Οι τράπεζες, φίλες και φίλοι, δεν είναι μόνο καταθέσεις, δάνεια και πιστωτικές κάρτες. Είναι πολλά ακόμη που βοηθούν την οικονομία …
Γνωριμία με τις τράπεζες -Μέρος 6ο: Είδη τραπεζών και γιατί μας ενδιαφέρουν
Από τότε που οι άνθρωποι οργανώθηκαν σε μια νομισματική κοινωνία δημιουργήθηκε και η ανάγκη για ένα διαμεσολαβητή μεταξύ των συναλλασσόμενων μερών. Αυτός ο διαμεσολαβητής ήταν η τράπεζα.
Στην αρχαϊκή μορφή της δεν ήταν παρά ένα τραπέζι (από εκεί πήρε το όνομά της) στο ύπαιθρο, όπου οι περαστικοί αντάλλασσαν τα νομίσματά τους ή δανείζονταν χρήματα. Οι παλαιότεροι από τους αναγνώστες θα θυμούνται τους χρηματιστές που πουλούσαν και αγόραζαν χρυσές λίρες πάνω σε ένα τραπέζι στα πεζοδρόμια της οδού Αθηνάς.
Σήμερα, στην εποχή της εξειδίκευσης σε κάθε μορφή, οι τράπεζες δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν εξαίρεση. Ας δούμε μαζί, το λοιπόν, τα είδη τους, ώστε να ξέρουμε κάθε φορά πού θα πρέπει να απευθυνθούμε για να καλύψουμε τις ανάγκες μας και να μην μπερδευόμαστε.
Όπως γνωρίζουμε, το εμπόριο χωρίζεται σε χονδρικό, που απευθύνεται σε επιχειρήσεις, και στο λιανικό, που απευθύνεται στους καταναλωτές. Το ίδιο γίνεται με τις τράπεζες.
Ας αρχίσουμε από τις τράπεζες του λιανεμπόριου. Αυτό, στη γλώσσα τους λέγεται retail banking. Εδώ οι τράπεζες στοχεύουν στον ιδιώτη: τον υπάλληλο, τον συνταξιούχο, τον επαγγελματία, τον μαγαζάτορα, τον βιοτέχνη. Όλοι αυτοί βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλη την ελληνική επικράτεια με συνέπεια οι τράπεζες να ανοίγουν υποκατάστημα όχι μόνο σε κάθε πόλη, αλλά και σε κάθε συνοικία και γειτονιά, προκειμένου να τους πλησιάσουν και να τους προσελκύσουν ως πελάτες, ανταγωνιζόμενες μεταξύ τους.
Τα τραπεζικά προϊόντα που τους προσφέρουν είναι αυτά που καλύπτουν τις ανάγκες τους: καταθέσεις, στεγαστικά και καταναλωτικά δάνεια, κάρτες, εμβάσματα, θυρίδες κλπ. Τα ποσά τα οποία αφορούν αυτές οι συναλλαγές είναι μικρά, σε σύγκριση με εκείνα του χονδρεμπορίου, που θα δούμε αμέσως τώρα. Ανάλογα με το μέγεθος των καταθέσεων του πελάτη τον κατατάσσουν σε ειδικές κατηγορίες, όπως VIP (Very Important Person) για να του παράσχουν ξεχωριστή περιποίηση.
Μέρος του λιανεμπόριου, είναι το private banking. Εδώ οι τράπεζες απευθύνονται αποκλειστικά στους πολύ μεγάλους καταθέτες, θεσπίζοντας ελάχιστο όριο ποσών που κυμαίνεται ανάμεσα σε μισό και δύο εκατομμύρια ευρώ. Τέτοιες είναι οι τράπεζες που λειτουργούν στην Ελβετία αλλά και σε άλλες χώρες του κόσμου. Παράλληλα τους προσφέρουν διαχείριση της περιουσίας και των επενδύσεών τους σε χρεόγραφα κλπ.
Το χονδρεμπόριο, (whole sale banking), αφορά εργασίες με επιχειρήσεις. Οι πιστοδοτήσεις αφορούν μεγάλα ποσά και χορηγούνται ύστερα από εκτενή ανάλυση του ισολογισμού, των ταμειακών ροών και πολλών ακόμη παραγόντων.
Περεταίρω διαχωρισμός γίνεται ανάλογα με την φύση των επιχειρήσεων. Έτσι έχουμε ναυτιλιακές τράπεζες, αγροτικές τράπεζες, επενδυτικές τράπεζες (όπως ήταν στο παρελθόν η ΕΤΒΑ και η Τράπεζα Επενδύσεων), merchant banks κλπ.
Από πλευράς ιδιοκτησίας, οι τράπεζες είναι τριών ειδών: (α) κρατικές (παλαιότερα Εθνική, Εμπορική κλπ) (β) ιδιωτικές, συνήθως εισηγμένες στο Χρηματιστήριο και (γ) πολυεθνικές οι οποίες ανοίγουν υποκαταστήματα σε άλλες χώρες, όταν διαπιστώσουν ότι η οικονομική δραστηριότητα είναι αρκετά μεγάλη για να δικαιολογεί την παρουσία τους.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες πολλές ξένες τράπεζες, αμερικανικές (όπως Citibank, Bank of America, Chase Manhattan, Continental), γαλλικές (Credit Lyonnaise, BNP), oλλανδικές (ABN/AMRO), αγγλικές (Midland, Barclays, Nat–West), αραβικές (Arab Bank) και πολλές άλλες άνοιξαν υποκαταστήματα στον τόπο μας.
Η παρουσία τους προσέφερε τρία πλεονεκτήματα: (α) τόνωσε την ελληνική οικονομία (β) δημιούργησε καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας σε χιλιάδες υπαλλήλους και (γ) έδωσε στις ελληνικές τράπεζες σύγχρονη τεχνογνωσία (know–how) διοίκησης, οργάνωσης και λειτουργίας μέσω των εκπαιδευμένων στελεχών τους τα οποία, αργότερα προσλήφθηκαν από αυτές αλλά και εμπλούτισαν το διευθυντικό προσωπικό επιχειρήσεων. Η τελευταία οικονομική κρίση απομάκρυνε σχεδόν όλες τις ξένες τράπεζες από την χώρα μας.
Όλες οι πιο πάνω τράπεζες ονομάζονται εμπορικές επειδή εμπορεύονται το χρήμα και, ενεργώντας ως επιχειρήσεις, επιδιώκουν την μεγιστοποίηση του κέρδους τους, το οποίο καταλήγει στους μετόχους τους με την μορφή μερισμάτων.
Υπάρχει τράπεζα που δεν είναι εμπορική, δηλαδή δεν κάνει τραπεζικές εργασίες με το κοινό; Ναι, η Κεντρική Τράπεζα. Κάθε χώρα έχει την δική της. Εμείς έχουμε την Τράπεζα της Ελλάδος. Οι ΗΠΑ έχουν την περίφημη FED. Η Γερμανία την Bundesbank (BUBA). Στην Ευρώπη έχουμε την Ευρωπαϊκή Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα.
Σύμφωνα με το καταστατικό της, η Τράπεζα της Ελλάδος είναι αρμόδια για την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής του ευρωσυστήματος στην Ελλάδα και την διαφύλαξη της σταθερότητας του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Έχει κατοχυρωθεί η θεσμική και λειτουργική ανεξαρτησία της, αλλά και η άσκηση δημοκρατικού ελέγχου εκ μέρους της Βουλής. Καθήκον του εκάστοτε Διοικητή της είναι η παροχή έγκαιρης και έγκυρης πληροφόρησης και η επισήμανση των κινδύνων και των προκλήσεων για την Ελληνική οικονομία, ανεξαρτήτως του ποια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία.
Ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας μιας μεγάλης χώρας, συχνά, με ελάχιστες λέξεις, δίνει μηνύματα στην αγορά σχετικά με τις προθέσεις του περί της πολιτικής που θα ακολουθήσει. Για παράδειγμα, η αγορά αναλύει κάθε λέξη των ανακοινώσεων του Διοικητή της Fed, προσπαθώντας να ερμηνεύσει τις προθέσεις του για επικείμενη αύξηση ή μείωση του προεξοφλητικού επιτοκίου του δολαρίου.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο Μάριο Ντράγκι, (ο λεγόμενος σούπερ Μάριο, για τις εξαιρετικές του ικανότητες) ο οποίος, όταν ανέλαβε προ ετών τα καθήκοντά του ως Διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ερωτηθείς από δημοσιογράφους πώς θα αντιμετωπίσει ενδεχόμενη επίθεση εναντίον του ευρώ απάντησε κατηγορηματικά «να είσαστε βέβαιοι ότι θα κάνουμε ό,τι ακριβώς πρέπει» εννοώντας ότι η τράπεζά του προτίθεται να διαθέσει απεριόριστα ποσά για την στήριξη του ευρώ. Έτσι φόβισε τους επίδοξους κερδοσκόπους που θα προκαλούσαν υποτίμηση του ευρώ και απέτρεψε τα όποια σχέδιά τους μόνο με αυτή την δήλωση.
Κοντολογίς, όπως δεν νοείται σκορδαλιά χωρίς σκόρδο, έτσι δεν νοείται οικονομία χωρίς τράπεζες.
Άρης Γαβριηλίδης, Οικονομολόγος, Συγγραφέας, Εικαστικός
Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα www.arisgavriilidis.gr με τα συγγραφικά και εικαστικά του έργα.
