Κόμπλεξ: Το σύμπλεγμα κατωτερότητας είναι “ζήτημα ψυχής”-αίτια και τρόποι αντιμετώπισης

Συντάκτης: Χρυσούλα Μουλαρτζή, Πτυχιούχος Φιλοσοφικής με ειδίκευση στην Ψυχολογία, Ειδική Παιδαγωγός

Σίγουρα όλοι έχουμε νιώσει “κομπλεξικοί” και έχουμε χαρακτηρίσει άλλους ανθρώπους “κομπλεξικούς”, θεωρώντας την συμπεριφορά τους προβληματική ή διαφορετική. Στην ουσία χρησιμοποιούμε αυτή τη λέξη με υποτίμηση, αφού βγαίνει από τα χείλη μας αβίαστα για όσους δεν σκέφτονται ή δεν ενεργούν όπως εμείς. Έχει αναλογιστεί ποτέ κανείς πως πρόκειται για ένα ψυχολογικό πρόβλημα το οποίο έχει ορισμό, αιτία, χαρακτηριστικά και τρόπο αντιμετώπισης;

Τι είναι το κόμπλεξ;

Το κόμπλεξ είναι μία ψυχική ασθένεια, η οποία καθιστά τους ανθρώπους ευάλωτους μπροστά σε ένα κίνδυνο ή ρίσκο. Στην πραγματικότητα, δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τον εαυτό τους, να λάβουν πρωτοβουλίες, να αντιμετωπίσουν καταστάσεις και να αναλάβουν ευθύνες ή να υποστούν τις συνέπειες των πράξεών τους. Δεν πιστεύουν στις ικανότητές τους και ότι είναι σε θέση να καταφέρουν κάτι. Η λέξη “κόμπλεξ” σημαίνει σύμπλεγμα, σύμφωνα με τους ψυχολόγους Φρόιντ και Άντλερ, οι οποίοι μίλησαν πρώτοι για τις διαταραχές του εαυτού σε σύγκριση με τις αρχές του περιβάλλοντος και την εξέλιξη της κάθε προσωπικότητας μέσα σε αυτό.

Σύμπλεγμα κατωτερότητας

Είναι η αίσθηση κατωτερότητας και ανεπάρκειας που αισθάνεται κάποιος συγκριτικά με το περιβάλλον που ζει. Είναι μία κατάσταση που εκδηλώνεται σε καθημερινή βάση και μπορεί να αφορά κάτι πολύ μικρό ή κάτι πολύ μεγάλο. Μπορεί κάποιος να αισθάνεται το αίσθημα κατωτερότητας για θέματα που αφορούν στην ομορφιά, στην οικονομική κατάσταση, στην επαγγελματική αποκατάσταση, στο ντύσιμο, στις κοινωνικές συναναστροφές, στις σχέσεις κ.α.

Προέλευση

Η ανατροφή που λάβαμε από τους γονείς μας ο καθένας και που και οι ίδιοι χαρακτηρίζονται από αδυναμίες και κάνουν λάθη, δεν μπορεί πάντα να καλύψει τις δυσχέρειες και τους προβληματισμούς μας. Μερικές φορές οι γονείς δεν καταφέρνουν να μας καθοδηγήσουν έτσι ώστε να ξεπεράσουμε τα κόμπλεξ, αντιθέτως μπορεί με τη συμπεριφορά τους να ενισχύσουν αυτό το αίσθημα, επικροτώντας τα προτερήματα άλλων. Η συνεχόμενη υποτίμηση της κάθε προσπάθειας ενός παιδιού, το οδηγεί στην υιοθέτηση του αισθήματος κατωτερότητας στην ενήλικη ζωή, το οποίο μπορεί να εξακολουθήσει για πολλά χρόνια ή και για πάντα. Η έλλειψη αυτοπεποίθησης ή αυτοεκτίμησης οδηγεί σε μία ματαίωση και μία γενικότερη εντύπωση οτι αδυνατεί να καταφέρει το καθετί.


Δείτε ακόμα: Αυστηροί και επικριτικοί γονείς. Ποια τραύματα αφήνουν στο παιδί;


Συμπτωματολογία

Υπάρχουν φορές που οι γονείς δεν είναι σε θέση να αντιληφθούνότι κανείς δεν είναι τέλειος και ότι όλοι έχουμε αδυναμίες, τις οποίες με τα χρόνια είτε προσπερνάμε είτε εξαλείφουμε. Οι γονείς και το περιβάλλον είναι οι κύριοι υπαίτιοι, μιας και η επιρροή τους είναι άμεση. Στην προσπάθειά τους να “δημιουργήσουν” καλύτερους ψυχικά, και κοινωνικά δυνατούς ανθρώπους και πετυχημένους, τονίζουν τα αρνητικά χαρακτηριστικά και χαρακτηρίζουν τα παιδιά με λέξεις που περιέχουν αρνητισμό και προσβολή.

