Μ. Καραγάτσης, Η Μεγάλη Χίμαιρα

Συντάκτης: Άρης Γαβριηλίδης, Συγγραφέας, Εικαστικός

Μ. Καραγάτσης, Η Μεγάλη ΧίμαιραΟμολογώ ότι ως τώρα είχα διαβάσει ένα μόνο βιβλίο του Καραγάτση το ευμέγεθες Σέργιος και Βάκχος και αυτό προ ετών. Αφορμή για να τη Μεγάλη Χίμαιρα στάθηκε η εξαίσια θεατρική παράσταση με τον ομώνυμο τίτλο, βασισμένη σε διασκευή του μυθιστορήματος και σκηνοθετημένη από τον εγγονό του συγγραφέα Δημήτρη Τάρλοου. Την παράσταση αυτή παρουσιάσαμε σε προηγούμενο άρθρο μας.

Η φυσική μου περιέργεια με ώθησε να διαβάσω και το μυθιστόρημα για να συγκρίνω αυτά τα δύο διαφορετικά είδη τέχνης. Πράγματι, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, από την Εστία, γνωστή για τις προσεγμένες εκδόσεις της, αναδύονταν μία μία οι εικόνες από την παράσταση ενώ σε αρκετά σημεία θαύμαζα την επιδεξιότητα του διασκευαστή Στρατή Πασχάλη να μετατρέπει σε διάλογο σελίδες του βιβλίου.

Η υπόθεση του έργου με δυο λόγια είναι η εξής: Η Μαρίνα, μετά τον θάνατο της πόρνης μητέρας της αφήνει την πατρίδα της, τη Γαλλία, και τις οδυνηρές αναμνήσεις και φεύγει για τη Σύρο, γοητευμένη από τον Γιάννη Ρεΐζη, ιδιοκτήτη και πλοίαρχο του εμπορικού πλοίου “Μεγάλη Χίμαιρα“. Ζει ευτυχισμένη τον ελληνικό μύθο της στο νησί με την πεθερά της ενώ γνωρίζει τον αδελφό του άνδρα της, φοιτητή Νομικής στη Αθήνα στον οποίο βρίσκει κοινά πνευματικά ενδιαφέροντα. Η αμοιβαία έλξη τους παραμένει καταπιεσμένη και αφανέρωτη για αρκετά χρόνια. Όταν σμίγουν έρχεται η καταστροφή.

Η υπόθεση θυμίζει τη Μικρά Αγγλία, το μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη που έγινε θαυμάσια ταινία από τον σύζυγό της Παντελή Βούλγαρη. Εκεί, σε ένα άλλο Κυκλαδονήσι, την Άνδρο, η σύζυγος καραβοκύρη είναι ερωτευμένη με τον άνδρα της αδελφής της. Και εκεί, όταν τα αφανέρωτα γίνονται φανερά, έρχεται η καταστροφή.

Το “Μ. Καραγάτσης” (σκέτο Μ, ούτε Μιχάλης ούτε Μανώλης…) είναι το φιλολογικό ψευδώνυμο του Δημήτρη Ροδόπουλου, που το εμπνεύστηκε από το ομώνυμο δέντρο κάτω από το οποίο συνήθιζε να διαβάζει έφηβος στο εξοχικό της οικογένειας στη Ραψάνη Θεσσαλίας. Μεγάλος τεχνίτης της πένας (αλήθεια, πώς θα το λέγαμε αυτό για ένα σύγχρονο συγγραφέα, “μεγάλος τεχνίτης του πληκτρολόγιου;”) μέσα στις 439 σελίδες του βιβλίου ξεδιπλώνει τη χαρισματικότητα της γραφής του και δικαιώνει τη φήμη του ως μια εξέχουσα μορφή ανάμεσα στους πεζογράφους της περίφημης “γενιάς του ’30”.

Δημιουργεί ζωντανούς αφηγηματικούς χαρακτήρες των οποίων την ψυχή ανατέμνει. Αυτό ακριβώς κάνει και με την πρωταγωνίστρια της Μεγάλης Χίμαιρας δημιουργώντας έτσι ένα ψυχογράφημα. Αυτή την ικανότητα την έχω δει έντονα σε μιαν άλλη σύγχρονη μυθιστοριογράφο, την Μάρω Βαμβουνάκη, η οποία ίσως βοηθήθηκε σε αυτό από τις πρόσθετες σπουδές της στην ψυχολογία, πέραν της νομικής. Σε αρκετά σημεία η γραφή του έμοιαζε με ψιλοβελονιά, που μου δημιουργούσε το δίλημμα: να επιταχύνω την ανάγνωση για να δω τι γίνεται πιο κάτω συνεπαρμένος από την πλοκή ή να την επιβραδύνω για να απολαύσω τις λέξεις του, σπυρωτές μία μία;

Το πρώτο μισό περίπου του μυθιστορήματος στήνεται ένα τριανταφυλλί σκηνικό γαλήνης και έρωτα ανάμεσα στο παντρεμένο ζευγάρι του οποίου την ευτυχία συμπληρώνει ένα παιδί. Σου αφήνει μόνο αναπάντητα ερωτηματικά για ποιο λόγο ο νεαρός αδελφός του συζύγου αποφεύγει συστηματικά να συναντηθεί με τη νύφη του αλλά δεν σε προϊδεάζει για τη λαίλαπα των γεγονότων που ακολουθούν κρεσέντο και που φέρνουν την καταστροφήκάθαρση, όπως στις αρχαίες τραγωδίες. Το ιψενικό τρίγωνο είναι ένα συνηθισμένο μοτίβο στην τέχνη, όμως, εδώ βρίσκεται σε νάρκωση μοιάζοντας με ηφαίστειο που παραμένει αδρανές έως ότου εκραγεί και σπείρει τον όλεθρο. Το συγκλονιστικό τέλος της ηρωίδας θυμίζει εκείνο της Φραγκογιαννούς, της Φόνισσας του Παπαδιαμάντη.

Ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος μας δίνει την ευκαιρία να δούμε εικόνες της πόλης, των δρόμων, της γειτονιάς, των σπιτιών, των επίπλων μιας εποχής αλλά και πλούσια ηθογραφικά στοιχεία της. Το ίδιο συμβαίνει και με τη λογοτεχνία. Στην προκειμένη περίπτωση βλέπουμε στοιχεία της κοινωνίας σε ένα ελληνικό νησί, κοσμοπολίτικο στην εποχή του, το 1936, που γράφτηκε το έργο.

Μολονότι το μυθιστόρημα απευθύνεται φυσικά σε όλο το αναγνωστικό κοινό, νομίζω πως εξαιτίας της θεματογραφίας του συγκινεί περισσότερο το γυναικείο.

Συντάκτης: Άρης Γαβριηλίδης, Συγγραφέας, Εικαστικός

Influence:

Ο Άρης Γαβριηλίδης, οικονομολόγος, πρώην  διευθυντικό στέλεχος τραπεζών και επιχειρήσεων, ασχολείται ερασιτεχνικά με το γράψιμο…