Μάθετε να αναγνωρίζετε πότε ο φόβος μπορεί να είναι υγιής – και πότε μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής σας

Ο φόβος είναι η αντίδραση σε μια αντιληπτή απειλή, ενώ η ανησυχία συμπεριλαμβάνει το άγχος για μια απειλή που δεν έχει συμβεί ακόμα, ή που μπορεί να μη συμβεί ποτέ. Για παράδειγμα, αν βρισκόμαστε σε ένα σκοτεινό υπόγειο χώρο στάθμευσης αργά το βράδυ, είναι καλό να έχουμε λίγη ανησυχία ή φόβο.

Ο φόβος μας ενθαρρύνει να είμαστε προσεκτικοί και να παραμένουμε επιφυλακτικοί. Συχνά μας προστατεύει και μας κρατά σε επαφή με το περιβάλλον μας.
Ένα υγιές επίπεδο ανησυχίας ή φόβου μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε προκλήσεις και να επιτυγχάνουμε στόχους. Ωστόσο, υπάρχουν στιγμές όπου ο φόβος και η ανησυχία γίνονται μη υγιείς καταστάσεις: όταν επηρεάζουν την ικανότητά μας να λειτουργούμε.

Είναι Φόβος, Ανησυχία, Φοβία ή Όλα μαζί;

Φόβος

Ο φόβος δεν είναι κάτι που συμβαίνει μόνο στο μυαλό μας, είναι και μία διαδικασία που συμβαίνει στο σώμα μας. Για να επιβιώσουν, οι ανθρώπινοι και άλλα ζώα εξελίχθηκαν με μια αντίδραση πάλης, φυγής ή παγώματος, στο άγχος, που μας οδηγεί είτε να αντιμετωπίσουμε είτε να φύγουμε από φοβερές καταστάσεις.

Σε κατάσταση πάλης ή φυγής, ο ρυθμός της καρδιάς μας αυξάνεται, αναπνέουμε πιο γρήγορα και οι αισθήσεις μας γίνονται πιο ευαισθητοποιημένες. Το αίμα απομακρύνεται από την καρδιά και το πεπτικό μας σύστημα και καταλήγει στα άκρα μας, επιτρέποντάς μας να αντιδράσουμε στον κίνδυνο που αντιμετωπίζουμε. Η λειτουργία του παγώματος έχει διαφορετικό μηχανισμό. Ο ρυθμός της καρδιάς μας μειώνεται αντί να αυξάνεται, και μένουμε ακίνητοι. Το πάγωμα μπορεί να έχει μια προστατευτική λειτουργία. Στο φυσικό κόσμο, είναι η αιτία που τα ζώα το παίζουν νεκρά όταν βρίσκονται υπό απειλή. Ωστόσο, στους ανθρώπους, σε εμάς, το πάγωμα μπορεί να μας εμποδίσει να αμυνθούμε ή να εκφράσουμε τις ανάγκες μας.

Όταν οι αισθήσεις μας αντιμετωπίζουν μια φοβερή ή στρεσογόννα κατάσταση, ο αμυγδαλοειδής, ένα σχήμα του αμυγδαλοειδούς στη μέση του εγκεφάλου, ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο ενεργοποιεί το ενδοκρινικό σύστημα να απελευθερώσει ορμόνες άγχους. Την ίδια στιγμή που ο αμυγδαλοειδής ενεργοποιείται, ο εγκεφαλικός φλοιός – το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την σκέψη και την κρίση – κλείνει. Αυτό μπορεί να το καθιστά δυσκολότερο να πάρουμε καλές αποφάσεις όταν αντιμετωπίζουμε φοβερές ή αγχώδεις καταστάσεις.

Ανησυχία

Όταν βιώνουμε ανησυχία, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα αντιδρά με παρόμοιο τρόπο όπως και με τον φόβο. Ωστόσο, με την ανησυχία, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι ενεργοποιημένο σε ένα χαμηλότερο, αλλά πιο συνεχές επίπεδο.

Αντί να προετοιμαζόμαστε για μια άμεση απειλή, είμαστε σε εγρήγορση για επίμονα χρονικά διαστήματα. Οι μύες μας γίνονται τεντωμένοι. Γίνονται προσεκτικοί, επαγρυπνούν για δυνητικές απειλές και μπορεί να αποφεύγουν καταστάσεις προσπαθώντας να αποφύγουν τον κίνδυνο.

Όπως και η κατάλληλη ποσότητα φόβου μπορεί να είναι υγιής, ένα συγκεκριμένο επίπεδο ανησυχίας μπορεί να μας βοηθήσει να αισθανθούμε τον κίνδυνο και να ξεπερνάμε προκλήσεις. Ωστόσο, όταν νιώθουμε υπερβολική ανησυχία, αισθανόμαστε για υπερβολικό χρονικό διάστημα αγωνία. Οι σκέψεις που τρέχουν μας εμποδίζουν από τη συγκέντρωση, και οι ανησυχίες για το μέλλον και το παρελθόν μας εμποδίζουν από το να ζούμε την παρούσα στιγμή.

Η ανησυχία μας μπορεί να είναι τόσο εκνευριστική ώστε να μπορούμε να παρερμηνεύουμε τις υποκειμενικές εκφράσεις των άλλων ή να παρερμηνεύουμε κοινωνικά σήματα. Μπορεί να είμαστε τόσο επηρεασμένοι από τον πιθανό κίνδυνο, ώστε να νιώθουμε ανασφαλείς να αφήσουμε τα σπίτια μας.

Δείτε ακόμα: Πως να ξεπεράσω τις φοβίες μου;

Φοβίες

Συχνά οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τους όρους φόβος και φοβία εναλλάξ. Ωστόσο, οι δύο καταστάσεις διαφέρουν σε ένταση. Κάποιος μπορεί να φοβάται το πέταγμα, για παράδειγμα, αλλά μπορεί ακόμα να ταξιδεύει με αεροπλάνο όταν είναι απαραίτητο. Αντίθετα, ένα πρόσωπο με αεροφοβία (έντονο φόβο του πετάγματος) μπορεί να μην βάλει ποτέ το πόδι του σε ένα αεροπλάνο. Ακόμα και το να περάσει δίπλα από ένα αεροδρόμιο ή να δει φωτογραφίες ενός αεροπλάνου μπορεί να του προκαλέσει μια αντίδραση φόβου.

Όταν κάποιος έχει φοβία, ή συγκεκριμένη φοβία όπως αποκαλείται στον τομέα της ψυχικής υγείας, ο έντονος φόβος του περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση ή αντικείμενο. Οι άνθρωποι που ζουν με αυτήν την κατηγορία διαταραχής της αγωνίας μπορεί να μην βιώνουν απαραίτητα φόβο ή ανησυχία σε άλλες πτυχές της ζωής τους.

Σύμφωνα με τον Αμερικανικό Ψυχιατρικό Σύλλογο (APA), οι άνθρωποι με συγκεκριμένη φοβία έχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν άλλες διαταραχές αγωνίας. Έχουν επίσης υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν διαταραχές όπως η κατάθλιψη και η διπολική διαταραχή, διαταραχές χρήσης ουσιών και διαταραχές προσωπικότητας.

Παρόλο που κάποιος με φοβία μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι ο έντονος φόβος του είναι άνισος, για το άτομο που το βιώνει, δεν είναι λιγότερο πραγματικό και τρομακτικό από ό, τι αν το απειλούσε μια σοβαρή απειλή. Οι φοβίες είναι η πιο κοινή διαταραχή αγωνίας. Περίπου το 12,5% των ενηλίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες βιώνει μια φοβία σε κάποιο σημείο της ζωής τους.

Ορισμένες από τις πιο κοινές καταστάσεις φοβίας περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: Νυκτοφοβία (το σκοτάδι) Υψοφοβία (υψός) Υδροφοβία (νερό). Ορισμένες από τις πιο κοινές φοβίες αντικειμένων περιλαμβάνουν: Αραχνοφοβία (αράχνες) Κυνοφοβία (σκύλοι) Αιμοφοβία (αίμα). Λιγότερο κοινές φοβίες, όπως η ποδοφοβία (φόβος των ποδιών) και η δεξιοφοβία (φόβος των αντικειμένων στα δεξιά), μπορεί να φαίνονται παράξενες σε κάποιους, αλλά είναι πολύ πραγματικές και τρομακτικές για τα άτομα που τις βιώνουν.

Τα άτομα που βιώνουν φοβίες έχουν μια άμεση και έντονη αντίδραση φόβου στην κατάσταση ή το αντικείμενο που τους προκαλεί: ο ρυθμός της καρδιάς τους αυξάνεται, οι μύες τους τεντώνονται και η αναπνοή τους γίνεται γρήγορη και ρηχή.

Συχνά βιώνουν κρίσεις πανικού, οι οποίες περιλαμβάνουν τα πιο σοβαρά συμπτώματα πόνου στο στήθος, τρέμουλο και μια αίσθηση αποσύνδεσης από το περιβάλλον τους. Οι άνθρωποι με φοβίες βιώνουν έντονο φόβο σχεδόν κάθε φορά που αντιμετωπίζουν το αντικείμενο ή την κατάσταση που προκαλεί τον φόβο τους. Το επίπεδο του φόβου που βιώνει κάποιος με φοβία μπορεί να εξαρτάται από διάφορους παράγοντες:

Πόσο καιρό εκτίθενται σε μια κατάσταση (π.χ. μια σύντομη πτήση έναντι μιας μακράς πτήσης), Πόσο από το αντικείμενο ερχόμενοι σε επαφή (π.χ. αρκετές αράχνες έναντι μιας αράχνης), Πόσο έντονη είναι η κατάσταση (π.χ. πυκνή κυκλοφορία έναντι ελαφριάς κυκλοφορίας).

Όσον αφορά τις φοβίες, η παρουσία άλλων ανθρώπων μπορεί να παίξει ρόλο, για το καλό ή το κακό. Για παράδειγμα, αν φοβάστε να οδηγείτε στους αυτοκινητόδρομους, μπορεί να είναι καταπραϋντικό να έχετε ένα φίλο στο κάθισμα του συνοδηγού. Ένας φίλος μπορεί να σας κρατήσει συντροφιά, να σας ειδοποιήσει για εμπόδια στο δρόμο και να σας βοηθήσει με τις κατευθύνσεις. Από την άλλη πλευρά, η παρουσία τους μπορεί να προσθέσει πίεση αν ανησυχείτε ότι θα κρίνουν τις ικανότητές σας στην οδήγηση ή ότι θα είστε υπεύθυνοι για να μην τους βλάψετε σε κάποιο ατύχημα.

Ο Ρόλος της Αποφυγής στις Φοβίες

Όπως και με άλλες καταστάσεις αγωνίας, πολλοί άνθρωποι που βιώνουν φοβίες κάνουν τα πάντα για να αποφύγουν την πηγή του φόβου τους. Αν και αυτό μπορεί να παρέχει ανακούφιση σε σύντομο χρονικό διάστημα, αυξάνει μόνο το φόβο και την ανησυχία γενικά. Όσο περισσότερο αποφεύγουμε την πηγή των φόβων μας, τόσο πιο πολύ διεγείρονται οι φόβοι.

Οι φοβίες μπορούν να διακόπτουν και να περιορίζουν τη ζωή των ατόμων που τις βιώνουν. Για παράδειγμα, κάποιος που φοβάται τα αρεοπλάνα μπορεί να επιβραδύνει τα ταξίδια του για μερικές μέρες, προτιμώντας να πάρει το τρένο για ένα ταξίδι μεγάλης απόστασης. Κάποιος που φοβάται τον ωκεανό μπορεί να μετακομίσει αφήνοντας το σπίτι του στην ακτή, για κάποιο που είναι πιο κοντά στο κέντρο.

Εκτός από τη συγκεκριμένη φοβία, άλλες καταστάσεις φοβίας περιλαμβάνουν: Κοινωνική φοβία/διαταραχή κοινωνικής αγωνίας, όπου είναι ο έντονος φόβος κοινωνικών καταστάσεων. Ο φόβος βασίζεται στο ότι θα ντραπούν ή θα κριθούν από τους άλλους. Ο φόβος της δημόσιας ομιλίας είναι μια μορφή κοινωνικής φοβίας.

Αγοραφοβία είναι ο έντονος φόβος καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δημόσιων μεταφορικών μέσων ή το να βρίσκεται κόσμος έξω από το σπίτι του ατόμου με την φοβία αυτή. Ο φόβος βασίζεται στην πεποίθηση ενός ατόμου ότι δεν θα μπορεί να διαφύγει ή να βρει βοήθεια όταν έχει πανικό.

Όλοι όσοι έχουν φοβία θα αντιδράσουν στην πηγή του φόβου τους με αποφυγή. Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να έχουν ακραία δυσκολία να αντιμετωπίσουν μια φοβική κατάσταση ή ένα έντονο αντικείμενο, όμως δεν θα αποφύγουν εντελώς το θέμα. Αυτά τα άτομα μπορεί να έχουν ακόμα μια έντονη αντίδραση, όπως πανικός ή ανεξέλεγκτο κλάμα. Οι άνθρωποι σε αυτές τις περιπτώσεις θα είχαν πιθανότατα σημαντικά οφέλη από τη θεραπεία με τους ίδιους τρόπους με τους που αποφεύγουν τους φόβους τους.

Συντάκτης: Saky Koulibaly,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.