Η χρήση της πυραμίδας Maslow μήπως μας καθοδηγεί μέχρι και σήμερα;
Στις σύγχρονες κοινωνίες της Δύσης λόγω της οικονομικής ανάπτυξης, με την εξέλιξη της τεχνολογίας και με την ύπαρξη της παγκοσμιοποίησης αναβαθμίστηκε και η σημασία της εκπαίδευσης στην ανθρώπινη ζωή και αποτέλεσε δείκτη εξέλιξης και πολιτισμού. Βέβαια αυτό, αποδεικνύεται και από τη σημασία που δίνουν ευρέως όλα τα πολιτισμένα κράτη στο ρόλο της μόρφωσης, όπου καταλαμβάνει σημαντικό τμήμα στη ζωή του ανθρώπου. Συνεπώς η εξέλιξη των επιστημών σε μια αναπτυγμένη κοινωνία, υποδεικνύει, ότι αποτελεί επιτακτική τάση να καλυφθούν ψυχογενετικές ανάγκες, εφόσον ο άνθρωπος εκ γενετής είναι ανήσυχο πνεύμα τόσο σε προσωπική αναζήτηση, όσο και σε ευρύτερα κοσμικά θέματα.
Ανατρέχοντας λοιπόν στο παρελθόν, το 1943 ο ιδρυτής της ανθρωπιστικής ψυχολογίας Αβραάμ Μάσλοου αποτύπωσε τις ανάγκες των ανθρώπων σε ένα ιεραρχικό σχήμα πυραμίδας, το οποίο φυσικά είναι το κατ’ εξοχήν γνωστό εργαλείο στην ψυχολογία. Κατά τον Μάσλοου, οι άνθρωποι παρακινούνται να ικανοποιήσουν πέντε κατηγορίες αναγκών:
1. Φυσιολογικές ανάγκες: οι βασικές ανάγκες για τροφή, νερό, αέρα, στέγη, ένδυση και σεξ.
2. Ανάγκες ασφάλειας: όσο αφορά τις ανάγκες για σταθερότητα, ελευθερία από φόβο ή απειλές και στον πολιτισμό μας εστιάζει και στην προστασία των παιδιών.
3. Κοινωνικές ανάγκες: σχετικά με τις ανάγκες για φιλία, στοργή, αποδοχή και συνεργασία με άλλους ανθρώπους.
4. Ανάγκες εκτίμησης: όπου εντάσσεται η ανάγκη για προσωπικά αισθήματα εκπλήρωσης και αυτοεκτίμησης και συνάμα η ανάγκη αναγνώρισης και σεβασμού από τους άλλους.
5. Και καταλήγει στο τελικό και μέγιστο σημείο της Αυτοπραγμάτωσης: που περιλαμβάνονται τα αισθήματα αυτοϊκανοποίησης και υλοποίησης των δυνατοτήτων του καθένα. Μολονότι δε, σύμφωνα με την θεωρία του μόνο το 2% φτάνει στο σημείο της αυτοπραγμάτωσης.
Η σημασία της θεωρίας του Μάσλοου
Ο Μάσλοου υποστηρίζει, πολύ λογικά, ότι μόνο όταν καλυφθούν οι κατώτερες ανάγκες, για φαγητό, στέγη, κλπ, μπορούμε να περάσουμε στις ανώτερες ανάγκες. Αν βρισκόμαστε στο επίπεδο των ανώτερων αναγκών, αλλά παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα με τις κατώτερες, αν για παράδειγμα; πιάσει φωτιά το σπίτι μας ή μας παρατήσει η γυναίκα μας, τότε γυρνάμε προς τα πίσω, εγκαταλείπουμε το ανώτερο επίπεδο το οποίο έχουμε ψυχολογικά επιτύχει και τρέχουμε να καλύψουμε και πάλι τις πιο βασικές μας ανάγκες. Το σχήμα του θυμίζει πολύ ένα ψυχικό ασανσέρ το οποίο ανεβαίνει όταν καταφέρνουμε να καλύψουμε τις βασικές μας ανάγκες και κατεβαίνει όταν αυτές απειλούνται.
Τι συμβαίνει σήμερα;
Αναρωτιέμαι βέβαια, αν ο Μάσλοου ζούσε σήμερα την ίδια μορφή θα είχε η πυραμίδα; ή μήπως έχει παρεκκλίνει στην ιεράρχησή της;
Μήπως όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο μας ωθήσουν να συνειδητοποιήσουμε που βρισκόμασταν τότε και που τώρα στην ιεραρχία της πυραμίδας; Να αναρωτηθούμε λοιπόν, όχι μόνο ως μεμονωμένα ανθρώπινα όντα αλλά και ως σύνολο της κοινωνίας και μέρος μιας χώρας. Γιατί τόσο στο πολιτικό σκηνικό εντός της χώρας μας, όσο και σε ευρωπαϊκή και παγκόσμια κλίμακα η οικονομική και κοινωνική κρίση κυριαρχεί με ρυθμούς φτωχοποίησης αλλά και κατακερματισμού της ασφάλειας των εθνών.
Η έξαρση του καπιταλισμού και οι φιλελεύθερες πολιτικές που «τάχα πρεσβεύουν προοδευτικές ιδέες, εν ονόματι της εξάλειψης της τρομοκρατίας», δημιούργησαν αναρίθμητα σενάρια τρομολαγνείας, με συνέπεια την καλλιέργεια της ανασφάλειας και του φόβου στον κοινωνικό ιστό.
Η διαχρονική αξία της θεωρίας
Μήπως η πύραμιδα στις μέρες θα μπορούσε να είναι ο δρόμος για αυτοκριτική; Αφού πλέον στη βάση της, θα εντοπίζαμε ότι η ανάγκη για τροφή και στέγη δεν θεωρούνται δεδομένες αλλά βρίσκονται σε έλλειψη ή δεν υφίστανται σε κάποιες περιπτώσεις. Όπως και το αίσθημα της ασφάλειας θα μπορούσε να προστεθεί στη βάση του σχήματος, αφού θεωρείται ως η επιτακτική ανάγκη για να μπορέσουμε να νιώσουμε αγάπη και να φτάσουμε στα επόμενα βήματα της αυτοεκτίμησης. Αλλά εδώ πλέον τίθεται το θέμα της επιβίωσης ως πρωταρχικός στόχος.
Οπότε ίσως το να ξεκινάς πάλι από την αρχή σε κάνει πιο δυνατό και φυσικά δεν αποκλείει να φτάσεις στην κορυφή απλά θέλει αγώνα και περισσότερο χρόνο συγκριτικά με το να βρίσκεσαι στη μέση της πυραμίδας.
