Η παράξενη ανάγκη μας να βρίσκουμε ένα «γιατί» σε όλα

Συντάκτης: Παναγιώτα Μπαλικούρα

Υπάρχουν στιγμές που κάτι τελειώνει και η πρώτη μας ερώτηση δεν είναι «τι κάνω τώρα;», αλλά «γιατί έγινε;». Ψάχνουμε μια εξήγηση, μια αιτία, ένα σημείο από το οποίο θα μπορούσαμε να καταλάβουμε τι συνέβη.

Σαν να πιστεύουμε πως, αν βρούμε το σωστό «γιατί», όσα μας μπέρδεψαν θα μπουν ξανά στη θέση τους. Μόνο που η ζωή δεν είναι πάντα ένα παζλ που περιμένει να ολοκληρωθεί.

Ο άνθρωπος δυσκολεύεται να αντέξει όσα δεν καταλαβαίνει. Όταν κάτι συμβαίνει χωρίς ξεκάθαρη αιτία, το μυαλό προσπαθεί σχεδόν αυτόματα να δημιουργήσει μία.

Γιατί απομακρύνθηκε κάποιος; Γιατί δεν προχώρησε κάτι που θέλαμε; Γιατί μια σχέση δεν άντεξε; Γιατί ενώ προσπαθήσαμε τόσο, το αποτέλεσμα δεν ήταν αυτό που περιμέναμε;

Το «γιατί» μοιάζει με υπόσχεση τάξης μέσα στην αβεβαιότητα. Μας κάνει να νιώθουμε πως, αν καταφέρουμε να κατανοήσουμε την αιτία, θα μπορέσουμε να διαχειριστούμε και το αποτέλεσμα.

Και ίσως γι’ αυτό το αναζητούμε τόσο επίμονα.

Γιατί χρειαζόμαστε τόσο πολύ μια εξήγηση

Η εξήγηση μάς προσφέρει κάτι που η αβεβαιότητα δεν μπορεί να μας δώσει: την αίσθηση του ελέγχου.

Όταν γνωρίζουμε γιατί συνέβη κάτι, μπορούμε ευκολότερα να το τοποθετήσουμε μέσα στην ιστορία μας. Όταν όμως δεν υπάρχει απάντηση, μένει ένα κενό.

Και τα κενά δυσκολευόμαστε να τα αφήσουμε κενά.

Έτσι, μερικές φορές προτιμάμε μια εξήγηση που δεν είναι απολύτως αληθινή από την παραδοχή ότι απλώς δεν ξέρουμε. Δημιουργούμε σενάρια, αναλύουμε λέξεις και επιστρέφουμε σε συζητήσεις, ψάχνοντας κάτι που ίσως μας ξέφυγε.

Όχι επειδή η απάντηση βρίσκεται απαραίτητα εκεί, αλλά επειδή η σκέψη μας δυσκολεύεται να σταματήσει μπροστά σε κάτι που δεν μπορεί να εξηγήσει.

Όταν το «γιατί» γίνεται παγίδα

Το «γιατί» μπορεί να είναι χρήσιμο όταν μας βοηθά να καταλάβουμε τον εαυτό μας. Μπορεί όμως να γίνει παγίδα όταν πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να προχωρήσουμε αν πρώτα δεν βρούμε όλες τις απαντήσεις.

Τι πήγε λάθος; Τι θα μπορούσα να είχα κάνει διαφορετικά; Τι σκέφτηκε ο άλλος; Γιατί δεν έγινε αλλιώς;

Κάπως έτσι, μια ερώτηση που ξεκίνησε ως προσπάθεια κατανόησης μετατρέπεται σε έναν ατελείωτο διάλογο με το παρελθόν.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι ψάχνουμε απαντήσεις. Είναι ότι κάποια στιγμή περιμένουμε από αυτές να μας δώσουν τη δυνατότητα να αλλάξουμε αυτό που ήδη συνέβη.

Δεν έχουν όλα τα γεγονότα ένα καθαρό νόημα

Υπάρχει μια δύσκολη αλήθεια: μερικά πράγματα συμβαίνουν χωρίς να υπάρχει ένα μεγάλο, κρυφό νόημα πίσω τους.

Κάποιοι άνθρωποι φεύγουν επειδή άλλαξαν. Κάποιες ευκαιρίες χάνονται επειδή οι συνθήκες δεν ταίριαξαν. Κάποιες σχέσεις τελειώνουν επειδή δύο άνθρωποι δεν μπορούν πια να συναντηθούν στο ίδιο σημείο.

