Η Ψηφιακή Τέχνη των Fractals

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά

Από την απαρχή της ανθρωπότητας, οι άνθρωποι επιδιώκουν να μεταφέρουν τις γνώσεις και τις εικόνες τους σε άλλους. Ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν οτιδήποτε ήταν διαθέσιμο εκείνη την στιγμή. Αν χρησιμοποιήσουμε τη ζωγραφική, ως παράδειγμα, διαπιστώνουμε την εξέλιξη της Τέχνης, μέσα στα χρόνια. Από τις τοιχογραφίες, έως σήμερα, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν πρώτα λάσπη, έπειτα πηλό, ξύλο, αιχμηρά οστά ζώων και, μετέπειτα, ειδικές χρωστικές ουσίες, αναμεμειγμένες με νερό ή λάδι. Σχεδιάζουν με μολύβια και μελάνια σε χαρτί, ζωγραφίζουν με χρώματα σε καμβά, λαξεύουν γλυπτά με ξύλο, κόκκαλο και πέτρα και σμιλεύουν γλυπτά από πηλό. Ο υλικός κόσμος προσφέρει αμέτρητες δυνατότητες για τον δημιουργικό νου του ανθρώπου.

Στη σημερινή εποχή, καθώς τα χρόνια περνούν, ένας νέος ολόκληρος κόσμος μας αποκαλύπτεται- ο ψηφιακός. Γεγονός αναμενόμενο, μιας και ητεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία. Ποια είναι η διαφορά, μεταξύ των δύο κόσμων; 

Η πιο άμεση απάντηση είναι ότι ο παραδοσιακός τρόπος τέχνης χρησιμοποιεί παραδοσιακά μέσα, που έχουν εξελιχθεί και βελτιωθεί, με το πέρασμα του χρόνου, ενώ η ψηφιακή τέχνη χρησιμοποιεί την ψηφιακή τεχνολογία για να παράγει τέχνη. Θα μπορούσαμε, πιθανόν, να ισχυριστούμε, πως η ψηφιακή τέχνη, κυρίως, επαφίεται στην ελευθερία των επιλογών και την άνεση που σου προσφέρει, ενώ ο παραδοσιακός τρόπος προσφέρεται για το αίσθημα του οικείου και του απτού.

Ενώ πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να μην πιστεύουν ότι οι τέχνες των υπολογιστών αποτελούν «πραγματικές» τέχνες, τα λογισμικά, τα γραφικά και τα τεχνολογικά μέσα έχουν αναπτυχθεί με την πάροδο των ετών, έτσι ώστε να προσφέρουν απεριόριστες δυνατότητες στους καλλιτέχνες, για να απεικονίσουν τις ιδέες τους με ψηφιακό τρόπο. Ωστόσο, δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος. Αποτελούν και οι δύο τρόποι μέσα έκφρασης της ανθρώπινης δημιουργικότητας και αναπαράστασης του κόσμου γύρω μας και μέσα μας.

Οι δύο μέθοδοι μπορούν ακόμα και να συνδυαστούν. Πολλοί καλλιτέχνες ξεκινούν το έργο τους με παραδοσιακό τρόπο και στη συνέχεια το σαρώνουν στον υπολογιστή τους για να το ολοκληρώσουν ψηφιακά. Διασχίζοντας το μονοπάτι της τέχνης και της έκφρασης, είναι σημαντικό να πειραματιζόμαστε και να ανακαλύπτουμε τι ταιριάζει περισσότερο σε εμάς. Άλλωστε, ένα από τα πιο λαμπρά μυαλά που έχουν περάσει από την ανθρωπότητα, ο Albert Einstein, υποστήριζε ότι «το μέτρο της ευφυίας είναι η ικανότητα μας να αλλάζουμε».

Fractals και Μαθηματικά

Η ψηφιακή τέχνη είναι ακόμη νέα, συνεχώς, εξελίσσεται και γίνεται πιο δημοφιλής.

Τη δεκαετία του 1980, η τεχνολογία των υπολογιστών απελευθέρωσε την Τέχνη των Fractals, μια, εντελώς, νέα κατηγορία τέχνης βασισμένη σε μαθηματικούς αλγόριθμους. Μεταξύ των διαφορετικών ειδών των νέων ψηφιακών τεχνών, η τέχνη των Fractals είναι μία αλγοριθμική τέχνη με ισχυρό μαθηματικό υπόβαθρο. Ως διεπιστημονικό είδος, η τέχνη των Fractals προσελκύει την προσοχή των καλλιτεχνών, των μαθηματικών και των προγραμματιστών.

Ευτυχώς, δεν χρειάζεται να είστε μαθηματικός για να εκτιμήσετε την ομορφιά και την κομψότητα της γεωμετρίας των Fractals, αυτά τα απέραντα πολύπλοκα μοτίβα που μοιάζουν μεταξύ τους σε διαφορετικές κλίμακες. Παρότι δημιουργούνται από έναν απλό μαθηματικό τύπο, οι εικόνες που προκύπτουν, εμφανίζονται σε απεριόριστες παραλλαγές. Η λέξη fractal που στα λατινικά σημαίνει «σπασμένο» ή «κατακερματισμένο», επινοήθηκε από τον μαθηματικό BenoitMandelbrot, το 1975.

Η μαθηματική ομορφιά των fractals εντοπίζεται στη διασταύρωση της φυσικής τέχνης και της τέχνης των υπολογιστών, οι οποίες συνδυάζονται για να παράγουν έναν τύπο αφηρημένης τέχνης. Μιλώντας για fractals συνήθως αναφερόμαστε σε γεωμετρικά σχέδια που σχετίζονται με τη χρυσή αναλογία που προσφέρει η φύση στην τεράστια ποικιλία της. Μια εγγύτερη ανάλυση αποκάλυψε, ότι τα μοτίβα των fractals αποτελούνται από μικρά στοιχεία ισοδύναμα μεταξύ τους, συνθέτοντας σχέδια που επαναλαμβάνονται σε μεγαλύτερη κλίμακα, διατηρώντας την ίδια κατανομή. Αυτό που κάνει ενδιαφέρον ένα fractal είναι ότι, ανεξάρτητα από το πόσο πολύ μεγεθύνουμε ή εστιάζουμε στην εικόνα, συνεχίζουμε να βλέπουμε επαναλήψεις του ίδιου μοτίβου. Ομοίως η μουσική είναι γεμάτη fractals, ενώ πολλά κλασικά έργα των Beethoven, Bach και Mozart υιοθετούν αυτήν την ιδέα στις συνθέσεις τους. Ακόμα και για όσους αγαπούν τη μόδα, τα fractals είναι ένα κυρίαρχο θέμα ή τη σύγχρονη ηλεκτρονική μουσική.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: WassiliKandinsky, ο πρωτοπόρος της αφηρημένης τέχνης


Φύση και Fractals

Η φύση αγαπά τη γεωμετρία. Πριν από εκατοντάδες χρόνια, οι οθόνες υπολογιστών δε δημιουργούσαν fractals, αλλά η φύση το έκανε. Η κατανόηση της φύσης ήταν, ανέκαθεν, σημείο αναφοράς τόσο για την τέχνη όσο και για την επιστήμη. Η αισθητική έθεσε τη φύση στην πρώτη γραμμή του καλλιτεχνικού επιτεύγματος. Τα έργα τέχνης αναμένεται να αντιπροσωπεύουν τη φύση, να λειτουργούν σαν αυτήν. Η επιστήμη προσπαθεί,επίσης, να εξηγήσει τους ίδιους τους νόμους που καθορίζουν τη φύση. Η τεχνολογία παρείχε και στις δύο πλευρές τα κατάλληλα εργαλεία για τον κοινό τους στόχο. Η τέχνη των Fractals βρίσκεται, ακριβώς, στην καρδιά του τριγώνου:τέχνη-επιστήμη-τεχνολογία.

Η φύση είναι γεμάτη παραδείγματα αυτού του τύπου. Επιστήμονες και καλλιτέχνες έχουν παρατηρήσει μοτίβα που επαναλαμβάνονται σε στοιχεία καιρού και άγριας ζωής. Για παράδειγμα, τα λουλούδια έχουν στρώματα και στρώματα πετάλων που είναι διατεταγμένα σε ένα συγκεκριμένο μοτίβο. Τα φύλλα έχουν φλέβες που διακλαδίζονται σε διαφορετικά σχέδια. Οι νιφάδες χιονιού είναι εξαιρετικά παραδείγματα μοτίβων στη φύση, αν και πρέπει να τις εξετάσουμε με μικροσκόπιο, για να δούμε τον σχηματισμό των κρυστάλλων.

