Η σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία
Θυμάστε, στο θρυλικό “Κλωτσοσκούφι”, την Αλίκη Βουγιουκλάκη που δεν στέριωνε σε καμιά δουλειά επειδή της ρίχνονταν τα αφεντικά. Μα και σε άλλες ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου το φαινόμενο επαναλαμβανόταν. Γνωστές και ιστορίες παιδιών που γεννήθηκαν από υπηρέτριες σε σπίτια με δράστη τον πατέρα ή τον γιο της οικογένειας. Τέτοιος νόθος ήταν και ο εθνικός μας ποιητής, ο Διονύσιος Σολωμός. Αυτά και άλλα πολλά δείχνουν ότι η σεξουαλική παρενόχληση στην δουλειά είναι μια παλιά ιστορία, τόσο παλιά, που πιστεύω πως έχει τις ρίζες της σε πανάρχαιες εποχές της, αρχικά με την δουλεία και, στη συνέχεια, όταν οι γυναίκες μπήκαν στην αγορά εργασίας.
Οποιαδήποτε σεξουαλική συμπεριφορά είναι ανεπιθύμητη την εντάσσει στην παρενόχληση και την κάνει να διαφέρει από το φλερτ.
Η σεξουαλική παρενόχληση έχει διάφορες διαβαθμίσεις: αθώες φιλοφρονήσεις για την σωματική εμφάνιση (μεταδίδουν το μήνυμα “σε πρόσεξα, μου αρέσεις”), κολακεία για την ευφυΐα (ποντάρουν στη γυναικεία ματαιοδοξία), τολμηρά ανέκδοτα (διερευνούν την κατ’ αρχήν ανταπόκριση), το “μίλα μου στον ενικό” (για να σπάσει τον πάγο), το “θα ήθελα να ήμουν χ χρόνια νεότερος” (από μεγαλύτερους σε ηλικία), τάχα τυχαίες και αθώες σωματικές επαφές, προσκλήσεις για “ένα καφέ ή ένα ποτό”, υπόσχεση για επαγγελματική προώθηση, αιωρούμενη απειλή σε περίπτωση άρνησης και πολλά άλλα. Φτάνουν μέχρι τον κυνικό εκβιασμό “ναι ή φεύγεις” σύμφωνα με την θρυλούμενη τακτική γνωστού επιχειρηματία. Το πιο διάσημο περιστατικό καταγράφηκε στον Λευκό Οίκο με πρωταγωνιστή τον πλανητάρχη Μπιλ Κλίντον.
Είναι αλήθεια ότι υπάρχει μια μειοψηφία γυναικών οι οποίες όχι μόνο δεν δυσανασχετούν με μια τέτοια εξέλιξη, αλλά έμμεσα την επιδιώκουν προσβλέποντας σε επαγγελματικά ανταλλάγματα. Οι περισσότερες όμως προσβάλλονται, υποφέρουν και νιώθουν παγιδευμένες. Φοβούμενες αντίποινα προτιμούν να κρατήσουν το στόμα κλειστό παρά να καταγγείλουν τους δράστες, πράγμα που τους αποθρασύνει.
Σεξουαλική παρενόχληση όμως υπάρχει παντού, όπου τα δύο φύλα συναντώνται, ακόμη και στο δρόμο. Μορφή της ήταν, παλαιότερα, τα θαυμαστικά σφυρίγματα, τα έξυπνα, χαζά ή χυδαία πειράγματα στα κορίτσια που περνούσαν με κλασικό το “ζαχαροπλάστης ήταν ο μπαμπάς σου;”. Εδώ τουλάχιστον δεν υπάρχει το στοιχείο της επαγγελματικής εξάρτησης που θυματοποιεί την γυναίκα.
Ποια είναι η σωστή αντιμετώπιση για μια γυναίκα που υφίσταται σεξουαλική παρενόχληση; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα πρέπει προηγουμένως να ληφθούν υπόψη τρεις παράγοντες:
-Μέσα στο εργασιακό (και όχι μόνο) περιβάλλον οι άνδρες που είναι επιρρεπείς σε αυτό το “σπορ” προσπαθούν, δίχως να γίνουν αντιληπτοί, να εντοπίσουν το υποψήφιο θύμα τους από τη συμπεριφορά τους.
-Η εσφαλμένη ανδρική αντίληψη πως όταν μια γυναίκα λέει όχι, εννοεί ναι.
-Οι άνδρες που παρενοχλούν εγκαταλείπουν την προσπάθεια όταν εισπράξουν ένα δυνατό και καθαρό μήνυμα άρνησης.
Με αυτά τα δεδομένα, η σωστή αντιμετώπιση από την γυναίκα είναι προληπτική και κατασταλτική. Προληπτική, όταν προβάλει την εικόνα της “κυρίας”, δηλαδή ντύνεται και μακιγιάρεται χωρίς ακρότητες, διατηρεί κοινωνικές σχέσεις με συναδέλφους αλλά δεν χαχανίζει με αστεία που έχουν σεξουαλικά υπονοούμενα ούτε συμμετέχει σε συζητήσεις με τέτοιο περιεχόμενο. Έτσι εκ των προτέρων “κόβει τον βήχα” σε επίδοξους παρενοχλούντες. Κατασταλτική, όταν κοιτώντας με θάρρος στα μάτια αυτόν που την ενοχλεί του πει, ήρεμα αλλά σταθερά ότι δεν ανέχεται τέτοιου είδους λόγια ή συμπεριφορά. Το ζητούμενο είναι να δώσει το μήνυμα ότι αυτό που λέει το εννοεί δίχως να αφήσει περιθώριο για την παραμικρή ελπίδα. Διαφορετικά, αν του ζητήσει να σταματήσει αλλά όχι πολύ αυστηρά ή με χαμόγελο (αμηχανίας ή ευγένειας) θα δώσει την λανθασμένη εντύπωση ότι φλερτάρει. Αν δεν αντιδράσει στη σεξουαλική παρενόχληση, αυτή θα συνεχίζεται και μάλιστα θα κλιμακώνεται.
Παλαιότερα, μέσα στον ανδροκρατούμενο κόσμο που ζούμε, μολονότι η σεξουαλική παρενόχληση ανθούσε και ως όρος ήταν άγνωστη, κρυβόταν κάτω από το χαλί, επειδή οι γυναίκες δικαίως φοβούνταν να καταγγείλουν τον δράστη. Ευτυχώς εδώ και κάμποσα χρόνια ξεκίνησε από την Αμερική ένα κίνημα για να βγει το πρόβλημα στην επιφάνεια. Βέβαια, εκεί έφθασαν στο άλλο άκρο, όταν ένα εξάχρονο αγοράκι αποβλήθηκε από το σχολείο επειδή φίλησε μια συμμαθήτρια του, και μάλιστα στο χέρι, και κατηγορήθηκε από τη διεύθυνση του σχολείου για… σεξουαλική παρενόχληση!
