Μ’ αγαπάω… Δε μ’ αγαπάω…

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

«Όταν κοιτάζω στον καθρέφτη, δε μου αρέσει αυτό που βλέπω. Δε μου αρέσει αυτό που είμαι σαν άνθρωπος»

«Είμαι ένα τίποτα. Δεν έχω προσωπικότητα»

«Αν δεν αρέσεις σε κανέναν, πώς να αρέσεις στον ίδιο σου τον εαυτό;»

«Ας το πούμε ευθέως : έχω χαμηλή αυτοεκτίμηση»

Πολλοί από εμάς σπαταλάμε μεγάλο μέρος του χρόνου και της προσοχής μας στη βελτίωση του σώματός  μας  ή  στο  να  κάνουμε τους εαυτούς  μας  περισσότερο ελκυστικούς. Όμως, παρά τα χρήματα που δαπανάμε για δίαιτες, άσκηση, ρουχισμό και αισθητική χειρουργική ενίοτε, εξακολουθούμε να είμαστε δυσαρεστημένοι από αυτό που αντικρίζουμε στον καθρέπτη. Υπάρχει πάντα κάτι επάνω μας που πρέπει να αλλάξει ή να βελτιωθεί.

Οι άνθρωποι που δίνουν μεγάλη σημασία για το πώς φαίνονται είναι συνήθως επικριτικοί με όλες τις πτυχές του εαυτού τους. Έχουν την τάση να επικεντρώνονται στις ατέλειες και όχι στα προσόντα τους, και είναι σπάνια ικανοποιημένοι με την απόδοσή τους στην εργασία, στο σχολείο, ή σε μια σχέση. Είναι αυτοί που τιμωρούν ανελέητα τον εαυτό τους για κάθε σφάλμα που διαπράττουν.

Δεν είναι κακό να θέλει κανείς να βελτιώσει τον εαυτό του. Όλοι μας κάπου κάπου διακατεχόμεθα από σκέψεις αυτοκριτικής. Όμως, μερικοί άνθρωποι έχουν τόσο χαμηλή αυτοεκτίμηση, που δεν είναι ποτέ ικανοποιημένοι με τα επιτεύγματά τους, την εξωτερική τους εμφάνιση ή την απόδοσή τους. Έχουν έναν αμείλικτο “εσωτερικό κριτή”, που συνεχώς τους παρασέρνει προς τα κάτω, στερώντας τους κάθε ικανοποίηση που θα μπορούσαν να αισθάνονται όταν επιτυγχάνουν κάποιο στόχο.

Ποιός είναι όμως ο λόγος για τον οποίο κάποιοι άνθρωποι έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση; Φταίει το DNA ή το περιβάλλον μας;

Η απάντηση της ερώτησης βρίσκεται με μια αναδρομή στην παιδική ηλικία του ατόμου.  Ανεξάρτητα από το τι έχει συμβεί στη ζωή κάποιου, οι γονείς ή αυτοί που ανέθρεψαν το  παιδί,  έχουν  την  πιο  σημαντική  επιρροή  για  το  πως  κάποιος αισθάνεται  τον  εαυτό  του.  Μια αρνητική γονεϊκή συμπεριφορά, μπορεί να ασκεί βαθιά επίδραση στην αυτοεικόνα και αυτοεκτίμηση ενός ατόμου. Πολλοί γονείς υπονομεύουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού τους, δημιουργώντας τους άγχος για τον εαυτό τους. Παραδείγματα τέτοιων συμπεριφορών θα μπορούσαν να είναι η έλλειψη ζεστασιάς & αγάπης, αναγνώρισης, σεβασμού ή θαυμασμού, οι παράλογες προσδοκίες των ενηλίκων, η κυριαρχία, η αδιαφορία, η απομόνωση του παιδιού ή ακόμα και η άδικη & άνιση μεταχείριση μεταξύ των παιδιών μιας οικογένειας. Λόγω  του  ότι  η χαμηλή αυτοεκτίμηση, αναπτύχθηκε όπως αναφέρθηκε, κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να καταπολεμηθεί μετέπειτα στη ζωή του ατόμου.

