Μικρές αλεπούδες, της Λίλλιαν Χέλλμαν
Με χαρά δέχτηκα προχθές τα δύο εισιτήρια που μου προσέφερε ένας φίλος μου για την παράσταση “Μικρές αλεπούδες” όπου λόγω εκτάκτου κωλύματος δεν μπορούσε να πάει. Ήταν ένα έργο που ήθελα οπωσδήποτε να δω αλλά οι παραστάσεις ήταν ήδη sold out.
Το έργο έγραψε η Αμερικανίδα Λίλιαν Χέλλμαν το 1939. Η συγγραφέας ήταν κοινωνική ακτιβίστρια. Έμεινε στην ιστορία και για την γενναία στάση της μπροστά στη μακαρθική Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, αρνούμενη να καταδώσει κομουνιστές φίλους της.
Οι “Μικρές αλεπούδες” παρουσιάστηκαν με μεγάλη επιτυχία στο Μπρόντγουέι με 600 παραστάσεις. Το έργο έγινε περισσότερο γνωστό όταν το 1941 γυρίστηκε σε ταινία με την Μπέτι Ντέιβις, στην οποία ταίριαξε γάντι ο ρόλος της μοχθηρής πρωταγωνίστριας.
Στην Ελλάδα παίχτηκε το 1972-73 στο θέατρο Διάνα από το θίασο της Κατερίνας, με την ΄Ελλη Λαμπέτη. Εγώ άκουσα πριν από λίγα χρόνια τη ραδιοφωνική ηχογράφηση του έργου που έγινε το 1988, σε σκηνοθεσία Γιώργου Θεοδοσιάδη με την Μάρθα Βούρτση, από τον ιστότοπο Radio Theatre και συγκεκριμένα εδώ.
Τώρα ανέβηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών στις 20 και 21 Ιουνίου, στο θεατρικό συγκρότημα Πειραιώς 260 (Χώρος Δ), από το διεθνούς φήμης βερολινέζικο θεάτρο Σαουμπίνε, σε σκηνοθεσία του Τόμας Όστερμαϊερ και υπέρτιτλους στα ελληνικά. Ο σκηνοθέτης είναι γνωστός στο ελληνικό κοινό από την προπέρσινη εμφάνισή του στον ίδιο χώρο με το ιψενικό έργο «Ένας εχθρός του λαού”.
Ομολογώ ότι δεν είχε τύχει ως τώρα να παρακολουθήσω θεατρική παράσταση στα γερμανικά. Έτσι πήγα με κάποια περιέργεια ανάκατη με επιφύλαξη. Στο ξενόγλωσσο θεατρικό ρεπερτόριο τα αφτιά μου είναι συνηθισμένα στον ήχο της αγγλικής γλώσσας. Βέβαια τα κινηματογραφικά έργα του Φασμπίντερ πάντα με μάγευαν. Όμως από τις πρώτες στιγμές της παράστασης το αποτέλεσμα όχι μόνο με ενθουσίασε, αλλά και με γοήτευσε.
Η ανοιχτή σκηνή του θεάτρου (χωρία κουρτίνες) παρουσίαζε ένα μόνο σκηνικό: μπροστά σαλόνι με πιάνο σε περιστρεφόμενο δάπεδο, πιο πίσω πόρτα που ανοίγει και δείχνει τραπεζαρία, αριστερά μεγάλη σιδερένια σκάλα σε σχήμα < που χανόταν στο πάνω μέρος της σκηνής και οδηγούσε, υποτίθεται, στα υπνοδωμάτια.
Η δράση μεταφέρεται από τον αμερικανικό νότο των αρχών του περασμένου αιώνα στην Γερμανία του σήμερα.
Το έργο αφηγείται την ιστορία της Ρεγγίνα, από την οποία οι δύο αδελφοί της με διάφορες μεθοδεύσεις κατάφεραν να της αποσπάσουν την οικογενειακή κληρονομιά, γεγονός που πυροδότησε και προκάλεσε την οργή και την επιθυμία της για εκδίκηση.
Οι “μικρές αλεπούδες” είναι τα τρία αδέλφια και ο γιος του ενός αδελφού, που με διάφορες πονηριές, απάτες και ωμούς εκβιασμούς μεταξύ τους επιδιώκουν την μεγιστοποίηση των ατομικών τους συμφερόντων.
Κι αν αυτά συμβαίνουν μεταξύ αδελφών φαντάζεται κανείς τι αδυσώπητος οικονομικός πόλεμος μαίνεται μεταξύ αγνώστων. Η απληστία, η δίψα για εξουσία, το πάθος για εκδίκηση, οι συζυγικές σχέσεις που μπορούν να φθάσουν μέχρι τον φόνο είναι ο καμβάς στον οποίο πλέκεται η υπόθεση. Βέβαια δεν λείπουν και οι “καλοί”: η κόρη και ο σύζυγος της Ρεγγίνα και η σύζυγος του ενός αδελφού, οι οποίοι είναι θύματα των “κακών”.
Το έργο είναι μια έμμεση κριτική του καπιταλισμού και ταυτόχρονα μια μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των ενδοοικογενειακών σχέσεων.
‘Όλοι οι ηθοποιοί ήσαν άψογοι στους ρόλους τους. Έπαιζαν με όλο τους το σώμα – η έκφραση του προσώπου τους, η στάση του σώματος, η κίνηση, όλα έδεναν με το νόημα του λόγου. Οι φωτισμοί ήταν υποβλητικοί τονίζοντας την ατμόσφαιρα της κάθε σκηνής, η κίνηση τόσο των ηθοποιών, όσο και της περιστρεφόμενης σκηνής ήταν μελετημένη και όλα θύμιζαν καλοκουρδισμένο ρολόι.
Η μετάφραση στους υπέρτιτλους εκμηδένιζε το εμπόδιο της γλώσσας, αποδεικνύοντας ακόμη μια φορά ότι το θέατρο και γενικότερη η τέχνη δεν έχει σύνορα. Οι Έλληνες θεατές απολαμβάνουν τις “Μικρές αλεπούδες” παιγμένες από γερμανικό θίασο το ίδιο όπως οι Γερμανοί απολαμβάνουν την “Αντιγόνη”.