Οι άνθρωποι με σύμπλεγμα κατωτερότητας είναι ιδιαίτερα εριστικοί, προσβάλλουν εύκολα και αρέσκονται να τονίζουν τις αδυναμίες των άλλων. Γίνονται εύκολα επιθετικοί, καλλιεργούν το αίσθημα του θυμού και ικανοποιούνται – ίσως άθελά τους – με τον πόνο που προκαλούν στους γύρω τους. Ποτέ δεν τα πάνε καλά με τους ανθρώπους που τους επιδοκιμάζουν και τους δίνουν προσοχή. Στην ουσία τον έπαινο που λαμβάνουν από αυτούς, μέσα τους νιώθουν πως δεν τον αξίζουν και συνήθως αναιρούν τα λεγόμενα του συνομιλητή ή αντιδρούν με δεύτερες σκέψεις. Έχοντας υιοθετήσει την υποτιθέμενη ανικανότητα τους, την παραθέτουν σε κάθε δυσκολία και καταλήγουν να αδυνατούν όντως να την αντιμετωπίσουν.

Συχνά καταδιώκονται από κρίσεις άγχους ή περιόδους κατάθλιψης, επειδή θέτουν στόχους τους οποίους δεν εκπληρώνουν, έχοντας μία συνεχή επιθυμία να διακριθούν. Αγχώνονται επίσης, με τις κοινωνικές σχέσεις και σημειώνουν δυσκολίες στο να ανταπεξέλθουν στο εργασιακό περιβάλλον. Δημιουργείται η εσωτερική επιθυμία να απομακρυνθούν από τα άτομα του οικογενειακού περιβάλλοντος και ταυτόχρονα γίνονται καχύποπτοι. Αισθάνονται πώς τους εκμεταλλεύονται όλοι όσοι τους πλησιάζουν και τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί με αγάπη και όμορφα συναισθήματα, αφού μέσα τους αισθάνονται πως δεν αξίζουν.

Τρόποι αντιμετώπισης

Δεν είναι εύκολο να ξεμπερδέψει -αν μπορούμε να το θέσουμε έτσι- κάνεις από τα κόμπλεξ του. Παρόλα αυτά χρειάζεται ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και θετική σκέψη. Απαιτείται διάκριση των αρνητικών από τις θετικές σκέψεις και εξάσκηση ώστε να αλλάξει ο αρνητικός τρόπος Η δημιουργία θετικών σχέσεων με ανθρώπους και η κατανόηση των δικών τους αναγκών ενισχύει την αυτοπεποίθηση και ωθεί το άτομο να κάνει πράγματα και να μειώσει κάθε αμφιβολία για τις δυνατότητες του.

Πάντα χρειάζεται να ζητάμε βοήθεια όταν την χρειαζόμαστε, από τους ανθρώπους που μας νοιάζονται, καθώς και να τους επιτρέπουμε να μας στηρίξουν, ακούγοντας τα πράγματα και από το δικό τους πρίσμα. Η ψυχοθεραπεία σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο έχει δείξει πως υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να βρουν τον εαυτό τους και να ξεπεράσουν κάθε τοξική και αρνητική εμπειρία των παιδικών τους χρονών.

Κάθε εμπειρία της παιδικής μας ηλικίας μπορεί να επηρεάσει αλλά και να καθορίσει την εξέλιξη του εαυτού μας και τη συμπεριφορά μας. Το τι έχει χαραχτεί στη σκέψη και στη ζωή του κάθε ατόμου εξαρτάται τόσο από αυτό που κουβαλά, όσο και από το χαρακτήρα που πλάθει μέσα στα χρόνια. Δύσκολο ή εύκολο, πρόκειται για μία καθαρά εσωτερική διεργασία που εξαρτάται από το συναίσθημα, την καρδιά και το μυαλό.

Δεν είναι κακοί οι “κομπλεξικοί”, απλά δεν μπορούν να αντιληφθούν και να δώσουν κάτι που δεν έχουν ή δεν τους περισσεύει! Κατανόηση και στήριξη χρειάζονται!

Συντάκτης: Χρυσούλα Μουλαρτζή, Πτυχιούχος Φιλοσοφικής με ειδίκευση στην Ψυχολογία, Ειδική Παιδαγωγός

Influence:

Είμαι απόφοιτος του Τμήματος Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής Ιωαννίνων και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος…