Ποια συναισθήματα βιώνετε αυτή την περίοδο; Άγχος; Φόβο για το μέλλον; Ανασφάλεια; Θυμό; Κούραση; Όποια κι αν βιώνετε, μην ανησυχείτε, …
Ιός και φόβος: πρέπει να είναι ταυτόσημα;
«Όστις εταίρους δέδοικε, δούλος ων λέληθεν εαυτόν». Εις τα νεότερα: Όποιος φοβάται τους άλλους, γίνεται δούλος χωρίς να το καταλάβει, είπε ο Αντισθένης, Κυνικός φιλόσοφος, γύρω στο 300 π.Χ. Σκεφτείτε ότι από τότε ήταν γνωστό ότι ο φόβος υποδουλώνει.
Τελευταία μιλάμε για το «μετά τον ιό», τι θα γίνει μετά, πώς θα γίνει, γιατί, κλπ. Ερωτήσεις στις οποίες είναι αδύνατον να έχουμε απαντήσεις, διότι το μέλλον παραμένει άγνωστο. Άρα, μήπως χάνουμε τον χρόνο και τη σκέψη που θα αφιερώναμε στο παρόν, που ίσως παρέχει περισσότερες πληροφορίες, καθώς μας είναι γνωστό;
Βέβαια, ακόμη και το παρόν μας, είναι λίγο άγνωστο. Διαβάζουμε άπειρες πληροφορίες, η προέλευση των οποίων δεν είναι πάντα έγκυρη και οι πηγές είναι αμφισβητήσιμες.
Για παράδειγμα: «Ο νέος Coronavirus, γνωστός ως “ασθένεια covid-19”, ήταν άγνωστος στους περισσότερους μέχρι πρόσφατα». Στομφώδες! Κρατάς την ανάσα σου δίχως να σκέφτεσαι το προφανές, ότι αφού είναι «νέος», θα είναι και άγνωστος.
Ύστερα, αφού μπήκαμε στο «κλίμα», αρχίζει η απαρίθμηση των θανάτων: πόσοι, πού, δίχως το «πώς» καταμετρήθηκαν, πώς στατιστικοποιήθηκαν, κλπ. Όποιος γνωρίζει υποτυπώδη μαθηματικά ή στατιστική, μπορεί να καταλάβει ότι οι αριθμοί δύναται να παρουσιαστούν –σχεδόν κατά το δοκούν. Τα νούμερα μπορεί να είναι αμφισβητήσιμα, εκείνο που δεν είναι αμφισβητήσιμο είναι οι κοινωνικές, οι ψυχολογικές και οι ψυχικές συνέπειες ενός παγκόσμιου εγκλεισμού, του οποίου δεν γνωρίζουμε (α) το τέλος και (β) την επαναληψιμότητα.
Υπάρχει το «Μένουμε σπίτι» ως μέτρο προστασίας, το οποίο όντως φάνηκε να δουλεύει, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να έχει γίνει παγκόσμιο «παράδειγμα». Το «Μένουμε σπίτι», όμως, δεν μας προειδοποίησε και για τους εν τω σπίτι κινδύνους, οι οποίοι προέρχονται από τους «εφευρέτες» του ίδιου του σλόγκαν.
Ας το δούμε απλοϊκά: Τον τελευταίο μήνα, οι διαφημίσεις διαφόρων φαρμάκων στην τηλεόραση έχουν «χτυπήσει κόκκινο», διαδεχόμενη η μια την άλλη, κυρίως για φάρμακα κατά του πόνου, οποιουδήποτε πόνου, πουλώντας την εντύπωση ότι ο παραμικρός πόνος είναι κάτι μη-φυσιολογικό για τον άνθρωπο, διαστρεβλώνοντας έτσι την αλήθεια, δηλαδή ότι ο πόνος, ως έναν βαθμό, αποτελεί ένα υγιές αμυντικό και προειδοποιητικό σύστημα του οργανισμού.
Ειδήσεις: Ξάφνου, σ’ έναν ολόκληρο κόσμο, δεν υπάρχουν άλλες πρωτοσέλιδες ειδήσεις εκτός του κορονοϊού. Οι φυσικές καταστροφές, οι μετανάστες, οι πόλεμοι που μαίνονται, οι αγοραπωλησίες ναρκωτικών, όπλων και εδαφών, λιμανιών και εταιρειών, οι οικονομικές συμφωνίες κρατών, δηλαδή των μεγάλων επιχειρήσεων, τα νέα μέτρα και συμφέροντα των κυβερνήσεων, η πείνα, η δουλεία των παιδιών και η φτώχεια, πού πήγαν; Διότι παραμένουν εκεί, απλώς ακούμε γι’ αυτά λιγότερο από πριν. Δηλαδή σχεδόν καθόλου. Το γεγονός αυτό δημιουργεί το λεγόμενο «tunnel vision», την όραση σήραγγας: βλέπουμε μόνο μπροστά, διότι ό,τι συμβαίνει δίπλα μας είναι καλυμμένο από σκοτάδι, επικεντρωνόμαστε σ’ ένα θεωρητικό φως, ξεχνώντας οτιδήποτε άλλο. Δεν εθελοτυφλούμε ακριβώς, ξεχνάμε, όμως, πώς να βλέπουμε. Επομένως, ξεχνάμε πώς ν’ αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, και άρα πώς να καταλαβαίνουμε όχι μόνο το τι συμβαίνει γύρω μας, αλλά και το κατά πόσον αυτό που συμβαίνει μας αγγίζει, μας επηρεάζει. Εμάς προσωπικά, αλλά κι εμάς ως σύνολο ανθρώπων που μοιράζονται την ίδια διαδρομή του τούνελ ή της ζωής εν γένει.
