Ένα στα τρία παιδιά θα βιώσει κλινικά μία σημαντική διαταραχή άγχους πριν την ενηλικίωση. Αν δεν θεραπευτούν έγκαιρα, πολλά παιδιά …
«Κι αν δεν τα καταφέρω;» Όταν το Παιδί Αγχώνεται για την Επόμενη Τάξη
Καθώς το τέλος της σχολικής χρονιάς έφτασε και ηδη ξεκίνησαν οι καλοκαιρινές διακοπές, οι περισσότεροι θεωρούμε ότι τα παιδιά αφήνουν πίσω τους κάθε σχολική έγνοια. Δεν συμβαίνει όμως πάντα αυτό. Για αρκετά παιδιά, η μετάβαση στην επόμενη τάξη συνοδεύεται από ανησυχία, ανασφάλεια και ερωτήματα που πολλές φορές δεν εκφράζονται εύκολα.
«Θα είναι πιο δύσκολα τα μαθήματα;»
«Θα έχω φίλους στην τάξη μου;»
«Θα τα καταφέρω;»
«Κι αν η δασκάλα είναι αυστηρή;»
Πίσω από αυτές τις σκέψεις κρύβεται ένα απολύτως φυσιολογικό συναίσθημα: το άγχος απέναντι στο καινούργιο.
Η αλλαγή, ακόμη και όταν είναι θετική, απαιτεί προσαρμογή. Και για τα παιδιά, κάθε νέα σχολική χρονιά αποτελεί μια μικρή μετάβαση σε έναν άγνωστο κόσμο.
Γιατί αγχώνεται το παιδί για την επόμενη τάξη;
Οι ενήλικες συχνά βλέπουμε τη μετάβαση από μια τάξη στην άλλη ως κάτι αυτονόητο. Για τα παιδιά όμως, μπορεί να μοιάζει με ένα σημαντικό βήμα που συνοδεύεται από πολλές αβεβαιότητες.
Το άγχος μπορεί να σχετίζεται με:
* τις αυξημένες σχολικές απαιτήσεις,
* την πιθανότητα αλλαγής δασκάλου,
* την αλλαγή συμμαθητών,
* προηγούμενες δυσκολίες που αντιμετώπισε το παιδί,
* τον φόβο της αποτυχίας,
* την ανάγκη να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των ενηλίκων.
Ιδιαίτερα τα παιδιά που είναι ευαίσθητα, τελειοθηρικά ή έχουν βιώσει μαθησιακές δυσκολίες, συχνά ανησυχούν περισσότερο για το τι τα περιμένει.
Πώς εκδηλώνεται το άγχος;
Δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά το άγχος τους με τον ίδιο τρόπο.
Κάποια θα πουν ανοιχτά ότι φοβούνται την επόμενη τάξη. Άλλα όμως μπορεί να δείξουν την ανησυχία τους έμμεσα.
Ίσως παρατηρήσετε ότι:
* κάνουν συνεχώς ερωτήσεις για το σχολείο,
* γίνονται πιο ευερέθιστα,
* δυσκολεύονται να κοιμηθούν,
* εμφανίζουν συχνές ανησυχίες για την επίδοσή τους,
* αποφεύγουν συζητήσεις γύρω από το σχολείο,
* δείχνουν μεγαλύτερη προσκόλληση στους γονείς.
Πίσω από αυτές τις συμπεριφορές κρύβεται συχνά η ανάγκη τους να νιώσουν ασφάλεια.
Ακούστε πριν καθησυχάσετε
Όταν ένα παιδί εκφράζει φόβο ή ανησυχία, η πρώτη μας αντίδραση είναι συνήθως να το καθησυχάσουμε.
«Μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά.»
Παρότι η πρόθεση είναι θετική, πολλές φορές το παιδί έχει ανάγκη πρώτα να νιώσει ότι κάποιος καταλαβαίνει αυτό που βιώνει.
Μπορούμε να πούμε:
* «Φαίνεται πως σε απασχολεί αρκετά αυτό.»
* «Καταλαβαίνω ότι νιώθεις αγωνία για την επόμενη χρονιά.»
* «Θέλεις να μου πεις τι είναι αυτό που σε φοβίζει περισσότερο;»
Όταν τα παιδιά νιώθουν ότι ακούγονται πραγματικά, μειώνεται η ένταση των συναισθημάτων τους.
Μην υποτιμάτε τους φόβους τους
Αυτό που για έναν ενήλικα φαίνεται ασήμαντο, για ένα παιδί μπορεί να είναι πολύ σημαντικό.
Η φράση:
«Έλα τώρα, αυτά είναι χαζομάρες.»
ή
«Δεν υπάρχει λόγος να αγχώνεσαι.»
συχνά οδηγεί το παιδί στο να κλείνεται περισσότερο στον εαυτό του.
Αντίθετα, όταν αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά του, το βοηθάμε να τα διαχειριστεί.
Η αποδοχή δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με τον φόβο. Σημαίνει ότι σεβόμαστε την εμπειρία του παιδιού.
Υπενθυμίστε του όσα έχει ήδη καταφέρει
Το άγχος συχνά κάνει τα παιδιά να ξεχνούν τις δυνάμεις τους.
Θυμίστε τους δυσκολίες που αντιμετώπισαν στο παρελθόν και κατάφεραν να ξεπεράσουν.
«Θυμάσαι πόσο αγχωνόσουν όταν πήγες πρώτη φορά στο σχολείο;»
«Θυμάσαι όταν φοβόσουν τη Β΄ Δημοτικού και τελικά τα πήγες πολύ καλά;»
Οι αναφορές σε προηγούμενες επιτυχίες ενισχύουν την αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας, δηλαδή την πεποίθηση ότι μπορούν να τα καταφέρουν και στις νέες προκλήσεις.
Αποφύγετε την υπερβολική πίεση για επιδόσεις
Πολλές φορές, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μεταφέρουμε στα παιδιά το δικό μας άγχος.
Φράσεις όπως:
* «Του χρόνου θα είναι πιο δύσκολα.»
* «Πρέπει να προσπαθήσεις περισσότερο.»
* «Να είσαι έτοιμος γιατί οι απαιτήσεις αυξάνονται.»
μπορεί να ενισχύσουν την ανασφάλεια.
Φυσικά και κάθε νέα τάξη έχει διαφορετικές απαιτήσεις. Όμως το παιδί χρειάζεται να ακούσει ότι η αξία του δεν εξαρτάται από τους βαθμούς ή τις επιδόσεις του.
Χρειάζεται να γνωρίζει ότι οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί θα είναι δίπλα του ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.
Το καλοκαίρι είναι χρόνος ξεκούρασης
Όταν ένα παιδί ανησυχεί για την επόμενη σχολική χρονιά, συχνά οι γονείς μπαίνουν στον πειρασμό να το προετοιμάσουν υπερβολικά.
Πρόσθετα βιβλία, ασκήσεις και συνεχείς αναφορές στο σχολείο μπορεί τελικά να αυξήσουν το άγχος αντί να το μειώσουν.
Το καλοκαίρι είναι μια περίοδος ανανέωσης.
Το παιχνίδι, η ξεκούραση, οι εμπειρίες και ο ποιοτικός χρόνος με την οικογένεια αποτελούν εξίσου σημαντικά εφόδια για τη νέα σχολική χρονιά.
Κάθε μετάβαση είναι και μια ευκαιρία
Η μετάβαση στην επόμενη τάξη δεν είναι μόνο μια αλλαγή. Είναι και μια ευκαιρία για ανάπτυξη.
Μέσα από αυτές τις μικρές προκλήσεις τα παιδιά μαθαίνουν να προσαρμόζονται, να διαχειρίζονται την αβεβαιότητα και να εμπιστεύονται τις δυνατότητές τους.
Το άγχος πριν από μια αλλαγή είναι φυσιολογικό. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε ανησυχία, αλλά να δείξουμε στα παιδιά ότι μπορούν να την αντιμετωπίσουν.
Γιατί τελικά η αυτοπεποίθηση δεν γεννιέται όταν όλα είναι εύκολα. Γεννιέται όταν το παιδί ανακαλύπτει ότι μπορεί να προχωρά ακόμη και όταν νιώθει φόβο.
Και αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που θα το συνοδεύσουν όχι μόνο στην επόμενη τάξη, αλλά σε ολόκληρη τη ζωή του.
