Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία

Καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, το ερώτημα που τίθεται δεν είναι μόνο το «πόσο» θα ζήσουμε, αλλά το «πώς» θα διασφαλίσουμε ότι τα γηρατειά δεν θα ταυτίζονται με την απομόνωση και τη σιωπή

Αιτίες, επιπτώσεις στην υγεία και τρόποι αντιμετώπισης 

Στη σύγχρονη δυτική κοινωνία, η οποία αποθεώνει την ταχύτητα, την παραγωγικότητα και τη νεότητα, μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού διολισθαίνει αθόρυβα στο περιθώριο. Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία δεν είναι απλώς μια συναισθηματική κατάσταση. Είναι μια σύνθετη κοινωνική και υγειονομική πρόκληση που επηρεάζει εκατομμύρια συνανθρώπους μας. 

Η διάκριση μεταξύ μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης

Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε ότι η μοναξιά είναι η υποκειμενική αίσθηση της έλλειψης ουσιαστικής σύνδεσης, ενώ η κοινωνική απομόνωση είναι η αντικειμενική έλλειψη επαφών. Πολλοί ηλικιωμένοι μπορεί να περιβάλλονται από ανθρώπους αλλά να νιώθουν βαθιά μόνοι, καθώς οι σχέσεις τους στερούνται βάθους ή κατανόησης. Οι αιτίες είναι πολυπαραγοντικές. Η απώλεια συντρόφου και φίλων, η απομάκρυνση των παιδιών για επαγγελματικούς λόγους, τα προβλήματα κινητικότητας και ο ψηφιακός αποκλεισμός δημιουργούν ένα «τείχος» που χωρίζει την τρίτη ηλικία από το κοινωνικό γίγνεσθαι.

Οι επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία

Η επιστήμη είναι πλέον κατηγορηματική. Η χρόνια μοναξιά είναι εξίσου επιβλαβής για την υγεία όσο το κάπνισμα ή η παχυσαρκία. Στους ηλικιωμένους, η έλλειψη κοινωνικών ερεθισμάτων επιταχύνει τη γνωστική εξασθένηση και αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας και νόσου Alzheimer. Επιπλέον, το χρόνιο στρες που προκαλεί η απομόνωση εξασθενεί το ανοσοποιητικό σύστημα, αυξάνει την αρτηριακή πίεση και επιβαρύνει την καρδιαγγειακή λειτουργία. Η μοναξιά δεν πληγώνει μόνο την ψυχή. Φθείρει συστηματικά το σώμα, μειώνοντας την ανθεκτικότητα του οργανισμού στις ασθένειες.

Ο ρόλος της τεχνολογίας: Γέφυρα ή εμπόδιο;

Στην ψηφιακή εποχή, η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει αμφίδρομα. Από τη μία, ο ταχύς ψηφιακός μετασχηματισμός των υπηρεσιών (e-banking, άυλη συνταγογράφηση) μπορεί να περιθωριοποιήσει όσους δεν έχουν ψηφιακές δεξιότητες. Από την άλλη, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι βιντεοκλήσεις αποτελούν μια πολύτιμη γέφυρα επικοινωνίας με συγγενείς που βρίσκονται μακριά. Η εκπαίδευση των ηλικιωμένων στις νέες τεχνολογίες δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ένα βασικό εργαλείο για την ενίσχυση της αυτονομίας τους και τη διατήρηση των κοινωνικών τους δεσμών.

Στρατηγικές αντιμετώπισης προς μια κοινωνία συμπερίληψης

Η αντιμετώπιση της μοναξιάς απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση που ξεκινά από την οικογένεια και φτάνει μέχρι την πολιτεία. Η διεξαγωγή διαγενεακών προγραμμάτων δηλαδή η επαφή των ηλικιωμένων με τη νεολαία (π.χ. εθελοντισμός σε σχολεία ή κοινές δραστηριότητες) προσφέρει νόημα και ζωντάνια στους μεγαλύτερους, ενώ μεταγγίζει σοφία στους νεότερους. Επιπλέον, με τη δημιουργία κοινωνικών λεσχών και ΚΑΠΗ, η συμμετοχή σε ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα, όπως η κηπουρική, η χορωδία ή οι εκδρομές, δημιουργεί νέα δίκτυα υποστήριξης. Τέλος, ιδιαίτερη έμφαση θα έπρεπε να δοθεί στη δύναμη της γειτονιάς. Η αναβίωση της έννοιας της γειτονιάς, όπου οι άνθρωποι ενδιαφέρονται για τον ηλικιωμένο ένοικο του διπλανού διαμερίσματος, μπορεί να αποβεί σωτήρια.

Η πολυτέλεια της ανθρώπινης επαφής

Καταλήγοντας, η ποιότητα μιας κοινωνίας κρίνεται από τον τρόπο που συμπεριφέρεται στα πιο ευάλωτα μέλη της. Η τρίτη ηλικία δεν είναι το «τέλος της διαδρομής», αλλά ένα κεφάλαιο που δικαιούται να είναι γεμάτο από αξιοπρέπεια και συντροφικότητα. Η μοναξιά μπορεί να νικηθεί μόνο αν επαναφέρουμε την ανθρώπινη επαφή στην κορυφή των προτεραιοτήτων μας. Ένα τηλεφώνημα, μια σύντομη επίσκεψη ή ένα ειλικρινές χαμόγελο μπορεί να μην κοστίζουν τίποτα, αλλά για έναν άνθρωπο που ζει στη σιωπή, αποτελούν το πολυτιμότερο δώρο.

 Έχοντας όλοι βιώσει κάποιου είδους απομόνωση κατά την περίοδο της πανδημίας, το μόνο εύκολο είναι να καταλάβουμε απολύτως τη δυσκολία που βιώνουν όσοι δεν έχουν επιλογή στην επικοινωνία και στην ανθρώπινη επαφή.

Συντάκτης: Χριστίνα Ζορμπά,

Influence: