Αρκετοί άνθρωποι οι οποίοι έχουν διαγνωστεί ότι βρίσκονται στο φάσμα του Αυτισμού είναι λειτουργικοί και ενσωματώνονται σχετικά εύκολα στο κοινωνικό …
Κριτήρια για τη Διάγνωση της Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) στα παιδιά
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία επικρατεί έντονο ενδιαφέρον σχετικά με την ανθρώπινη ανάπτυξη που αποκλίνει από την τυπική αναπτυξιακή διαδρομή. Στο επίκεντρο, μάλιστα, του σύγχρονου ενδιαφέροντος αναφορικά με την αποκλίνουσα ανάπτυξη βρίσκεται η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ).
Με άλλα λόγια, σήμερα αποδίδεται μεγάλη σημασία στο πώς μπορεί να διαγνωστεί με ασφάλεια η ΔΑΦ, ώστε τα παιδιά που παρουσιάζουν τη συγκεκριμένη διαταραχή να μπορέσουν να αντιμετωπιστούν κατάλληλα στα πλαίσια του σχολικού τους περιβάλλοντος από τους εκπαιδευτικούς και στα πλαίσια της καθημερινής ζωής τους από τα οικεία τους πρόσωπα (γονείς, συγγενείς, φίλοι κ.ά.).
Καταρχάς, για να μπορέσει να πραγματοποιηθεί ασφαλής διάγνωση της ΔΑΦ σε παιδιά με απώτερο στόχο το σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός προγράμματος παρέμβασης για την αποτελεσματική διαχείρισή τους στο σχολείο και στην καθημερινότητά τους, είναι αναγκαίο πρώτα να προσεγγιστεί εννοιολογικά η διαταραχή αυτή. Ο όρος, λοιπόν, «Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, ΔΑΦ» (Autism Spectrum Disorder, ASD), τείνει να αντικαταστήσει στις μέρες μας τον όρο «Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές, ΔΑΔ» (Pervasive Developmental Disorders, PDD), ο οποίος από τη δεκαετία του 1980 μέχρι πρότινος χρησιμοποιούνταν ευρέως για να αναφερθεί σε ένα ευρύ φάσμα διαταραχών του εγκεφάλου, οι οποίες αναδύονται στην παιδική ηλικία, είναι ισόβιες και συνεπάγονται σοβαρές και διάχυτες βλάβες στη λειτουργικότητα του ατόμου.
Επομένως, με τον συγκεκριμένο όρο δεν αναφερόμαστε σε μια μόνο διαταραχή, αλλά στην ουσία αναφερόμαστε σε ένα ευρύ φάσμα νευροαναπτυξιακών διαταραχών που βρίσκονται κάτω από αυτόν τον όρο-ομπρέλα, αποτελώντας μια ενιαία διαγνωστική κατηγορία.
Παράλληλα, η διάγνωση της Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος σε παιδιά γίνεται συνήθως βάσει των διαγνωστικών κριτηρίων του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, DSM) της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (American Psychiatric Association, APA). Η τέταρτη έκδοση του DSM, το DSM-IV, ορίζει τρεις ομάδες διαγνωστικών κριτηρίων: (1) ελλείμματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση, (2) ελλείμματα στην επικοινωνία και (3) περιορισμένες, στερεότυπες, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, δραστηριότητες και ενδιαφέροντα. Ωστόσο, στην τελευταία και πιο πρόσφατη έκδοση του DSM, το DSM-V, τα ελλείμματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση και τα ελλείμματα στην επικοινωνία συμπυκνώθηκαν σε μια ομάδα.
Ως εκ τούτου, η αρχική τριάδα συμπτωμάτων αντικατάσταθηκε από τις εξής δύο ομάδες: (1) τα επίμονα ελλείμματα στην κοινωνική επικοινωνία και αλληλεπίδραση σε ποικίλα πλαίσια και (2) τα περιορισμένα, στερεότυπα και επαναλαμβανόμενα πρότυπα συμπεριφορών, ενδιαφερόντων ή δραστηριοτήτων. Επομένως, οι τομείς που αξιολογούνται για τη διάγνωση της ΔΑΦ είναι αυτοί οι δύο που ορίζονται από το DSM-V.
Αναλυτικότερα, όσον αφορά τον πρώτο τομέα, το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα των παιδιών με ΔΑΦ είναι η ποιοτική έκπτωση στην κοινωνική αλληλεπίδραση. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά αυτά δυσκολεύονται να αλληλεπιδράσουν με τους άλλους ανθρώπους αποτελεσματικά και ως εκ τούτου παρουσιάζουν σοβαρή κοινωνική απομόνωση. Για παράδειγμα, αδυνατούν να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν διαπροσωπικές σχέσεις, να αναλάβουν πρωτοβουλίες να αλληλεπιδράσουν με τους άλλους, να συμμετέχουν σε ομαδικά παιχνίδια, να δείχνουν ενδιαφέρον για το τι κάνουν οι άλλοι και να μοιραστούν τα δικά τους ενδιαφέροντα, καθώς και τα συναισθήματά τους με τους άλλους. Έτσι, λόγω αυτών των δυσκολιών, απομακρύνονται και αποστασιοποιούνται από κάθε κοινωνική επαφή και προτιμούν τη μοναχικότητα.
Επίσης, τα παιδιά με ΔΑΦ πέρα από έλλειμμα στην κοινωνικότητά τους εμφανίζουν και σοβαρό έλλειμμα στην επικοινωνία (λεκτική και μη λεκτική). Τα εν λόγω παιδιά, δηλαδή, δεν έχουν αναπτύξει πλήρως τον προφορικό τους λόγο και έτσι δεν μπορούν να επικοινωνήσουν αποδοτικά με τον κοινωνικό τους περίγυρο.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 50% των παιδιών με ΔΑΦ δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά τη γλώσσα, ενώ δεν αποκλείεται να απουσιάζει και τελείως ο λόγος. Γενικά, ο λόγος τους είναι πολύ φτωχός από άποψη γραμματικο-συντακτικής δομής και λεξιλογίου.
Ωστόσο, ακόμα πιο σοβαρές είναι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στη μη λεκτική επικοινωνία, αφού δεν μπορούν να αντιληφθούν τη χρήση της μη λεκτικής επικοινωνίας όπως είναι οι εκφράσεις του προσώπου, η στάση του σώματος, οι χειρονομίες, ο τόνος της φωνής κ.ά.
Πρόσθετα, όσον αφορά τον δεύτερο τομέα, ένα βασικό σύμπτωμα που οδηγεί σε διάγνωση της ΔΑΦ σε παιδιά σχολικής ηλικίας αποτελεί η επαναληπτική, άκαμπτη και στερεοτυπική συμπεριφορά. Με άλλα λόγια, τα παιδιά με ΔΑΦ έχουν περιορισμένα, στερεότυπα, και επαναλαμβανόμενα πρότυπα συμπεριφορών. Για παράδειγμα, μπορεί να προβαίνουν σε στερεότυπες κινήσεις, να εκδηλώνουν αλλόκοτες και παράξενες συμπεριφορές (π.χ.χτύπημα των χεριών στον αέρα, χτύπημα των δαχτύλων κ.ά.), να εμφανίζουν για πολλή ώρα μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και να προσκολλώνται σε αντικείμενα περνώντας πολύ χρόνο με αυτά.
Ακόμα, δεν μπορούν να παίξουν αυθόρμητα, αδυνατούν να αναλάβουν ρόλους στο παιχνίδι, δεν έχουν αίσθηση του χιούμορ και γενικά έχουν έλλειμμα δημιουργικής φαντασίας.
Ανακεφαλαιώνοντας, προκύπτει το συμπέρασμα ότι στη σύγχρονη εποχή προσδίδεται ιδιαίτερη έμφαση στη Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος στα πλαίσια του ευρύτερου ενδιαφέροντος για την αποκλίνουσα ανάπτυξη του ατόμου. Ως εκ τούτου, έχουν οριστεί διαγνωστικά κριτήρια που διασφαλίζουν μια έγκυρη και αξιόπιστη διάγνωση της ΔΑΦ, αποβλέποντας στη βελτίωση της καθημερινότητας των παιδιών που εμφανίζουν την εν λόγω διαταραχή και των ατόμων που συγκροτούν τον κοινωνικό τους περίγυρο.
Bιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
Κατσίρας, Λ.Β. (2015). Διαταραχή αυτιστικού φάσματος (ΔΑΦ): Αξιολόγηση, παιδαγωγική και συμβουλευτική παρέμβαση. Εφαρμοσμένη Παιδαγωγική, 8 (6), 1-16. Ανακτήθηκε από:
http://www.elliepek.gr/documents/periodiko/sixthissue/leonidas-katsiras-5.pdf
Νότας, Σ. (2005). Το φάσμα του αυτισμού. Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές. Ένας οδηγός για την οικογένεια. Λάρισα : Έλλα
Στασινός, Δ. (2020). Η ειδική συμπεριληπτική εκπαίδευση 2027: Η ελκυστική εκδίπλωσή της στο νέο ψηφιακό σχολείο με ψηφιακούς πρωταθλητές. Αθήνα: Παπαζήση.
Ξενόγλωσση
Black, D. W., & Grant, J. E. (2014). DSM-5 Guidebook : The Essential Companion to the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition: Vol. Fifth edition. American Psychiatric Association Publishing.
Wilmshurst, L. (2011). Εξελικτική ψυχοπαθολογία: Μια αναπτυξιακή προσέγγιση. Αθήνα: Gutenberg.
