Τα τελευταία χρόνια, οι έρευνες αποδεικνύουν πώς τα κατοικίδια, εκτός από χαριτωμένα, είναι πολύ βοηθητικοί παρτενέρ θεραπείας. Ένας πληθυσμός που …
Καλοκαίρι και Αυτισμός: Πώς να Προετοιμάσουμε το Παιδί για τις Αλλαγές στη Ρουτίνα
Για τα περισσότερα παιδιά, το καλοκαίρι είναι συνώνυμο της ελευθερίας, των διακοπών και της ξεκούρασης. Για πολλά παιδιά στο φάσμα του αυτισμού, όμως, η περίοδος αυτή μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένο άγχος και ανασφάλεια. Ο λόγος δεν είναι ότι δεν απολαμβάνουν το καλοκαίρι, αλλά ότι οι καλοκαιρινές διακοπές φέρνουν μαζί τους κάτι που συχνά δυσκολεύει τα παιδιά με αυτισμό: τις αλλαγές στη ρουτίνα.
Η λήξη του σχολείου, οι διαφορετικές ώρες ύπνου, οι εκδρομές, οι επισκέψεις σε νέα μέρη, οι αλλαγές στις καθημερινές δραστηριότητες και η απουσία των συνηθισμένων προσώπων μπορούν να δημιουργήσουν μια αίσθηση αβεβαιότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά με αυτισμό δεν μπορούν να προσαρμοστούν στις αλλαγές. Σημαίνει ότι χρειάζονται χρόνο, προετοιμασία και υποστήριξη για να τις διαχειριστούν με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Γιατί οι αλλαγές μπορεί να είναι δύσκολες;
Η ρουτίνα λειτουργεί για πολλά παιδιά στο φάσμα ως ένας μηχανισμός οργάνωσης και πρόβλεψης του κόσμου γύρω τους. Όταν γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί, πότε θα συμβεί και με ποιον τρόπο, αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια και έχουν καλύτερο έλεγχο του περιβάλλοντός τους.
Αντίθετα, οι ξαφνικές αλλαγές μπορεί να προκαλέσουν:
* άγχος,
* εκνευρισμό,
* αντιδράσεις θυμού,
* απόσυρση,
* δυσκολία συνεργασίας,
* αυξημένη ανάγκη για επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι αυτές οι αντιδράσεις δεν αποτελούν «κακή συμπεριφορά». Συχνά είναι ένας τρόπος έκφρασης της δυσφορίας που προκαλεί η αβεβαιότητα.
Μιλήστε για τις αλλαγές πριν συμβούν
Ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία είναι η έγκαιρη προετοιμασία.
Πολλές φορές οι ενήλικες θεωρούμε ότι προστατεύουμε το παιδί όταν δεν του αναφέρουμε μια αλλαγή μέχρι την τελευταία στιγμή. Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα παιδιά με αυτισμό ωφελούνται όταν γνωρίζουν από πριν τι πρόκειται να συμβεί.
Αν σχεδιάζετε διακοπές, μια εκδρομή ή μια αλλαγή στο καθημερινό πρόγραμμα, μιλήστε γι’ αυτή αρκετές ημέρες νωρίτερα.
Χρησιμοποιήστε απλές και ξεκάθαρες πληροφορίες:
«Την επόμενη εβδομάδα θα πάμε στο χωριό.»
«Το σχολείο θα κλείσει σε λίγες ημέρες.»
«Από τον Ιούλιο δεν θα πηγαίνεις κάθε πρωί στο σχολείο.»
Η προετοιμασία μειώνει την αβεβαιότητα και ενισχύει το αίσθημα ελέγχου.
Χρησιμοποιήστε οπτικά βοηθήματα
Τα οπτικά εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά τα παιδιά να κατανοήσουν και να οργανώσουν τις επερχόμενες αλλαγές.
Μπορείτε να δημιουργήσετε:
* ημερολόγια αντίστροφης μέτρησης,
* εβδομαδιαία προγράμματα,
* πίνακες δραστηριοτήτων,
* φωτογραφίες από τον προορισμό των διακοπών,
* εικονογραφημένες ακολουθίες γεγονότων.
Όταν το παιδί μπορεί να «δει» τι πρόκειται να συμβεί, συχνά νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια.
Διατηρήστε ορισμένες σταθερές
Δεν είναι απαραίτητο να παραμείνει ολόκληρη η καθημερινότητα αμετάβλητη. Ωστόσο, η διατήρηση κάποιων σταθερών στοιχείων βοηθά ιδιαίτερα.
Για παράδειγμα:
* παρόμοια ώρα ύπνου,
* σταθερές ώρες γευμάτων,
* συγκεκριμένη βραδινή ρουτίνα,
* αγαπημένες δραστηριότητες που επαναλαμβάνονται καθημερινά.
Αυτές οι μικρές σταθερές λειτουργούν σαν σημεία αναφοράς μέσα σε μια περίοδο αλλαγών.
Οι κοινωνικές ιστορίες μπορούν να βοηθήσουν
Οι κοινωνικές ιστορίες αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο για πολλά παιδιά στο φάσμα του αυτισμού.
Μέσα από σύντομες, απλές περιγραφές παρουσιάζουν στο παιδί τι πρόκειται να συμβεί, τι μπορεί να δει, να ακούσει ή να αισθανθεί και ποιες συμπεριφορές μπορεί να το βοηθήσουν.
Για παράδειγμα, πριν από ένα ταξίδι μπορείτε να δημιουργήσετε μια μικρή ιστορία που να περιγράφει:
* πού θα πάτε,
* πώς θα ταξιδέψετε,
* πού θα μείνετε,
* τι δραστηριότητες θα κάνετε,
* τι θα συμβεί όταν επιστρέψετε.
Η προβλεψιμότητα μειώνει σημαντικά το άγχος.
Προετοιμάστε το παιδί για νέους χώρους
Μια παραλία, ένα ξενοδοχείο ή ένα εξοχικό μπορεί να είναι συναρπαστικά για κάποιους, αλλά για ένα παιδί με αυτισμό ενδέχεται να αποτελούν μια έντονη αισθητηριακή εμπειρία.
Νέοι ήχοι, μυρωδιές, εικόνες και πολυκοσμία μπορεί να προκαλέσουν υπερδιέγερση.
Αν είναι δυνατόν:
* δείξτε φωτογραφίες του χώρου,
* περιγράψτε τι θα συναντήσει,
* έχετε μαζί σας οικεία αντικείμενα,
* δημιουργήστε ευκαιρίες για ήρεμα διαλείμματα όταν χρειάζεται.
Σεβαστείτε τα αισθητηριακά όρια
Το καλοκαίρι συνοδεύεται συχνά από έντονα ερεθίσματα.
Η ζέστη, η άμμος, τα δυνατά ηχεία, τα πλήθη και οι αλλαγές στο περιβάλλον μπορεί να είναι απαιτητικά για ένα παιδί με αισθητηριακές ευαισθησίες.
Παρατηρήστε προσεκτικά τις αντιδράσεις του παιδιού και προσπαθήστε να προσαρμόσετε το περιβάλλον στις ανάγκες του, χωρίς πίεση και χωρίς συγκρίσεις με άλλα παιδιά.
Δώστε χώρο στα συναισθήματα
Ακόμη και όταν η αλλαγή είναι ευχάριστη, μπορεί να προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα.
Ένα παιδί μπορεί να ανυπομονεί για τις διακοπές, αλλά ταυτόχρονα να στενοχωριέται που δεν θα βλέπει τον δάσκαλο ή τους συμμαθητές του.
Χρειάζεται να γνωρίζει ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά.
Μπορούμε να πούμε:
«Βλέπω ότι χαίρεσαι για τις διακοπές αλλά ίσως σου λείψει και το σχολείο.»
Αυτή η αναγνώριση βοηθά το παιδί να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του.
Δεν χρειάζεται να προσαρμοστεί τέλεια
Συχνά οι γονείς αγχώνονται όταν το παιδί δυσκολεύεται σε μια αλλαγή.
Όμως η προσαρμογή δεν είναι διαγωνισμός.
Κάποια παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο. Άλλα μπορεί να εκφράσουν τη δυσφορία τους με διαφορετικούς τρόπους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια έχει αποτύχει.
Η ουσιαστική επιτυχία βρίσκεται στο να νιώθει το παιδί ότι οι ενήλικες γύρω του κατανοούν τις ανάγκες του και το στηρίζουν χωρίς πίεση.
Ένα καλοκαίρι με περισσότερη ασφάλεια και λιγότερο άγχος
Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται να είναι μια περίοδος αναστάτωσης για τα παιδιά με αυτισμό. Με λίγη προετοιμασία, σαφή ενημέρωση και σεβασμό στις ιδιαίτερες ανάγκες τους, οι αλλαγές μπορούν να γίνουν πιο διαχειρίσιμες και λιγότερο αγχωτικές.
Γιατί αυτό που χρειάζονται περισσότερο δεν είναι ένα καλοκαίρι χωρίς αλλαγές.
Είναι ένα καλοκαίρι στο οποίο θα γνωρίζουν ότι, ακόμη κι όταν όλα γύρω τους αλλάζουν, υπάρχει κάτι που παραμένει σταθερό: η υποστήριξη, η κατανόηση και η ασφάλεια που τους προσφέρουν οι άνθρωποι που τα αγαπούν.