Και μερικές φορές δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Υπάρχουν πολλές μικρές αποφάσεις, συγκυρίες, φόβοι και αλλαγές που ενώνονται μεταξύ τους.

Η ανάγκη μας να βρούμε ένα συγκεκριμένο «γιατί» μπορεί να απλοποιεί κάτι που στην πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σύνθετο.

Το «γιατί» δεν χρειάζεται πάντα να αφορά το παρελθόν

Ίσως η πιο σημαντική αλλαγή έρχεται όταν σταματάμε να ρωτάμε μόνο «γιατί συνέβη;» και αρχίζουμε να ρωτάμε «τι κάνω τώρα με αυτό που συνέβη;».

Η πρώτη ερώτηση κοιτάζει πίσω. Η δεύτερη κοιτάζει μπροστά.

Δεν σημαίνει ότι το παρελθόν δεν έχει σημασία. Η κατανόηση μπορεί να μας βοηθήσει να μάθουμε και να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας.

Αλλά υπάρχει μια στιγμή που η κατανόηση παύει να είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την κίνηση.

Δεν χρειάζεται να ξέρουμε ακριβώς γιατί κάτι τελείωσε για να αποδεχτούμε ότι τελείωσε. Δεν χρειάζεται να έχουμε εξηγήσει πλήρως μια εμπειρία για να συνεχίσουμε τη ζωή μας.

Η ανάγκη να δίνουμε νόημα ακόμη και στον πόνο

Ίσως το «γιατί» γίνεται πιο έντονο όταν πονάμε.

Θέλουμε να πιστεύουμε ότι ο πόνος έχει έναν λόγο. Ότι κάτι θα μας διδάξει, ότι κάποτε θα καταλάβουμε γιατί έπρεπε να περάσουμε από εκεί.

Μερικές φορές πράγματι συμβαίνει.

Άλλες φορές όμως ο πόνος απλώς ήταν πόνος.

Και δεν χρειάζεται κάθε δύσκολη εμπειρία να μετατραπεί σε μάθημα για να αποκτήσει αξία η ζωή μας. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι κάτι μας δυσκόλεψε χωρίς να απαιτούμε από αυτό να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους.

Δεν είναι απαραίτητο να δικαιολογούμε όσα μας πλήγωσαν προκειμένου να τα αφήσουμε πίσω.

Η ηρεμία που έρχεται όταν δεν υπάρχει απάντηση

Υπάρχει μια παράξενη μορφή ηρεμίας στη φράση «δεν ξέρω».

Όχι επειδή σταματήσαμε να ενδιαφερόμαστε, αλλά επειδή σταματήσαμε να απαιτούμε από την πραγματικότητα να μας δώσει μια απάντηση που ίσως δεν έχει.

Δεν ξέρω γιατί έγινε. Δεν ξέρω τι θα είχε συμβεί διαφορετικά. Δεν ξέρω αν υπήρχε άλλος δρόμος.

Και παρ’ όλα αυτά, μπορώ να συνεχίσω.

Κάποιες ερωτήσεις θα μείνουν ανοιχτές. Κάποιες ιστορίες δεν θα αποκτήσουν ποτέ το τέλος που θα θέλαμε. Και ίσως αυτό να είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.

Η ανάγκη μας να βρίσκουμε ένα «γιατί» σε όλα είναι η προσπάθειά μας να κάνουμε τον κόσμο λίγο πιο κατανοητό.

Όμως δεν χρειάζεται κάθε ερώτηση να έχει απάντηση.

Μερικές φορές η απάντηση δεν βρίσκεται κρυμμένη μέσα στο παρελθόν. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να ζήσουμε μετά από αυτό.

Ίσως λοιπόν η ωριμότητα να μην είναι να βρίσκουμε πάντα το σωστό «γιατί».

Ίσως είναι να μπορούμε, κάποιες φορές, να κοιτάμε κάτι που δεν καταλάβαμε ποτέ πλήρως και να λέμε:

«Δεν ξέρω γιατί συνέβη. Ξέρω όμως ότι δεν χρειάζεται να μείνω για πάντα εκεί για να το καταλάβω».



Συντάκτης: Παναγιώτα Μπαλικούρα,

Influence:

Μέσα από τα άρθρα μου επιδιώκω να εμπνέω τον αναγνώστη να ανακαλύπτει νέους τρόπους σκέψης…