Μυστικός δείπνος – Δύο Γυναίκες πίσω από έναν πίνακα

Ο εμβληματικός πίνακας που απεικονίζει τον «Μυστικό Δείπνο» ήταν εξαφανισμένος για πολλούς αιώνες. Ήξερες, όμως, ότι πίσω από την δημιουργία και την αποκατάσταση του πίνακα κρύβονταν δύο γυναίκες;

Το Έργο και η Ιστορία του

Τον 15ο αιώνα, η Plautilla Nelli, μια αυτοδίδακτη ζωγράφος και μοναχή, δημιούργησε μια τοιχογραφία του Ιησού και των δώδεκα αποστόλων, στον Μυστικό Δείπνο. Φθάνοντας, σχεδόν, τα 6,4 μέτρα, ο πίνακας με τα ζωηρά και έντονα χρώματα, περιλαμβάνει προσεκτικά, λεπτομερή στοιχεία, όπως δισκία κρασιού, αλατοθήκες, ξύλινη επένδυση και ένα, περίτεχνα, τσαλακωμένο τραπεζομάντιλο. 

Το αριστούργημα της Nelli έμεινε, για δύο αιώνες, στο μοναστήρι της Santa Caterina da Siena, και, έπειτα, άλλαξε τοποθεσίες αρκετές φορές, πριν αποθηκευτεί σε ασφαλές χώρο, πριν από εκατό χρόνια. Ύστερα από μια αρχική αποκατάσταση, δέχθηκε, επιπλέον, φθορές κατά την περίοδο μιας πλημμύρας, την δεκαετία του 1960. 

Επιτέλους, το έργο εδώ και τέσσερα χρόνια βρίσκεται για αποκατάσταση, από μια γυναικεία ομάδα συντηρητών και επιστημόνων, και ανήκει στην μόνιμη έκθεση του μουσείου Santa Maria Novella, στην Φλωρεντία της Ιταλίας.

Plautilla Nelli – Η δημιουργός

Η Plautilla έγινε καλόγρια στην ηλικία των δεκατεσσάρων ετών, παίρνοντας το όνομα Suor Plautilla, στο μοναστήρι της Santa Caterina da Siena. Περίπου τα μισά από όλα τα μορφωμένα κορίτσια εκείνης της εποχής στέλνονταν σε μοναστήρια, για να αποφευχθεί το κόστος της προίκας. Αν και ήταν αυτοδίδακτη, αντέγραψε έργα του ζωγράφου χειρογράφων, Agnolo Bronzino και του αναγεννησιακού ζωγράφου Andrea del Sarto. 

Η κύρια πηγή έμπνευσής της προερχόταν από έργα αντιγραφής του Fra Bartolomeo, τα οποία αντικατόπτριζαν τον κλασικισμό, στυλ που επιβλήθηκε από τις καλλιτεχνικές θεωρίες του Savonarola. Ο Fra Bartolomeo άφησε τα σχέδια του στον μαθητή του, Fra Paolino, ο οποίος με τη σειρά του τους άφησε στην κατοχή «μιας καλόγριας που ζωγραφίζει», στο μοναστήρι της Santa Caterina da Siena.

Η Nelli υπέγραψε τα έργα της ως «Προσευχή για την Ζωγραφική», μετά με το όνομά της, επιβεβαιώνοντας το ρόλο της, παρά το φύλο της. Το έργο της ξεχωρίζει από εκείνο των επιρροών της, από το αυξημένο συναίσθημα που πρόσδιδε σε κάθε έκφραση των χαρακτήρων της. 

Η Nelli δεν είχε καμία επίσημη εκπαίδευση και οι ανδρικές της μορφές λέγεται ότι έχουν «θηλυκά χαρακτηριστικά», καθώς η θρησκευτική της κατεύθυνση απαγόρευε τη μελέτη του γυμνού άνδρα. 

Rossella Lari – Η Συντηρήτρια του Πίνακα

Η Lari αφαίρεσε μεγάλο μέρος χρωματικής αποκατάστασης που είχε γίνει στον πίνακα, μελετώντας κάθε “τραπέζι Μυστικού Δείπνου” από τον 15ο και 16ο αιώνα στη Φλωρεντία, για να γεμίσει τα κενά στη σύνθεση. 

Η Nelli επέλεξε να απεικονίσει την αποκάλυψη της προδοσίας του Ιησού από τον Ιούδα και, ενδεχομένως, να μιμηθεί τη δυναμική της τοιχογραφίας του Leonardo da Vinci με το ίδιο θέμα, που βρίσκεται στην  Santa Maria delle Grazie στο Μιλάνο. Αλλά, η δική της εκδοχή είναι “πολύ πιο λεπτομερής και καλαίσθητη από ό,τι άλλα Μυστικά Δείπνα”, καθώς απεικονίζει από αρνί και σαλάτα, σερβιρισμένο σε καλαίσθητη κινεζική πορσελάνη, μέχρι και καλυμμένες τσαγιέρες στο τραπεζομάντιλο. 

Σε μια συνέντευξη που δημοσιεύτηκε από την εφημερίδα «Florentine Press», η Lari γράφει ότι οι χαρακτηριστικές πινελιές και οι αντιθέσεις με το φως που χρησιμοποιούσε η Nelli δείχνουν «μια μεγάλη αίσθηση ενέργειας και αποφασιστικότητας», αν και υπάρχουν προφανή θέματα στην προοπτική και στην  αναλογία τα οποία προδίδουν την έλλειψη γνώσης του αντικειμένου.

Μετά την οδύσσεια αυτή και τις αμέτρητες προσπάθειες διάσωσης και αποκατάστασής του, ο πίνακας εκτέθηκε επιτέλους το 2019 στο μουσείο Santa Maria Novella και αποτελεί το μοναδικό μόνιμο έκθεμα από γυναίκα στο μουσείο αυτό. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Μερικοί γνωστοί πίνακες από ζωγράφους που δεν γνωρίζαμε

Συντάκτης: Αθανασία Μισαηλίδου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.