Αν δεν είχα μείνει άνεργη, δεν θα είχα αυτή την ευκαιρία να γνωρίσω την τέχνη της αγιογραφίας, αλλά και να …
Γνωρίζοντας την Κρητική Σχολή Αγιογραφίας
Η Κρητική Σχολή ήταν μία από τις πιο βασικές Σχολές Αγιογραφίας και αναπτύχθηκε στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη τον 15ο αιώνα, την εποχή της Αναγέννησης. Έχει, βέβαια, και κριτική στην αξιοποίηση των πρότερων βυζαντινών προτύπων, αλλά και των βενετσιάνικων και ιταλικών αναγεννησιακών προτύπων του 15ου αιώνα.
Παρ’ ότι αναπτύχθηκε στην Κρήτη, επηρέασε και άλλους αγιογράφους, εκτός Ελλαδικού χώρου, κυρίως στην Ρωσία. Στην Ελλάδα απαντάται στη μονή της Πάτμου, τις μονές του Αγίου Όρους και τα Μετέωρα. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι αυτή η Σχολή εστιάζει στις φορητές εικόνες.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Γνωρίζοντας το Άγιο Όρος
Ιστορικό πλαίσιο
Από τον 14ο αιώνα στην Κων/πολη, υπήρξε η Παλαιολόγεια Αναγέννηση η οποία ωρίμασε τον 15ο αιώνα. Τον 15ο αιώνα και, ενώ η Βυζαντινή Αυτοκρατορία είναι μόνο η Κων/πολη, πολλοί αγιογράφοι φεύγουν και οδεύουν στην, από το 1204, Βενετοκρατούμενη Κρήτη η οποία, πολιτιστικά, επηρεάζεται από την Αναγέννηση που λαμβάνει χώρα στα κράτη της Ιταλικής Χερσονήσου. Οι πλούσιοι της εποχής και με κάποια διάθεση προβολής του «έχειν», τους ζητάνε εικόνες αγιογραφικές, μαζικά. Παρ’ ότι θέλανε το βυζαντινό πρότυπο, αλλά δοσμένο με πιο ελληνικό ή ιταλικό στυλ, οι εικόνες δεν ήταν αυτό που ήταν πρότερα. Σταδιακά, οι φημισμένοι αγιογράφοι, όπως οι Άγγελος Ακοτάντος, Ανδρέας Παβίας, Μανουήλ και Ιωάννης Φωκάς, καταλήγουν στα τεχνικά χαρακτηριστικά. Θα ακολουθήσουν, συγκεκριμένα, σωστή χρήση του χρώματος, τεχνική επιδεξιότητα και νέους εικονογραφικούς τύπους, τα οποία μεταλαμπαδεύουν στους μαθητές τους.
Τεχνικά χαρακτηριστικά και υποπερίοδοι
Αφού παρατηρηθεί καλλιτεχνική ωριμότητα και κριτική αφομοίωση βυζαντινών και ιταλικών προτύπων, βλέπουμε ότι τα χαρακτηριστικά είναι:
- Βυζαντινό υπόβαθρο.
- Χρώματα σωστά χρησιμοποιούμενα.
- Αν οι εικόνες δεν είναι τρίπτυχες, αλλά ενιαίες, έχουν νοητικά χωρίσματα.
- Η φύση γίνεται πιο εγκόσμια, δηλαδή, τα πρόσωπα έχουν πιο φυσικές αντιδράσεις, η κίνηση εισέρχεται στην εικόνα όπου χρειάζεται, ο ουρανός μπαίνει στην εικόνα, αλλά σε κάποια επάνω άκρη.
- Λόγω του πολεμικού κλίματος της εποχής, οι στρατιωτικοί άγιοι έχουν πλήρη οπλισμό και ετοιμοπόλεμη διάθεση. Η πανοπλία τους έχει στοιχεία, όπως άνθη.
- Οι τυχόν βράχοι είναι τριγωνικοί με εστίαση στο κέντρο της εικόνας.
Οι υποπερίοδοι είναι χονδρικά:
- από τα τέλη του 14ου αιώνα ως τις αρχές του 15ου αιώνα, όταν υπήρξε εγκατάσταση στην Κρήτη.
- τα μέσα του 15ου αιώνα, οπότε και ωριμάζει η σχολή.
- και τα τέλη του 15ου αιώνα που κατασταλάζει η σχολή.
Περίοδος ακμής είναι ο 16ος και 17ος αιώνας, οπότε επεκτείνεται και εκτός Κρήτης.
Αξίζει να σημειωθεί, πως το 1600, το Ηράκλειο Κρήτης είχε περίπου 20.000 κατοίκους από τους οποίους οι 200 ήταν ζωγράφοι. Αυτό, από μόνο του, φανερώνει την καλλιτεχνική άνθιση που υπήρξε στη Κρήτη, εκείνη την περίοδο.
