Γιατί ο υπερβολικός πλούτος οφείλεται στην τύχη

Μια παροιμία λέει: «Αν έχεις τύχη διάβαινε και ριζικό περπάτει» που σημαίνει ότι ο τυχερός άνθρωπος πάντα πετυχαίνει στη ζωή του όποιο δρόμο κι αν ακολουθήσει. Πόσο αλήθεια κρύβει αυτό το ρητό; 

Εισαγωγή: Η ψευδαίσθηση της αξιοκρατίας

Στις σύγχρονες κοινωνίες, ο πλούτος θεωρείται συχνά ένδειξη επιτυχίας, ικανότητας και ευφυΐας. Πολλοί από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο αποδίδουν την επιτυχία τους στη σκληρή δουλειά, την αποφασιστικότητα και τις δεξιότητές τους. Ωστόσο, αυξανόμενα στοιχεία δείχνουν ότι η τύχη παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στη δημιουργία υπερβολικού πλούτου απ’ όσο είναι πρόθυμοι να παραδεχτούν οι περισσότεροι.

Η ιδέα ότι η τύχη είναι καθοριστικός παράγοντας στη συσσώρευση πλούτου είναι αμφιλεγόμενη, ειδικά στους πλούσιους. Αμφισβητεί τη βαθιά ριζωμένη πεποίθηση σε ένα αξιοκρατικό σύστημα, όπου η επιτυχία υποτίθεται ότι είναι αποτέλεσμα της προσωπικής αξίας. Όμως, η πραγματικότητα είναι ότι η τύχη, με διάφορες μορφές – ο χρόνος, η γέννηση, η γεωγραφία κ.ά. – ασκεί βαθιά επιρροή στο ποιος γίνεται πλούσιος και ποιος όχι.

Ο ρόλος της τύχης στη συσσώρευση πλούτου

1. Η γέννηση σε πλούσια ή προνομιούχα οικογένεια. Μία από τις πιο αναμφισβήτητες μορφές τύχης είναι οι συνθήκες γέννησης. Το να γεννηθεί κάποιος σε πλούσια οικογένεια παρέχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Οι πλούσιες οικογένειες παρέχουν όχι μόνο οικονομικούς πόρους, αλλά και κοινωνικά δίκτυα, εκπαίδευση και πολιτιστικό κεφάλαιο που αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες συσσώρευσης περισσότερου πλούτου. Σκεφτείτε πώς η κληρονομιά, η πρώιμη επαφή με επιχειρηματικές πρακτικές και η πρόσβαση σε αποκλειστικά δίκτυα μπορούν να καθορίσουν την πορεία προς την επιτυχία.

Για παράδειγμα, ο Τζεφ Μπέζος, ιδρυτής της Amazon, ξεκίνησε με ένα σημαντικό προβάδισμα. Παρόλο που ο Μπέζος έχει εξαιρετική επιχειρηματική διορατικότητα, αξίζει να σημειωθεί ότι οι γονείς του επένδυσαν 300.000 δολάρια στα πρώτα χρόνια της Amazon. Η ανατροφή του σε μια σταθερή, μορφωμένη οικογένεια έθεσε τα θεμέλια για την μελλοντική του επιτυχία. Παρομοίως, ο Γουόρεν Μπάφετ μεγάλωσε με πατέρα που ήταν βουλευτής των ΗΠΑ και χρηματιστής, προσφέροντάς του πρώιμη επαφή με τις χρηματοπιστωτικές αγορές και μια πολύτιμη εκπαίδευση.

2. Σωστός χρόνος, σωστό μέρος. Ο χρονισμός είναι ένας άλλος σημαντικός παράγοντας τύχης. Πολλοί επιτυχημένοι επιχειρηματίες και επενδυτές βρέθηκαν στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή για να εκμεταλλευτούν αναδυόμενες τάσεις. Σκεφτείτε τον Μπιλ Γκέιτς και την άνοδο της προσωπικής πληροφορικής. Ο Γκέιτς είχε πρόσβαση σε έναν σπάνιο υπολογιστή στο σχολείο του, σε μια εποχή που η πρόσβαση σε τέτοια τεχνολογία ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Η ταχεία ανάπτυξη της τεχνολογίας τη δεκαετία του 1970 και του 1980 συνέπεσε απόλυτα με τις δεξιότητες και τις φιλοδοξίες του.

Το ίδιο ισχύει και για τον Ίλον Μασκ, ο οποίος, παρά την αποθέωση για την οραματική του σκέψη, επίσης ωφελήθηκε από την είσοδο σε βιομηχανίες – όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και η διαστημική εξερεύνηση – την κατάλληλη στιγμή. Αν αυτοί οι επιχειρηματίες είχαν γεννηθεί μία δεκαετία νωρίτερα ή αργότερα, η περιουσία τους θα μπορούσε να ήταν πολύ διαφορετική. Ο χρονισμός ενίσχυσε τις δεξιότητές τους, αλλά ήταν σε μεγάλο βαθμό εκτός του ελέγχου τους.

