Λεβάντα, ένα φυτό με πολλές ιδιότητες

Συντάκτης: Μαρία Μάμαλη

Η λεβάντα είναι πολυετής, χαμηλός θάμνος που ανήκει στην οικογένεια των χειλανθών (Lamiaceae) και στο γένος Lavandula, στο οποίο περιλαμβάνονται περίπου 30 είδη. Η λεβάντα είναι αειθαλής ή ημιαειθαλής (όπως η Λεβάντα η στενόφυλλος). Ανάλογα το είδος και την ποικιλία, οι διαστάσεις της κυμαίνονται από 30 έως 90cm ύψος. Η ανθοφορία της είναι πλούσια, εξαιρετικά αρωματική και παρουσιάζεται από τα μέσα προς τα τέλη της άνοιξης μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού. Έχει γκριζοπράσινα μακρόστενα ή λογχοειδή φύλλα και αρωματικά μωβ άνθη. 

Η λεβάντα δε χρειάζεται υγρασία αλλά ούτε και βαρύ έδαφος γιατί σαπίζουν οι ρίζες της. Το χώμα πρέπει να είναι ελαφρύ, με άμμο και χαλίκι για να εξασφαλίζεται  ο αερισμός και η αποστράγγιση. Τα περισσότερα είδη της καλλιεργούνται σε εδάφη με ασβέστιο, γιατί αυξάνει την ποσότητα και την ποιότητα του παραγόμενου αιθέριου ελαίου από το φυτό. Προτιμάει να βρίσκεται σε ηλιόλουστες θέσεις και είναι ανθεκτική τόσο στην καλοκαιρινή ξηρασία του ήλιου όσο και στην παγωνιά του χειμώνα με εξαίρεση τη Λεβάντα η πλατύφυλλος, η οποία είναι ευαίσθητη στον παγετό. Η Λεβάντα καλλιεργείται σε ποικίλα υψόμετρα ανάλογα με το είδος. Για παράδειγμα η πλατύφυλλη αναπτύσσεται σε υψόμετρα 200-700μ, ενώ η γνήσια λεβάντα μπορεί να ευδοκιμήσει σε υψόμετρα μέχρι 1700 μ. Η παραγωγή ελαίου αυξάνεται καθώς αυξάνεται το υψόμετρο, γιατί η άνθηση των φυτών σε ψυχρές περιοχές είναι αφθονότερη.

Είδη λεβάντας

Μερικά από τα πιο γνωστά είδη λεβάντας είναι τα εξής:

  • Λεβάντα η στενόφυλλος (Lavandula angustifolia): Αυτό το είδος δίνει την καλύτερη ποιότητα αιθέριου ελαίου και έχει τις περισσότερες θεραπευτικές ιδιότητες.
  • Λεβάντα η στοιχάς (Lavandula stoechas): Αποτελεί το είδος που καλλιεργούμε περισσότερο στην Ελλάδα.
  • Λεβάντα η πλατύφυλλος (Lavandula latifolia)
  • Λεβάντα η εριώδης (Lavandula lanata)
  • Λεβάντα η οδοντωτή (Lavandula dentata)
  • Λεβάντα η πολυσχιδής (Lavandula multifida)
  • Λεβάντα η στρογγυλόφυλλος (Lavandula rotundifolia)
  • Λεβάντα η θαλερή (Lavandula viridis)
  • Λεβάντα η πτερωτή (Lavandula pinnata)
  • Λεβάντα η κανάριος (Lavandula canariensis)

Λεβάντα

Ιστορία

Το όνομα της λεβάντας «lavender» προέρχεται από την λατινική λέξη lavāre που σημαίνει πλένω, καθαρίζω. Φημολογείται ότι πρωτοξεκίνησε από τη Μεσοποταμία, από το σημερινό Ιράκ, και αργότερα το χρησιμοποίησαν οι Άραβες. Κατά την αρχαιότητα οι Αιγύπτιοι, οι Φοίνικες και οι Άραβες χρησιμοποιούσαν τη λεβάντα στην ταρίχευση, σε καλλυντικά προϊόντα, σε αρωματικές αλοιφές αλλά και στα ιατρικά προϊόντα της εποχής. 

Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν τη λεβάντα νάρδο, από την πόλη Νάρδα της Συρίας και τη χρησιμοποιούσαν για τον αρωματισμό τον λουτρών τους αλλά και για τον καλλωπισμό του δέρματος. Οι ιαματικές ιδιότητες της λεβάντας αναφέρονται  από τον Διοσκουρίδη και τον Γαληνό, γνωστοί γιατροί της εποχής. Η λεβάντα φαίνεται να εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη μέσω της Ελλάδας γύρω στο 600 π.Χ. Στην Αγγλία και στις ΗΠΑ πήγε τον 16ο και 17ο αιώνα.

Σήμερα καλλιεργείται στη Γαλλία, η οποία είναι η μεγαλύτερη και πιο σύγχρονη βιομηχανία αρωμάτων. Αξίζει να σημειωθεί πως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο φτιάχτηκε ένα είδος λεβάντας, η λεγόμενη Lavandin που είναι διασταύρωση της λεβάντας των Γαλλικών βουνών και της ισπανικής «Lavandula latifolia». Πρόκειται για τη λεβαντίνη, που έχει μεγάλη ανθοφορία και μπορεί να καλλιεργηθεί σε πεδιάδες. Σήμερα η λεβάντα καλλιεργείται στην Ιταλία, Ισπανία, Βουλγαρία,  στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, στον Καναδά, την Αυστραλία, σε αρκετές χώρες της Βόρειας Αφρικής, Κανάρια Νησιά, την Ινδία και άλλες χώρες της Ασίας. 

Στην Ελλάδα καλλιεργείται στην Κοζάνη, το Κιλκίς, την Κεφαλλονιά, τις Σέρρες, την Κομοτηνή, την Αρκαδία και τη Σαμοθράκη.

Τα προϊόντα 

Τα προϊόντα της καλλιεργούμενης λεβάντας αξιοποιούνται τόσο με την μορφή των φρέσκων ή αποξηραμένων ανθέων όσο και με την εξαγωγή του αιθέριου ελαίου. Το αιθέριο έλαιο λεβάντας προέρχεται κυρίως από δύο είδη της, την Lavandula Angustifolia και την Lavandula Intermedia (όμως το αιθέριο έλαιο της της Lavandula Angustifolia είναι πολύ καλύτερης ποιότητας). Τα αιθέριο έλαιο της λεβάντας χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία, τη φαρμακευτική, τη βιομηχανία καλλυντικών, απορρυπαντικών και τη σαπωνοποιία.

Λεβάντα

Ιδιότητες

Η λεβάντα έχει αναρίθμητες ιδιότητες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ποικιλοτρόπως. Αρχικά σαν φυτό έχει εξαιρετική μυρωδιά και είναι πολύ ωραίο διακοσμητικό χώρου. Η λεβάντα χρησιμοποιείται σαν μπαχαρικό/καρύκευμα στη μαγειρική και στη ζαχαροπλαστική, προσφέροντας ευχάριστη γεύση και μυρωδιά.  Η αποξηραμένη λεβάντα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εντομοαπωθητικό και φυσικό παρασιτοκτόνο. Μια μικρή δέσμη από φύλλα και λουλούδια λεβάντας μέσα στην ντουλάπα προστατεύει τα ρούχα από τον σκόρο. Φυσικά η λεβάντα και ειδικά το αιθέριο έλαιο έχει θεραπευτικές ιδιότητες.

