Δύο όψεις του ίδιου (τοξικού) «νομίσματος», η ζήλεια και ο φθόνος παραμένουν σχετικά «αθώα» συναισθήματα, όσο είμαστε σε θέση να …
Μπορεί ο φθόνος να σας ωφελήσει;
Μπορεί ένας φαινομενικά αρνητικός συναισθηματικός μηχανισμός, όπως ο φθόνος, να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη για προσωπική ανάπτυξη και βελτίωση; Οι έρευνες δείχνουν ότι ο φθόνος δεν είναι πάντα επιζήμιος και ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μας εμπνεύσει να γίνουμε καλύτεροι.
Ο φθόνος: Ένα συναίσθημα με διπλή όψη
Ο φθόνος συχνά αντιμετωπίζεται ως μια αρνητική αντίδραση απέναντι στην επιτυχία των άλλων. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο Μπέρτραντ Ράσελ, ο φθόνος μπορεί να είναι καταστροφικός, καθώς οδηγεί στη διάθεση να αφαιρέσουμε τα πλεονεκτήματα από τους άλλους. Όμως, οι νεότερες έρευνες διαχωρίζουν τον φθόνο σε δύο τύπους: θετικό και αρνητικό.
Ο αρνητικός φθόνος συνδέεται με συναισθήματα πικρίας, εχθρότητας και επιθυμίας για αποτυχία του άλλου. Από την άλλη, ο καλοήθης φθόνος μπορεί να μας κινητοποιήσει να βελτιώσουμε τον εαυτό μας. Ενώ ο θαυμασμός μας κάνει να βλέπουμε τους άλλους ως κάτι μακρινό και ιδανικό, ο θετικός φθόνος μας φέρνει πιο κοντά στην ιδέα ότι μπορούμε να πετύχουμε κάτι αντίστοιχο.
Πολιτισμικές διαφορές στη διάκριση του φθόνου
Σε πολλές γλώσσες, όπως τα πολωνικά, τα ταϊλανδικά και τα ολλανδικά, υπάρχουν δύο λέξεις για τον φθόνο: μία για την θετική εκδοχή και μία για την αρνητική. Η ελληνική γλώσσα, παρόμοια με την αγγλική, έχει μία λέξη για το συναίσθημα αυτό. Ωστόσο, μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι μπορούν να διαφοροποιήσουν αυθόρμητα τις δύο μορφές φθόνου, ακόμη και όταν η γλώσσα δεν προσφέρει σαφή διάκριση.
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Niels van de Ven, ο θετικός φθόνος οδηγεί σε θετικές ενέργειες, όπως η αύξηση της προσπάθειας, ενώ ο αρνητικός οδηγεί σε παθητικότητα και αρνητικότητα.
Πώς ο θετικός φθόνος επηρεάζει τη συμπεριφορά
Οι έρευνες δείχνουν ότι ο θετικός φθόνος δεν είναι απλώς ένα δυσάρεστο συναίσθημα, αλλά μπορεί να βελτιώσει την παραγωγικότητα και τη δημιουργικότητα. Σε ένα πείραμα, οι συμμετέχοντες που αισθάνονταν θετικό φθόνο σημείωσαν υψηλότερες επιδόσεις σε δημιουργικές εργασίες, όπως το γνωστό “remote associates task”.
Σε ένα άλλο πείραμα, φοιτητές που διάβασαν για την επιτυχία ενός συνομηλίκου και προετοιμάστηκαν με υλικό που τόνιζε τη σημασία της προσπάθειας ένιωσαν θετικό φθόνο και δεσμεύτηκαν να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους. Αντίθετα, όσοι διάβασαν υλικό που πρόβαλε τη σημασία της τύχης, ένιωσαν περισσότερο θαυμασμό, αλλά λιγότερο κίνητρο για προσωπική βελτίωση.
Η γνώση ως όπλο
Ο φθόνος, ειδικά στη θετική μορφή του, μπορεί να βελτιώσει την ικανότητα απομνημόνευσης και την προσοχή στις λεπτομέρειες. Σε ένα πείραμα, οι συμμετέχοντες που αισθάνονταν φθόνο διέθεσαν περισσότερο χρόνο για να μελετήσουν πληροφορίες σχετικά με τους στόχους και τις επιτυχίες του «ανταγωνιστή» τους. Αυτό ενίσχυσε τη γνώση και τις δεξιότητές τους, δίνοντάς τους ένα στρατηγικό πλεονέκτημα.
Από την αρνητικότητα στην έμπνευση
Είναι γεγονός ότι ο φθόνος μπορεί να γίνει διαβρωτικός όταν τον αφήνουμε να μας καταβάλει. Ωστόσο, όταν κατευθύνεται σωστά, μπορεί να αποτελέσει πηγή αυτοβελτίωσης. Ο θετικός φθόνος ενσωματώνει το κίνητρο να υπερβούμε τις δικές μας δυνατότητες, ενώ παράλληλα μας φέρνει πιο κοντά στην επιθυμία να βελτιωθούμε.
Αντί να αποφεύγουμε τον φθόνο, μπορούμε να τον αξιοποιήσουμε ως εργαλείο προσωπικής ανάπτυξης. Η μετατροπή της αρνητικότητας σε δράση είναι το κλειδί για να πετύχουμε τους στόχους μας και να γίνουμε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας.
Μετάφραση-Επιμέλεια από το πρωτότυπο: Σιαφίλιου Θεοδώρα
