Σταματήστε να κατηγορείτε τον εαυτό σας και κατανοήστε τι συμβαίνει ώστε να αποδεχθείτε αυτό που είστε. Όταν ένας φίλος ακυρώνει …
Μήπως Τα Παίρνετε Όλα Προσωπικά;
Πολύ συχνά, οι άνθρωποι ερμηνεύουν τα λόγια και τις πράξεις των άλλων — αλλά και τις δικές τους συμπεριφορές — σαν να αποδεικνύουν κάτι «θεμελιώδες» για τον εαυτό τους: για την αξία τους, την επάρκειά τους, το πόσο αξίζουν αγάπη ή αποδοχή.
Αυτό συμβαίνει επειδή ο νους έχει την τάση να δημιουργεί ιστορίες για να εξηγήσει όσα συμβαίνουν. Και πολλές φορές, αυτές οι ιστορίες γίνονται μια γρήγορη, αυτόματη σύνδεση του γεγονότος με την αυτο-αξιολόγηση: «Άρα φταίω», «Άρα δεν είμαι αρκετός/ή», «Άρα κάτι δεν πάει καλά με εμένα».
Το αποτέλεσμα είναι να φορτίζονται συναισθηματικά ακόμη και απλές στιγμές της καθημερινότητας, με τρόπο που δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα.
Τόσο συχνά, ερμηνεύουμε τα λόγια και τις πράξεις των ανθρώπων — και τις δικές μας πράξεις — ως κάτι που σημαίνει κάτι βαθύ και απόλυτο για εμάς:
Το ότι κάποιος είναι εκνευρισμένος σημαίνει ότι έκανα κάτι κακό — αντί να σημαίνει απλώς ότι βιώνει ένα συναίσθημα.
Το ότι κάποιος νιώθει απογοητευμένος σημαίνει ότι είμαι απογοήτευση — αντί να σημαίνει ότι απλώς νιώθει απογοήτευση.
Το ότι κάποιος λέει κάτι αρνητικό για τη δουλειά μου σημαίνει ότι είμαι άχρηστος/η — αντί να είναι απλώς ανατροφοδότηση που μπορεί να με βοηθήσει να βελτιωθώ.
Το ότι κάποιος δεν έκανε κάτι «σκεπτικό» για εμένα (π.χ. να μου φέρει έναν καφέ το πρωί) σημαίνει ότι δεν νοιάζεται — αντί να σημαίνει ότι ήταν απασχολημένος ή δεν κατάλαβε/δεν σκέφτηκε ότι θα το ήθελα.
Το ότι δεν είμαι στον ρυθμό που θέλω με έναν στόχο σημαίνει ότι δεν είμαι αρκετά καλός/ή και πρέπει να τα παρατήσω — αντί να σημαίνει ότι έτσι εξελίσσεται η διαδικασία, με προσαρμογές και διακυμάνσεις.
Θα μπορούσε να συνεχιστεί αυτή η λίστα χωρίς τέλος. Διαβάζουμε «νόημα» σε σχεδόν τα πάντα — και πολύ συχνά, αυτό το νόημα καταλήγει να αφορά την προσωπική μας αξία ή την «αξιοπρέπειά» μας.
Είναι χρήσιμο να αρχίσει να παρατηρείται πότε συμβαίνει αυτό.
Μπορεί να γίνει αντιληπτό επειδή εμφανίζονται έντονα συναισθήματα όπως: στενοχώρια, πληγή, αποθάρρυνση, ματαίωση, θυμός, απογοήτευση.
Αυτά τα συναισθήματα είναι απολύτως φυσιολογικά και έγκυρα. Δεν χρειάζεται να «σβηστούν» ή να αγνοηθούν.
Όμως μπορούν να γίνουν μια πρόσκληση για διερεύνηση.
Μια απλή και δυνατή ερώτηση είναι:
«Τι συμπέρασμα βγάζω για εμένα από αυτό;»
«Τι το κάνω να σημαίνει για τον εαυτό μου;»
Σχεδόν πάντα υπάρχει κάτι εκεί: μια εσωτερική ερμηνεία, μια ταμπέλα, μια υπόθεση.