Αγχολυτική και αντικαταθλιπτική δράση

  • Λειτουργεί κατευναστικά και ηρεμιστικά. Το απόσταγμά της θεωρείται εξαιρετικό χαλαρωτικό που συμβάλλει στη βελτίωση του ύπνου και άλλων σωματικών λειτουργιών.
  • Απομακρύνει την πνευματική ένταση, τη νευρικότητα και ανακουφίζει από το θυμό.
  • Συμβάλει στην καταπολέμηση του στρες και η πρόληψη της κατάθλιψης και του άγχους.

Αναλγητική/ Καταπραϋντική δράση

  • Η λεβάντα αντιμετωπίζει τους πόνους του στομάχου και τη ναυτία.
  • Ανακουφίζει τους πονοκεφάλους, ημικρανίες και ιλίγγους. Ανακουφίζει επίσης τους πόνους των δοντιών και έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. 
  • Καταπραΰνει νευραλγικούς και ρευματικούς πόνους. 
  • Συμβάλει στην καταπολέμηση του κρυολογήματος, του βήχα,  του άσθματος, της γρίπης και της λαρυγγίτιδας. Οι βαθιές εισπνοές ευεργετικού ατμού από άνθη ή έλαιο λεβάντας είναι απόλυτα θεραπευτικές.

Αντισηπτική/ Αντιμικροβιακή/ Αντιβακτηριακή δράση

  • Η λεβάντα έχει αντισηπτική δράση, καταστρέφει μικρόβια και συμβάλλει  στην απολύμανση των τραυματισμένων περιοχών.
  • Θεραπεύει τραυματισμούς, ελάσσονα εγκαύματα, τσιμπήματα.
  • Είναι θεραπευτική για κυστίτιδες και κολπική μυκητίαση.
  • Εξουδετερώνει το στρεπτόκοκκο και τον πνευμονιόκοκκο και είναι αποτελεσματική κατά της βρογχίτιδας, της φυματίωσης και του τύφου.

Λεβάντα

Καρδιοτονωτική δράση

  • Ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, μειώνει την ταχυπαλμία και τις αρρυθμίες.

Επουλωτική δράση

  • Το αιθέριο έλαιο της λεβάντας μπορεί να ενσωματωθεί σε έλαια ή σε κρέμες και να χρησιμοποιηθεί για την ενυδάτωση της επιδερμίδας ή και των μαλλιών (παράδειγμα αλωπεκία, πιτυρίδα).
  • Επιπλέον, ενδείκνυται σε δερματικές παθήσεις, όπως το έκζεμα, η ψωρίαση, μυκητίαση.
  • Η επουλωτική και η αναπλαστική του δράση το καθιστούν ένα από τα καλύτερα έλαια περιποίησης της επιδερμίδας και συμβάλει φυσικά κατά της ακμής. 

Άλλες δράσεις 

Είναι χωνευτική και βοηθά στην πέψη και δρα κατά του τυμπανισμού και της διάρροιας.  Έχει τονωτική δράση και ενδείκνυται για υποτονικούς ασθενείς. Είναι βοηθητικό αντίδοτο σε δηλητηριάσεις, σε δαγκώματα ζώων, φιδιών ή εντόμων ενώ παράλληλα λειτουργεί και σαν αποσμητικό, εξαιτίας του θαυμάσιου αρώματος.

Παρενέργειες

  • Το αιθέριο έλαιο λεβάντας σε μεγάλες δόσεις καθίσταται ιδιαίτερα εθιστική για αυτό  πρέπει να χρησιμοποιείται με φειδώ.
  • Η εξωτερική χρήση της λεβάντας είναι ασφαλέστερη ενώ η εσωτερική της χρήση απαγορεύεται  σε άτομα με έντονα στομαχικά προβλήματα.
  • Η πλατύφυλλος λεβάντα, λόγω της περιεκτικότητάς της σε κετόνες, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται από εγκύους και μικρά παιδιά παρά μόνο σε εξωτερικά σε εγκαύματα

Συντάκτης: Μαρία Μάμαλη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.