Με τί σχετίζεται η αυτοεκτίμηση;

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση παράγει πάντα ένταση. Ένα άτομο που αμφισβητεί τη δική του αξία, είναι  σε  συνεχή  κίνδυνο  να  τεθεί  υπό αφόρητη  ένταση. Η αυτοεκτίμηση μπορεί να σχετίζεται με αυτό που θεωρείται σημαντικό ή πιο εξέχον. Υποστηρίχθηκε ότι, η αυτοεκτίμηση φαίνεται να σχετίζεται με το βαθμό στον οποίο έχουμε εκπληρώσει τους στόχους που αποδίδονται με το φύλο μας.

Οι γυναίκες ή οι άνδρες τείνουν να εμφανίζουν χαμηλότερη αυτοεκτίμηση; Και σε ποιούς τομείς της ζωής του ο καθένας;

Διαφορές στην αυτοεκτίμηση ανδρών και γυναικών, εστιάζουν σε προβληματικά πολιτισμικά πρότυπα που πλήττουν το κάθε φύλο. Δεδομένου ότι, τα προβλήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης αντανακλούν αδυναμία επίτευξης κάποιου στόχου, άνδρες & γυναίκες ίσως πρέπει να αλλάξουν τον τρόπο που κρίνουν και αξιολογούν τον εαυτό τους. Από έρευνες έγινε φανερό πως, οι διαφορές με βάση το φύλο είναι  αρκετά σημαντικές  ώστε  να  απαιτούνται  ξεχωριστοί  κανόνες  για άνδρες   &   γυναίκες. Αποδεικνύεται τελικά, πως η έννοια της αυτοεκτίμησης επιδρά περισσότερο στις γυναίκες απ’ ότι στους άνδρες, κυρίως στον τομέα  που σχετίζεται με την ικανοποίηση  για την εξωτερική εμφάνιση. Έτσι, ενώ οι γυναίκες εστιάζουν στους όρους αποδοχή/απόρρριψη, οι άνδρες φαίνεται να συσχετίζουν την αυτοεκτίμηση με έννοιες όπως επιτυχία/ αποτυχία. Εκεί έγκειται και η μεγάλη διαφορά τους.

Θα μπορούσαμε να συσχετίσουμε την χαμηλή αυτοεκτίμηση με την απόρριψη;

Έχει γίνει φανερό πως άτομα χαμηλής αυτοεκτίμησης είναι ιδιαίτερα πιθανό να υπερ-αντιλαμβάνονται και υπερ-αντιδρούν στην απόρριψη και επομένως είναι πιο ευάλωτα στις αρνητικές επιπτώσεις αυτής. Αυτή η “υπερ-ευαισθησία” στην απόρριψη, θέτει τα άτομα χαμηλής αυτοεκτίμησης σε αυξημένο κίνδυνο μιας ποικιλίας  αρνητικών  επιπτώσεων.  Στην  περίπτωση  ερωτικών  σχέσεων,  τα άτομα αντιδρούν  στην  απόρριψη  με  τρόπους  που  αποδυναμώνουν  την  προσήλωσή τους  προς  τους συντρόφους τους.

Πέραν όμως των αρνητικών διαπροσωπικών αποτελεσμάτων, βιώνουν έντονα αρνητικά ψυχολογικά συναισθήματα, απαντώντας στην απόρριψη επιρρίπτοντας πολλές φορές στον ίδιο τους τον εαυτό το φταίξιμο. Ξεκάθαρα λοιπόν, άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αντιδρούν στην απόρριψη με τρόπους που απειλούν τόσο την ψυχολογική, όσο και την διαπροσωπική τους ευημερία & ευεξία (well-being).