3. Γεωγραφική τύχη. Η γεωγραφία παίζει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό οικονομικών αποτελεσμάτων. Αν γεννηθείς σε μια πλούσια, ανεπτυγμένη χώρα με ισχυρό κράτος δικαίου, πρόσβαση σε κεφάλαια και σταθερούς θεσμούς, έχεις πολύ περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας από κάποιον που γεννήθηκε σε λιγότερο αναπτυγμένη περιοχή. Αυτή είναι μια μορφή τύχης που πολλοί άνθρωποι θεωρούν δεδομένη.

Για παράδειγμα, η Silicon Valley δεν είναι μόνο κέντρο καινοτομίας λόγω των ταλέντων των επιχειρηματιών της, αλλά και λόγω του μοναδικού οικοσυστήματός της που ενθαρρύνει την καινοτομία, την πρόσβαση σε επιχειρηματικά κεφάλαια και μια κουλτούρα ανάληψης ρίσκου. Πολλοί από τους σημερινούς τεχνολογικούς δισεκατομμυριούχους δεν είχαν μόνο καλές ιδέες – γεννήθηκαν ή μετακόμισαν σε μια περιοχή όπου αυτές οι ιδέες μπορούσαν να αναπτυχθούν.

4. Τύχη στις αγορές. Οι αγορές μετοχών και το επιχειρηματικό κεφάλαιο είναι γεμάτα με ιστορίες ανθρώπων που έκαναν περιουσίες βάσει αποφάσεων που περιλάμβαναν σημαντικό ρίσκο και απρόβλεπτες καταστάσεις. Επενδύσεις που φαίνονται έξυπνες εκ των υστέρων συχνά περιλαμβάνουν ένα βαθμό τύχης. Οι επιχειρηματίες επενδυτές, για παράδειγμα, επενδύουν σε δεκάδες startups, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι οι περισσότερες θα αποτύχουν. Οι επιτυχίες οφείλονται συχνά σε απρόβλεπτες μεταβλητές – τη συμπεριφορά των καταναλωτών, τις συνθήκες της αγοράς ή ακόμη και τις ρυθμιστικές αλλαγές – που είναι κατά βάση εκτός του ελέγχου των επιχειρηματιών.

Σκεφτείτε την περίπτωση των δισεκατομμυριούχων του Bitcoin, οι οποίοι, μέσω ενός μείγματος πρόβλεψης και τύχης, επένδυσαν νωρίς στο κρυπτονόμισμα. Ενώ κάποιοι μπορεί να είχαν τη διορατικότητα να δουν τη δυναμική του Bitcoin, είναι απίθανο να μπορούσαν να προβλέψουν πότε και πώς θα γινόταν ένα κύριο περιουσιακό στοιχείο.

5. Γιατί οι πλούσιοι δεν θέλουν να αναγνωρίσουν την τύχη. Η παραδοχή ότι η τύχη παίζει σημαντικό ρόλο στη συσσώρευση πλούτου υπονομεύει το αφήγημα της ατομικής αξίας και σκληρής δουλειάς, το οποίο είναι κεντρικό στην εικόνα πολλών πλούσιων ανθρώπων. Ιδού γιατί πολλοί αντιστέκονται σε αυτή την αναγνώριση:

Η υπόθεση του δίκαιου κόσμου. Η “υπόθεση του δίκαιου κόσμου” είναι μια γνωστική προκατάληψη, κατά την οποία οι άνθρωποι πιστεύουν ότι ο κόσμος είναι δίκαιος και ότι οι άνθρωποι παίρνουν ό,τι τους αξίζει. Αυτή η προκατάληψη είναι παρηγορητική, καθώς υποδηλώνει ότι η σκληρή δουλειά και το ταλέντο θα ανταμειφθούν αναπόφευκτα. Αν οι πλούσιοι αναγνωρίσουν την τύχη, θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσουν ότι ο πλούτος τους δεν οφείλεται αποκλειστικά στις ενέργειές τους, κάτι που απειλεί την αίσθηση ελέγχου που έχουν για τη μοίρα τους.

Γνωστική δυσχέρεια. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος τείνει να αποφεύγει αντικρουόμενες πληροφορίες που προκαλούν προκλήσεις στις βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις. Πολλοί πλούσιοι άνθρωποι θεωρούν τον εαυτό τους άξιο του πλούτου τους λόγω της σκληρής δουλειάς και της ευφυΐας τους. Η αποδοχή του ρόλου της τύχης δημιουργεί γνωστική δυσχέρεια, καθώς έρχεται σε αντίθεση με αυτήν την αυτοαντίληψη. Είναι πιο εύκολο να υποτιμήσεις ή να αγνοήσεις την τύχη παρά να αντιμετωπίσεις την άβολη αλήθεια ότι η επιτυχία σου εξαρτάται εν μέρει από συνθήκες πέρα από τον έλεγχό σου.

Η ανάγκη για μια πιο ειλικρινή συζήτηση

Είναι σημαντικό να βρούμε μια ισορροπία μεταξύ της αναγνώρισης της ατομικής προσπάθειας και της παραδοχής του καθοριστικού ρόλου που παίζει η τύχη στη δημιουργία πλούτου. Με αυτόν τον τρόπο, οι κοινωνίες μπορούν να καλλιεργήσουν μια πιο ακριβή κατανόηση της οικονομικής επιτυχίας και να δημιουργήσουν πολιτικές που προάγουν τη δικαιοσύνη και την ευκαιρία για όλους.

Συντάκτης: Saky Koulibaly,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.