Λογοτεχνία και ενσυναίσθηση στο σχολείο

Η λογοτεχνία ως γνωστικό αντικείμενο στο σχολείο, αν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να οδηγήσει στην επίτευξη περισσότερων στόχων από τους προβλεπόμενους. Ένας από αυτούς είναι η συναισθηματική και ψυχολογική επαγρύπνηση των μαθητών.

Αυτό δεν σχετίζεται με το αν ένα κείμενο είναι ενδιαφέρον, αν είναι πολύπλοκο, αν έχει πολλούς και πολυεπίπεδους ήρωες, και αν μπορεί να αποτελέσει ερέθισμα για ποικίλες διαθεματικές δραστηριότητες. Αρκεί να εντοπιστεί και να αξιοποιηθεί ένα στοιχείο: η ψυχογράφηση των ηρώων από τους ίδιους τους μαθητές.

Επ, συνάδελφε, άσε κάτω σημειώσεις και τεφτέρια γιατί αυτά μας μάραναν… Έτσι δεν έμαθαν, ούτε θα μάθουν τα παιδιά, και -για να είμαι ειλικρινής- ούτε κι εμείς μάθαμε έτσι. Λοιπόν, περνάω στο προκείμενο. Το στοιχείο που αναφέραμε είναι βασικό: σε πρώτο στάδιο, βρίσκουμε ήρωες και, μέσα από άμεσες και έμμεσες πληροφορίες σχετικά με το κείμενο, προσπαθούμε να τους περιγράψουμε όσο πιο πιστά και λεπτομερώς γίνεται. Ας δοκιμάσουμε να δούμε όλους τους ήρωες συγκριτικά μεταξύ τους× κάτι που προκύπτει από την ψυχογράφηση του ενός, μπορεί με την απουσία ή την παρουσία του στον χαρακτήρα ενός άλλου ήρωα να αποκαλύψει βασικά στοιχεία της μεταξύ τους σχέσης. Σε αυτό παίζει σημαντικό ρόλο η πρόθεση του συγγραφέα και η άμεση ή έμμεση σύγκριση και αντίθεση στην παρουσίαση των ηρώων.

Τη διαδικασία αυτή θα μπορούσαμε να τη δούμε σαν ένα σταυρόλεξο ή, καλύτερα, σαν γρίφο του Αϊνστάιν. Όλα τα στοιχεία ταιριάζουν κάπου στο γενικότερο πλαίσιο, στο ταμπλό που αποτελεί το κείμενο. Εκεί βρίσκονται όλα όσα χρειαζόμαστε, και όχι στις σημειώσεις άλλων άξιων μελετητών, που ήταν φιλομαθείς και ένιωθαν χρέος τους τη φιλολογική μελέτη. Το θέμα είναι να κάνουμε και τους μαθητές φιλομαθείς και περίεργους, και όχι αναμασητές έγκυρων επιστημονικών φιλολογικών απόψεων και ερμηνειών.

Κατόπιν αυτού, θα προκύψει το δεύτερο στάδιο: Έστω πως εντοπίσαμε τους ήρωες, ιχνηλατήσαμε τον ψυχολογικό τους «χάρτη», τους γνωρίσαμε απ’ έξω και ανακατωτά. Το παιδί, ο έφηβος, το άτομο πρέπει να μπορεί να δει τον εαυτό του μέσα σε αυτή τη διαδικασία, κάτι βαθύτατα ψυχαγωγικό στις περιπτώσεις που προσφέρεται ευκαιρία για ακόνισμα της ενσυναίσθησης. Γνωρίζουμε τον εαυτό μας και τους άλλους μέσα από τις κειμενικές ενδείξεις.

Στόχος είναι ο μαθητής να αποκτήσει τη δυνατότητα να χαρτογραφήσει,  με τον τρόπο που χαρτογραφεί τους ήρωες, και τον ίδιο του τον εαυτό, οδηγώντας τον στην αυτογνωσία. Έτσι, αποβάλλωντας ανταγωνιστικό σκεπτικό των διαγωνισμάτων, το παιδί θα μπορέσει να αγαπήσει το κείμενο, να το δει σαν φίλο του, να αποκτήσει φιλαναγνωσία.

Συντάκτης: Ασημίνα Σταυρίδη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.