Aκόμη πιστεύεται πως, η απόρριψη δεν επιδρά μόνο σε ψυχολογικό και διαπροσωπικό επίπεδο, αλλά μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις ακόμη και στην υγεία. Πρόσφατες μελέτες διερευνούν τη σύνδεση απόρριψης & υγείας, αποδεικνύοντας πως η απόρριψη έχει συσχετιστεί με παράγοντες κινδύνου για την υγεία (π.χ. Αυξημένη φυσιολογική αντίδραση στο στρες) αλλά και με συμπεριφορές υψηλού κινδύνου για την υγεία (π.χ. κατάχρηση ουσιών, σεξουαλικές συμπεριφορές κινδύνου).

Έχει τελικά τόσο μεγάλη σημασία η ύπαρξη ή ανυπαρξία της αυτοεκτίμησης;

Η αυτοεκτίμηση, έχει μεγάλη σημασία εφόσον μπορεί  όχι μόνο μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αποφύγουν ή έστω να μειώσουν τα επίπεδα του πόνου τους, αλλά   και να τους ωθήσει στη λήψη ρίσκων απαραίτητων για την περαιτέρω εκμάθηση, τη σύναψη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων, την υπεράσπιση των πεποιθήσεών τους. Η μέγιστη όμως αξία της έγκειται στον κρίσιμο ρόλο που έχει στο να βοηθά τα άτομα να επιτύχουν και να διατηρήσουν την ψυχολογική τους ευεξία.

Κλείνοντας…

Προκειμένου να αυξήσει κανείς την αυτοπεποίθησή του και να αισθανθεί καλύτερα για τον εαυτό του, πρέπει να ανακαλύψει ποιός είναι. Όχι αυτός που του είπαν ότι είναι, όχι αυτός που ήθελαν οι γονείς του να είναι, αλλά ο πραγματικός του εαυτός. Πολλοί άνθρωποι είναι αυτοί που δεν γνωρίζουν ποιοί πραγματικά είναι. Κανείς όμως δε μπορεί να σου πει ποιός είσαι. Μόνο του το κάθε άτομο μπορεί να προσδιορίσει τον αληθινό του εαυτό και κανείς άλλος.

Πολλοί γονείς έβαλαν ταμπέλες στα παιδιά τους καταφέρνοντας να τα στιγματίσουν για πάντα επιβαρύνοντάς τα με μια χαμηλή αυτοεκτίμηση και αρνητική εικόνα του εαυτού τους. Τους δημιούργησαν μια κίβδηλη εικόνα στον καθρέφτη η οποία είναι δύσκολα αναστρέψιμη στην ενήλική τους ζωή. Όμως, το κάθε άτομο αν καταβάλλει προσπάθεια μπορεί να αποκαλύψει τον πραγματικό του εαυτό, κι όχι τον εαυτό που έβλεπαν στον καθρέφτη των γονιών τους. Μπορούν να ψάξουν βαθύτερα με σκοπό να ανακαλύψουν την αληθινή τους αντανάκλαση. Πρέπει ίσως να “σκάψουν” βαθιά , κάτω από τις επικρίσεις ή τις υπερβολικές προσδοκίες των γονέων τους, για να ανασύρουν τον χαμένο μα πραγματικό τους εαυτό.

Η ανακάλυψη του εαυτού, απαιτεί αυτογνωσία και συνεχή προσήλωση στον εαυτό. Κάθε άτομο, πρέπει να υιοθετήσει μια ουδέτερη στάση απέναντι στον εαυτό του ώστε κάθε παρατήρησή του θα είναι αμερόληπτη, γεμάτη  ενδιαφέρον και περιέργεια, και χωρίς επικριτική συμπεριφορά σε κάθετι παρατηρήσιμο.

«Το κείμενο αποτελεί μια συνεργασία του flowmagazine.gr με την κα Πήττα. Για περισσότερα κείμενα της συγκεκριμένης αρθρογράφου πατήστε εδώ»

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Influence:

Είμαι απόφοιτος της Λεοντείου Σχολής Νέας Σμύρνης και Αριστούχος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών…