Η κρίση της λογοτεχνίας στην Ελλάδα

Η Ελλάδα επίσημα από το 2009 βιώνει την οικονομική κρίση. Εκτός όμως από τον οικονομικό τομέα, η κρίση αυτή την επηρέασε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, δηλαδή τον πολιτικό, τον ιδεολογικό, τον κοινωνικό, τον ηθικό και τον πνευματικό τομέα. Ένας χώρος που σίγουρα υπήρξε θύμα της ελληνικής κρίσης είναι αδιαμφισβήτητα ο χώρος του βιβλίου. Παρατηρείται δηλαδή συγχώνευση των ελληνικών εκδοτικών οίκων και των δημόσιων βιβλιοθηκών, χαμηλές απολαβές στους συγγραφείς αλλά και σε όλους τους εργαζόμενους που σχετίζονται με την εκδοτική ζωή του βιβλίου, όπως είναι οι επιμελητές, οι εκδότες και οι μεταφραστές. Επιπλέον, είναι γεγονός πως ένας σημαντικός αριθμός ατόμων θεωρεί πολυτέλεια το ξόδεμα χρημάτων που στοχεύει στην αγορά βιβλίων, κι αν το κάνει θα προτιμήσει οικονομικά βιβλία, ή βιβλία που πωλούνται μαζί με κάποια εφημερίδα σε μικρό αντίτιμο.

Ωστόσο, η οικονομική κρίση δεν είναι η μόνη που συνέβαλε στην παρακμή του λογοτεχνικού βιβλίου. Η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας άλλαξε τα δεδομένα στον τρόπο που διασκεδάζουν οι άνθρωποι. Πλέον η εικόνα έχει κυριαρχήσει έναντι του λόγου, οπότε ένα βιβλίο που διαθέτει μόνο κείμενο θεωρείται παρωχημένο και άχρωμο ιδιαίτερα από τους νεότερους αναγνώστες. Ταυτόχρονα, η κρίση, όπως είπαμε δεν είναι μόνο οικονομική, οπότε και τα ενδιαφέροντα των νέων έχουν αλλάξει, αφού προτιμούν να διασκεδάζουν την ανία τους παρακολουθώντας βίαια προγράμματα ή ριάλιτι, από το να ενεργοποιήσουν τη σκέψη τους διαβάζοντας ένα καλό βιβλίο. Η κακή ποιότητα δηλαδή των προγράμματα των της τηλεόρασης και του διαδικτύου εθίζει τους νέους σε αυτό τον εύπεπτο τρόπο διασκέδασης. Ακόμα, και τα παιδιά που αναζητούν να περάσουν τον χρόνο τους πιο εποικοδομητικά, τείνουν να αντιμετωπίζουν ως ποιοτικά τις σαπουνόπερες εποχής που προβάλλονται σε ένα ψευδο- διανοουμενίστικο πλαίσιο. Πέρα από αυτά, ο σύγχρονος τρόπος ζωής με τις αυξημένες υποχρεώσεις και τους φρενήρεις τρόπους ζωής αντιστρατεύεται την ήρεμη ψυχική διάθεση και τη νηφαλιότητα που απαιτεί η ανάγνωση.

Εκτός όμως από τους αναγνώστες, η κρίση φαίνεται να έχει επηρεάσει και τους ίδιους τους συγγραφείς. Από τη μία, είναι δύσκολο κανείς να διαπραγματευτεί λογοτεχνικά μία επίπονη κατάσταση που ακόμα βρίσκεται εν τη γενέσει της και κανείς δεν γνωρίζει ποιο τέλος μπορεί να λάβει. Από την άλλη, σε ένα τέτοιο συλλογικό τραύμα ο αναγνώστης περιμένει οι πνευματικοί άνθρωποι του τόπου να πάρουν θέση και να δώσουν τις δικές τους απαντήσεις- ή να θέσουν τις δικιές τους ερωτήσεις. Απεναντίας, η πλειοψηφία των συγγραφέων εξακολουθεί να ασχολείται με θέματα που φώτισαν οι προηγούμενες γενιές λογοτεχνών. Υπάρχουν δηλαδή στρατιές νεότερων λογοτεχνών που ασχολούνται επιδερμικά με περασμένες περιόδους της ελληνικής ιστορίας, με ανεκπλήρωτους έρωτες και δακρύβρεχτες αγάπες, ή με εντυπωσιακά εγκλήματα, χωρίς όμως ευρύτερους κοινωνικούς προβληματισμούς. Αυτό έως ένα σημείο είναι κατανοητό γιατί ίσως ο αναγνώστης στον ελεύθερο χρόνο του δεν θέλει πάλι να αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα που βαραίνουν και την καθημερινότητά του.

Από την άλλη όμως, ίσως η λογοτεχνική ανάγνωση να έχει μειωθεί, καθώς ο αναγνώστης διαισθάνεται ότι αυτά που διαβάζει δεν έχουν αγγίξει τον ψυχισμό και δεν έχουν γίνει αντικείμενο επεξεργασίας από συνείδηση του συγγραφέα, ώστε να το κομίσουν ένα αυθεντικό βίωμα. Κι ο ίδιος όμως δεν νιώθει ότι μοιράζεται κοινούς προβληματισμούς με τους ήρωες και τον αφηγητή και ότι αναζητούν από κοινού τις διεξόδους ή τα βαθύτερα αίτια για τη δύσκολη καθημερινότητα που αντιμετωπίζουν. Όποτε, οι λογοτέχνες καλό θα ήταν να έρθουν κοντά στον αναγνώστη, και να δώσουν νέα πνοή στη λογοτεχνία τους διερευνώντας τα σύγχρονα προβλήματά του. Τέτοια παραδείγματα έργων, θα μπορούσαν να είναι τα Τελευταία Έξοδος Στυμφαλία (Μιχάλης Μοδινός), Κάτι θα γίνει θα δεις (Χρήστος Οικονόμου) και το Η Άκρα ταπείνωση (Ρέα Γαλανάκη).

Συντάκτης: Κατερίνα Σπαθαράκη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.