Η πολιτική φιλοσοφία του Κομφούκιου

Συντάκτης: Μαρία Πολίτη

Βρισκόμαστε στην Κίνα μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα. Η χώρα έχει διασπαστεί σε πολλά κρατίδια. Με καταγωγή από ευκατάστατη οικογένεια, ο Κομφούκιος εργαζόταν ως δημόσιος υπάλληλος και βλέποντας την φαυλότητα που επικρατούσε στη διοίκηση του κράτους, ξεκίνησε την φιλοσοφία του ως πολιτικός αναλυτής.

Ενώ οι προηγούμενοι φιλόσοφοι απασχολούνταν με τη φύση του ατόμου και την οντολογία γύρω απ’ το είναι, ο Κομφούκιος ασχολήθηκε με την κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία και ειδικότερα με την έννοια του κράτους. Καθώς βίωνε τις παρανομίες και τις αδικίες, διαπιστώνει πως είναι δύσκολο για το άτομο να ζει με γαλήνη και αρμονία ψυχής. Για να λειτουργήσει καλά το σύνολο, δεδομένου ότι ο άνθρωπος ζει και δρα σε οργανωμένες κοινωνίες, διατείνεται ότι οι άνθρωποι πρέπει να ζουν με αρχές για το καλό του συνόλου και εφόσον λειτουργεί αρμονικά το όλον θα ζουν και εκείνοι καλά. 

Μέχρι στιγμής, η φιλοσοφία του Κομφούκιου μας παραπέμπει σε δημοκρατικά μοντέλα αφού το άτομο ολοκληρώνεται μέσα στο κράτος και ευημερεί στον βαθμό που ευημερεί και η κοινωνία.

Αξίες απαραίτητες για να ευτυχήσει ο πολίτης και η κοινωνία στην οποία ζει, είναι η αγάπη, η συμπαράσταση, η συμπόνοια (θα λέγε κανείς ότι ο Κομφουκιανισμός μοιάζει σχετικά με το Βουδισμό ως προς την εν συναίσθηση και τη συμπόνοια). Ο Κομφούκιος, μάλιστα, δίνοντας το εναρκτήριο λάκτισμα στις δυτικές φιλοσοφίες είπε αυτό που αργότερα δανείστηκε ο Διαφωτισμός “Να μη κάνω στον άλλο αυτό που δεν θα ήθελα να κάνει ο άλλος σε μενα.”

Η πολιτική φιλοσοφία του Κομφούκιου

Ο σεβασμός αποκτά πανανθρώπινο χαρακτήρα αφού το άτομο που δεν σέβεται τον άλλο δε σέβεται την κοινωνία εν γένει. 

Η έννοια του δασκάλου. 

Για τον Κομφούκιο ο δάσκαλος είναι κορυφαία αξία. Δάσκαλο δεν εννοούμε τον ανώτερο γνώστη που μπορεί να μεταφέρει την γνώση του σε μας αλλά την έννοια του δασκάλου που μπορούμε να γίνουμε ο καθένας ξεχωριστά , με τις πράξεις και όχι με τα λόγια. Αυτά που πράττουμε είναι οι αλήθειες και αυτά θα μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές. Καθείς είναι δάσκαλος για τον καθένα και αντίστροφα. 

Εντούτοις, οι άνθρωποι για τον φιλόσοφο γίνονται δάσκαλοι του καλού μπορεί όμως να γίνουν και δάσκαλοι του κακού. Τι σημαίνει αυτό; Πολλοί έχουν μείνει γνωστοί για τις ανήθικες πράξεις τους δημιουργώντας μια διδασκαλία, την διδασκαλία του κακού.

Ανάλογα τον δάσκαλο που έχει η κοινωνία, η οικογένεια, το χωριό, το σχολείο, θα ανθίσει ή θα σαπίζει.

Ο εναλλακτικός φιλόσοφος.

Για τον Κομφούκιο κανένας δεν γεννιέται με την ζωή του προκαθορισμένη και νομοτελειακά φτιαγμένη. Όλοι μπορούν να εξελιχθούν και να ανελιχθούν κοινωνικά στον βαθμό που οι ίδιοι προσπαθήσουν. Για να το πετύχουν αυτό θα πρέπει να αποδεχτούν τόσο τις επιτυχίες όσο και τις επιτυχίες ώστε να εκτιμήσουν την ύστερη θέση που θα αποκτήσουν. Για να χαρούμε λοιπόν τα αγαθά που θα αποκτήσουμε μελλοντικά θα πρέπει πρώτα να χαρούμε και με τις δυστυχίες που θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε.

Η ηθική της εντιμότητας 

Τι είναι εντιμότητα στον Κομφούκιο; 

Όπως αναφέραμε, η ενασχόληση του Κομφούκιου με την φιλοσοφία του δικαίου τον έκανε να μελετήσει το άτομο στο πλαίσιο της κοινωνίας και της δεοντολογίας, με λίγα λόγια πως πρέπει να πράττει ο σωστός πολίτης. 

Χαρακτηριστικά γνωρίσματα λοιπόν του σωστού πολίτη είναι η εντιμότητα και η ειλικρίνεια. Να πράττει δηλαδή με γνώμονα ηθικές αρετές και να μην αποποιείται τις ευθύνες ακόμα και όταν φταίει. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η φιλοσοφία του Κομφούκιου θυμίζει λίγο τις 10 εντολές αφού ο ίδιος πρόσθεσε ότι ο έντιμος πολίτης είναι αυτός που δεν κλέβει και δε δωροδοκείται, δεν ψεύδεται και δεν κατηγορεί. 

Επιστρέφοντας στον χώρο του πολιτικού βίου, τονίζει ότι κλέφτης δεν είναι μόνο εκείνος που αρπάζει κάτι στα κρυφά αλλά και αυτός που δεν πληρώνει τους φόρους του στο κράτος. 

Βιοπολιτική και αρπαγή

Ο κομφούκιος θεωρεί λιγότερο κλέφτη τον καθαυτό κλέφτη. Για να γίνω πιο σαφής, ο κοινός κλέφτης που κάνει κλοπές είναι ο φανερός κλέφτης. Χειρότερος όμως, είναι εκείνος που κλέβει τον λαό γιατί το κάνει στα κρυφά και σπαταλά το δημόσιο χρήμα.

Πρόκειται για θεοποίηση του απλού Κινέζου πολίτη που είναι ταπεινός και φορολογείται ώστε να λειτουργεί ομαλά την χώρα.

Τονίζοντας λοιπόν την σημασία της εργασίας και της εντιμότητας ο χειρότερος κλέφτης είναι κάθε δημόσιο άτομο που αμείβεται για εργασία και δεν εργάζεται. Το άτομο που έχει τοποθετηθεί σε μια θέση και με λεφτά του λαού δεν παράγει για την χώρα αλλά μόνο για τον εαυτό του.

Σε ένα δεύτερο άρθρο θα δούμε την θεωρία του για την αξιοπρέπεια και την ατομική ευθύνη πως εφαρμόζονται στην πολιτική ζωή αλλά και πως αναγνωρίζεται η κοινωνική κινητικότητα και ανέλιξη του ατόμου με βάση τις πράξεις και την συμπεριφορά.

Συντάκτης: Μαρία Πολίτη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.