Μπορούμε να εντοπίσουμε γεωμετρικά μοτίβα παντού γύρω μας, από ένα σπειροειδές κέλυφος ενός σαλιγκαριού ή κοχυλιού έως τις τροχιές των πλανητών στο ηλιακό μας σύστημα και όχι μόνο. Για παράδειγμα, σκεφτείτε ένα δέντρο. Πρώτα βλέπουμε τα μεγάλα κλαδιά να αναπτύσσονται από τον κορμό. Τότε, μπορούμε να εντοπίσουμε μικρότερες εκδόσεις του ίδιου μοτίβου να αναπτύσσονται από το μεγάλο κλαδί στο μικρότερο. Καθώς συνεχίζουμε να μεγεθύνουμε, εμφανίζονται ολοένα και πιο λεπτά κλαδιά με το ίδιο μοτίβο, μέχρι τα μικρότερα. Άλλα παραδείγματα fractals της φύσης περιλαμβάνουν σύννεφα, διακλαδώσεις ποταμιών, ακτές, βουνά ή διαβρώσεις του νερού στην άμμο. Σε αντίθεση με την ομαλότητα πολλών ανθρωπογενών αντικειμένων, τα όρια των φυσικών μορφών, συχνά, χαρακτηρίζονται από παρατυπία και τραχύτητα. Η μοναδική πολυπλοκότητά τους απαιτεί τη χρήση περιγραφικών στοιχείων που είναι, ριζικά, διαφορετικά από αυτά της παραδοσιακής ευκλείδειας γεωμετρίας.

H μαγευτική γεωμετρία της φύσης

Fractals και ψυχολογία

Η επίδραση της ομορφιάς της φύσης είναι, εκπληκτικά, δυναμική και ισχυρή. Τη δεκαετία του 1980, οι επιστήμονες διαπίστωσαν, ότι οι ασθενείς ανάρρωναν, ταχύτερα, από χειρουργικές επεμβάσεις, όταν τους δίνονταν δωμάτια νοσοκομείου με παράθυρα που είχαν θέα τη φύση. Άλλες μελέτες από τότε έχουν δείξει, ότι το να βλέπουμε εικόνες φυσικών τοπίων μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το αυτόνομο νευρικό σύστημα μας ανταποκρίνεται στο άγχος έως και 60%. Αυτή η μείωση του στρες προκαλείται από έναν φυσιολογικό συντονισμό που συμβαίνει, όταν η δομή του fractal του οπτικού συστήματος ταιριάζει με αυτήν της εικόνας fractal που παρατηρείται. Η ανακάλυψη αυτή έχει σημαντικό κοινωνικό όφελος. Οι ΗΠΑ ξοδεύουν πάνω από 300 δισεκατομμύρια δολάρια, ετησίως, σε ασθένειες που προκαλούνται από το άγχος το οποίο κατηγορείται, όλο και περισσότερο, για την επιδείνωση εξουθενωτικών διαταραχών, όπως η σχιζοφρένεια. Καθώς η κοινωνία περιβάλλεται, όλο και περισσότερο, από αστικά τοπία, οι άνθρωποι κινδυνεύουν, όλο και περισσότερο, να αποσυνδεθούν από αυτήν τη φυσική χαλάρωση του στρες.

Ψυχολογία και επαφή με τη φύση

Οι άνθρωποι είναι οπτικά πλάσματα. Αντικείμενα που ονομάζουμε «όμορφα» ή «αισθητικά» είναι ένα κρίσιμο κομμάτι της ανθρωπότητάς μας. Αν και η αισθητική θεωρείται, συχνά,ασαφής ποιοτικά, διαπιστώνουμε ότι οι αισθητικές εικόνες μπορούν να προκαλέσουν εκπληκτικές αλλαγές. Σήμερα οι καλλιτέχνες έχουν τόσες πολλές διαθέσιμες επιλογές που δεν πρέπει να προσκολλώνται, αποκλειστικά, στον κλασικό ορισμό της Τέχνης, το ίδιο και οι θαυμαστές της. Το να σκέφτεσαι “έξω από το κουτί” οδηγεί σε απρόσμενες, αλλά δυνητικά δυναμικές, ριζοσπαστικές και επαναστατικές ιδέες.

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά,

Influence:

Οι βασικές σπουδές  που απέκτησα έχουν ως αντικείμενο την  Ελληνική Φιλολογία και Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Τρέφω μεγάλο ενδιαφέρον για την ανάλυση και επεξεργασία κειμένων…