Μετά τον ιό, θα μου πείτε, θα τελειώσουν αυτά. Η παροιμία λέει: «Ουδέν μονιμότερον του προσωρινού».
Ο ΠΟΥ λέει: «Προστατέψτε τον εαυτό σας και υποστηρίξετε τους άλλους. Βοηθώντας τους άλλους στον χρόνο ανάγκης τους μπορεί να ωφελήσει τόσο το πρόσωπο που λαμβάνει υποστήριξη, όσο και τον βοηθό. Για παράδειγμα, ελέγξτε τηλεφωνικά τους γείτονες ή άτομα στην κοινότητά σας που μπορεί να χρειάζονται κάποια επιπλέον βοήθεια. Η συνεργασία ως μια κοινότητα μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αλληλεγγύης για την από κοινού αντιμετώπιση του COVID-19.
Βοηθήστε τα παιδιά να βρουν θετικούς τρόπους για να εκφράσουν συναισθήματα όπως ο φόβος και η θλίψη. Κάθε παιδί έχει τον δικό του τρόπο έκφρασης συναισθημάτων. Μερικές φορές η συμμετοχή σε μια δημιουργική δραστηριότητα, όπως το παιχνίδι ή το σχέδιο, μπορεί να διευκολύνει αυτήν τη διαδικασία. Τα παιδιά αισθάνονται ανακουφισμένα αν μπορούν να εκφράσουν και να επικοινωνήσουν τα συναισθήματά τους σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον» και πολλές άλλες οδηγίες.
Όμως, προκειμένου να βοηθήσουμε τους γύρω μας, πρέπει πρώτα τους δούμε, να αντιληφθούμε και να συνειδητοποιήσουμε την ύπαρξή τους ως δική μας, τις ανάγκες τους ως δικές μας, τη ζωή τους ως άρρηκτα συνδεμένη με τη δική μας. Η όραση σήραγγας δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο, διότι μοιάζει πολύ με τον φόβο. Ο φόβος στενεύει τα όρια και τα περιθώρια σε τέτοιο βαθμό, ώστε να βλέπουμε μόνο αυτόν. Στο τέλος μας τυφλώνει σε σχέση με οτιδήποτε άλλο, κλείνοντάς μας στον εαυτό μας, πράξη που ίσως φαντάζει προστατευτική, αλλά, στην ουσία, είναι ακριβώς το αντίθετο.
Επομένως, τι μπορούμε να κάνουμε; Να ρίξουμε μια ματιά στον διπλανό μας, του οποίου το πρόβλημα μπορεί να είναι μεγαλύτερο απ’ το δικό μας; Να αντιληφθούμε ότι υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος εκεί έξω, ο οποίος κινείται παράλληλα με τον ιό, και μας διαφεύγει;
Το αύριο δεν το γνωρίζουμε, ποτέ δεν το γνωρίζαμε. Ίσως τώρα να το συνειδητοποιούμε εντονότερα. Ο φόβος του ιού μαζί με τον φόβο του θανάτου φόβοι παρόμοιοι στην πραγματικότητα, φόβοι ευρείς, που χωράνε και περιέχουν όλες τις εκφράσεις και εκφάνσεις του «φόβου» ήταν πάντα μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης. Άρα τι έχει αλλάξει; Εάν ουσιαστικά δεν έχει αλλάξει τίποτα, εμείς γιατί να αλλάξουμε, γιατί να γίνουμε όντα που ζουν φυσικά και ψυχικά απομονωμένα απ’ τους άλλους, μόνα τους παρέα με τον φόβο; Και δη μ’ έναν φόβο που, προσεκτικά και σταδιακά, καλλιεργείται ως φυσιολογικός; Το νέο σλόγκαν θα μπορούσε να είναι: «Εάν φοβάσαι, δεν θα πεθάνεις», κάτι που δεν ισχύει, αλλά είμαστε πολύ κοντά στο να το πιστέψουμε.
Όχι, δεν είναι φυσιολογικό να φοβόμαστε τον συνάνθρωπό μας, δεν είναι φυσιολογικό τα πάντα να αποτελούν πλέον απειλή, δεν είναι φυσιολογική η καταστροφή των ανθρωπίνων σχέσεων και του σχετίζεσθαι, και δεν είναι φυσιολογική μια κοινωνία που δέχεται τον φόβο ως τρόπο και ως στάση της «φυσιολογικής» ζωής.
