Γλώσσα: Επικοινωνία και εκμάθηση

Συντάκτης: Μελίτα Βασιλειάδου

Η ανθρώπινη επικοινωνία επιτυγχάνεται μέσω της γλωσσικής παραγωγής και η εγγενή ανάγκη του ανθρώπου για επικοινωνία, δικαιολογεί την ποιότητα στην οποία έχει ανέρθει η γλώσσα. Η ύπαρξη του δίπολου πομπού – δέκτη σημειώνεται από πρωτόγονες κοινωνικές δομές και η επίτευξη της επικοινωνίας αποτελούσε βασικό στοιχείο της επιβίωσης. Η μάθηση της μητρικής γλώσσας αποτελεί ένα από τα πρώτα στοιχεία της ταυτότητας του ατόμου, καθώς προκύπτει από την πρωτογενή και τη θεμελιώδη ανάγκη του να επικοινωνήσει. «Η γλώσσα είναι ένα τόσο περίπλοκο φαινόμενο, το οποίο δεν είναι σε θέση να κατανοηθεί στο σύνολό του. Αρκετές είναι, ωστόσο, οι πληροφορίες που γνωρίζουμε σε σχέση με τη γλώσσα: τον τρόπο λειτουργίας της, τον τρόπο άρθρωσής της και τον τρόπο διδασκαλίας της.» (Pichiassi, 1999).

Αποτελεί κοινό τόπο ότι, η μάθηση της μητρικής γλώσσας επιτυγχάνεται σε σχετικά σύντομο διάστημα χωρίς το παιδί να λαμβάνει μέρος σε παιδαγωγικές δραστηριότητες, παρά μόνο από την παρατήρηση και μίμηση. Εξαιτίας αυτού και του γεγονότος ότι έχουμε αναπτύξει σε βιολογικό επίπεδο τα όργανα παραγωγής λόγου, αβίαστα συνεπάγεται το συμπέρασμα ότι, η γλώσσα είναι μία έμφυτη ικανότητα του ανθρώπου. Πάραυτα, η ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων συσχετίζεται με την γενική ανάπτυξη του ανθρώπου σε ψυχοκινητικό, κοινωνικό και συναισθηματικό επίπεδο. Επομένως θα ήταν άστοχο η διδασκαλία να εξετάζεται αποκλειστικά υπό του παιδαγωγικού πρίσματος, καθώς προκαλεί διεπιστημονικό ενδιαφέρον. 

Θα αποτελούσε παράλειψη, αν θεωρούσαμε ότι το κοινωνικό περιβάλλον δεν αποτελεί ένα από τους πλέον βασικούς παράγοντες της μάθησης. Ένα παιδί ξεριζωμένο από το φυσικό του περιβάλλον, δεν θα εξελίξει επαρκώς τις δεξιότητές του. Το θέμα αυτό έχει απασχολήσει διαχρονικά τον άνθρωπο, υπάρχουν όμως και παραδείγματα, τα οποία επιβεβαιώνουν τη σημαντικότητα του κοινωνικού συνόλου στην εκμάθηση της μητρικής γλώσσας. Ο αρχαίος Έλληνας ιστοριογράφος, Ηρόδοτος, αναφέρει ότι ο Ψαμμήτιχος, φαραώ της Αιγύπτου, είχε πειραματιστεί με την ανάπτυξη δύο νεογνών από ένα μουγκό βοσκό, απομακρυσμένα από κάθε είδους κοινωνική επαφή. Μετά από δύο χρόνια, τα παιδιά ζώντας με μόνη συντροφιά τις κατσίκες, εξέφρασαν την λέξη «μπέκος», που θεωρήθηκε από τον φαραώ ότι τα παιδιά είχαν εγγενή γνώση της Φρυγικής γλώσσας, καθώς η λέξη σημαίνει «ψωμί». Νεότεροι σχολιαστές κατέληξαν ότι, η ελληνική κατάληξη -κος προστέθηκε αργότερα και τα παιδιά μιμούνταν τον ήχο των κατσικών. 

Αντίστοιχα, υπάρχουν σύγχρονα παραδείγματα παιδιών τα οποία έχουν μεγαλώσει απομακρυσμένα από το είδος τους όπως ο Βικτόρ από την πόλη Αβερόν της Γαλλίας (Ittard, 1962) ή στερημένα από κοινωνική επαφή όπως η Τζίνι από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στοιχεία που διατίθενται για την δεύτερη περίπτωση, μας επιβεβαιώνουν ότι δεν κατάφερε ποτέ να αναπτύξει με επάρκεια την ικανότητα της γλωσσικής αναπαραγωγής με πολύπλοκη σύνταξη και γραμματική (Language, Vol. 50, No. 3, pp. 528-554, Sep., 1974). Ταυτοχρόνως, ο τρόπος που ο εγκέφαλος διαχειριζόταν την παραγωγή γλώσσας έφερε σημαντικές διαφορές με παιδιά που είχαν αναπτύξει τις κοινωνικο-γλωσσικές τους δεξιότητες κατά την κρίσιμη παιδική ηλικία (Yule, 2017). Όμοια βαρύτητα έχει το κοινωνικό υπόβαθρο και πλαίσιο στην εκμάθηση ξένης γλώσσας, καθώς η έλλειψη κινήτρου και η αρνητική ανατροφοδότηση, μπορεί να τον αποθαρρύνει από τη διαδικασία της μάθησης. (Affective Filter Hypothesis, Krashen)

Είναι γεγονός ότι, μερικά παιδιά μεγαλώνουν σε ένα κοινωνικό περιβάλλον με περισσότερες από μία γλώσσες και μπορούν να κατακτήσουν τη γλώσσα αυτή στο επίπεδο της μητρικής μέσω της μίμησης. Αντίθετα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου είτε λόγο των μορφωτικών απαιτήσεων που έχει η κοινωνία, ο άνθρωπος συνειδητά επιλέγει την εκμάθηση μίας νέας γλώσσας ως προσόν για την επαγγελματική του πορεία, είτε προς τέρψη του ιδίου και την ακολουθεί με συστηματική προσέγγιση. Πάραυτα η κατάκτηση αυτής απαιτεί περισσότερο χρόνο. Υπάρχουν ποικίλες θεωρίες για τον τρόπο με τον οποίο οφείλεται να διεξάγεται η διαδικασία της διδασκαλίας. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι το ποιοτικό επίπεδο αναπαραγωγής της ξένης γλώσσας δεν δύναται να φτάσει την ευγλωττία ενός φυσικού ομιλητή.

Συντάκτης: Μελίτα Βασιλειάδου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.