Μερικά συνηθισμένα παραδείγματα εσωτερικών συμπερασμάτων είναι:
- «Δεν με σέβονται.»
- «Δεν είμαι αρκετός/ή.»
- «Δεν με αγαπούν.»
- «Αν κάνω λάθος, σημαίνει ότι αποτυγχάνω ως άνθρωπος.»
- «Αν κάποιος απογοητευτεί, φταίω εγώ.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σκέψεις αυτές είναι «λάθος». Σημαίνει ότι είναι σκέψεις — όχι γεγονότα.
Μετά έρχεται η επόμενη ερώτηση, που συχνά αλλάζει όλο το πλαίσιο:
«Κι αν αυτό δεν σημαίνει τίποτα για εμένα; Τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει;»
Αυτή η ερώτηση ανοίγει χώρο για πιο ρεαλιστικές εξηγήσεις, όπως:
Ο άλλος είναι φορτωμένος, κουρασμένος ή αγχωμένος.
Η κριτική αφορά το αποτέλεσμα ή τη διαδικασία, όχι την αξία ως άνθρωπο.
Κάποιος μπορεί να έχει διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας ή διαφορετικές προτεραιότητες.
Μια καθυστέρηση ή δυσκολία σε έναν στόχο μπορεί να σημαίνει ότι χρειάζεται προσαρμογή, νέος ρυθμός ή νέα στρατηγική.
Η απουσία μιας «χειρονομίας» μπορεί να μην είναι αδιαφορία, αλλά απλώς έλλειψη επίγνωσης ή χρονικοί περιορισμοί.
Δεν πρόκειται για «δικαιολογίες» που ακυρώνουν τη δική σας εμπειρία. Πρόκειται για εναλλακτικές ερμηνείες που μειώνουν την αυτόματη προσωποποίηση.
Όταν γίνεται αυτή η μετατόπιση, συνήθως μειώνεται και η συναισθηματική φόρτιση.
Όχι επειδή τα συναισθήματα εξαφανίζονται, αλλά επειδή το μυαλό σταματά να τα τροφοδοτεί με το πιο βαρύ συμπέρασμα: «Φταίω εγώ σαν άνθρωπος».
Και αυτό ανοίγει κάτι πολύ σημαντικό:
μια νέα γκάμα αντιδράσεων.
Αντί για άμυνα, επίθεση ή απόσυρση, μπορεί να υπάρξει:
- ηρεμία,
- περιέργεια,
- ειλικρινής διάλογος,
- διευκρίνιση,
- οριοθέτηση,
- αυτοσυμπόνια,
- πραγματική βελτίωση εκεί όπου χρειάζεται.
Η εσωτερική στάση αλλάζει: από «με κρίνουν» σε «ας καταλάβω τι συμβαίνει». Από «είμαι λάθος» σε «κάτι συνέβη, ας το ερμηνεύσω καθαρά».
Το να τα παίρνει κανείς όλα προσωπικά δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα — είναι μια πολύ ανθρώπινη συνήθεια του νου να συνδέει τα γεγονότα με την αυτο-αξία. Όμως αυτή η συνήθεια δεν χρειάζεται να οδηγεί τη ζωή.
Με λίγη επίγνωση και δύο απλές ερωτήσεις:
- «Τι το κάνω να σημαίνει για εμένα;»
- «Κι αν δεν σημαίνει τίποτα για εμένα; Τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει;»
…η εμπειρία γίνεται πιο ελαφριά, οι αντιδράσεις πιο ώριμες και ο εσωτερικός κόσμος πιο ήρεμος.
Όταν τα γεγονότα δεν μετατρέπονται αυτόματα σε «απόδειξη» προσωπικής αξίας, αυξάνεται η ψυχική ανθεκτικότητα, βελτιώνονται οι σχέσεις και εμφανίζεται περισσότερη καθαρότητα. Και μέσα σε αυτή την καθαρότητα, γίνεται πιο εύκολο να επιλέγεται η απάντηση — αντί να κυριαρχεί η αυτόματη αντίδραση.
