Η ψυχική υγεία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης δημόσιας υγείας. Το άγχος, η κατάθλιψη, οι κρίσεις πανικού, οι διαταραχές ύπνου και η επαγγελματική εξουθένωση (burnout) αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς σχεδόν σε κάθε χώρα του κόσμου. Αυτό που μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες θεωρούνταν πρόβλημα συγκεκριμένων ομάδων του πληθυσμού, σήμερα επηρεάζει παιδιά, εφήβους, εργαζόμενους, ηλικιωμένους και οικογένειες ανεξαρτήτως εισοδήματος ή κοινωνικής θέσης.

Οι τελευταίες διεθνείς εκθέσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), του ΟΟΣΑ, αλλά και μεγάλες επιστημονικές δημοσιεύσεις στο The Lancet δείχνουν ότι η ψυχική υγεία δεν αποτελεί πλέον μόνο ιατρικό ζήτημα. 

Επηρεάζει την οικονομία, την παραγωγικότητα, την εκπαίδευση, τις κοινωνικές σχέσεις και τελικά την ποιότητα ζωής ολόκληρων κοινωνιών. Περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σήμερα με κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος πιθανότατα είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς εκατομμύρια περιστατικά παραμένουν αδιάγνωστα ή χωρίς θεραπεία. 

Μια κρίση που μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο

Οι ειδικοί παρατηρούν ότι τα περιστατικά ψυχικών διαταραχών αυξάνονται σταθερά εδώ και δεκαετίες. Η πανδημία COVID-19 επιτάχυνε αυτή την τάση, όμως δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία.

Η σύγχρονη ζωή χαρακτηρίζεται από:

• διαρκές άγχος 
• οικονομική αβεβαιότητα 
• κοινωνικές ανισότητες 
• μοναξιά 
• εργασιακή πίεση 
• υπερβολική χρήση ψηφιακών μέσων 
• μειωμένη κοινωνική επαφή 
• συνεχείς παγκόσμιες κρίσεις, όπως πόλεμοι, φυσικές καταστροφές και κλιματική αλλαγή. 

Όλοι αυτοί οι παράγοντες συσσωρεύονται και αυξάνουν σημαντικά την ψυχολογική επιβάρυνση του ανθρώπου.

Το χρόνιο στρες αλλάζει τον εγκέφαλο

Το ανθρώπινο σώμα είναι σχεδιασμένο να αντιμετωπίζει το στρες προσωρινά. 

Όταν όμως η πίεση γίνεται μόνιμη, ενεργοποιείται συνεχώς ο μηχανισμός παραγωγής κορτιζόλης και αδρεναλίνης.

Με την πάροδο του χρόνου αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• γενικευμένη αγχώδη διαταραχή 
• κατάθλιψη 
• κρίσεις πανικού 
• διαταραχές ύπνου 
• εξασθένηση της μνήμης 
• μειωμένη συγκέντρωση 
• σωματικά συμπτώματα όπως πονοκεφάλους, γαστρεντερικά προβλήματα και υπέρταση. 

Νευροεπιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι το παρατεταμένο στρες μπορεί ακόμη και να επηρεάσει περιοχές του εγκεφάλου όπως ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή, οι οποίες σχετίζονται με τη μνήμη και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Η μοναξιά έχει εξελιχθεί σε παγκόσμια επιδημία

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα των τελευταίων ετών αφορά τη μοναξιά.

Παρότι οι άνθρωποι επικοινωνούν περισσότερο από ποτέ μέσω κινητών τηλεφώνων και κοινωνικών δικτύων, οι ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις μειώνονται.

Ο ΠΟΥ υπολογίζει ότι περίπου 1 στους 6 ανθρώπους δηλώνει πως αισθάνεται μοναξιά, ενώ η κοινωνική απομόνωση συνδέεται με περισσότερους από 871.000 θανάτους κάθε χρόνο. Η έλλειψη κοινωνικών δεσμών αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους, καρδιαγγειακών παθήσεων και πρόωρης θνησιμότητας. 

Τα κοινωνικά δίκτυα δεν είναι πάντα σύμμαχος

Τα social media προσφέρουν ενημέρωση και επικοινωνία, όμως όταν χρησιμοποιούνται υπερβολικά μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία.

Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι η συνεχής έκθεση σε «τέλειες ζωές» δημιουργεί:

• συγκρίσεις με άλλους 
• χαμηλή αυτοεκτίμηση 
• φόβο ότι κάποιος χάνει εμπειρίες (FOMO) 
• εθισμό στην επιβεβαίωση μέσω likes 
• αυξημένο άγχος. 

Παράλληλα, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η υπερβολική χρήση οθονών, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με μοναξιά και έλλειψη ύπνου, σχετίζεται με χαμηλότερη ψυχική ευεξία, ειδικά στους νέους. Ωστόσο, οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι η σχέση αυτή είναι σύνθετη και δεν αποδεικνύει πάντα σχέση αιτίου-αποτελέσματος. 

Οι νέοι βρίσκονται στο επίκεντρο

Η εφηβεία και η νεαρή ενήλικη ζωή αποτελούν σήμερα τις ηλικίες με τη μεγαλύτερη ψυχολογική επιβάρυνση.

Οι λόγοι είναι πολλοί:

• σχολικές και πανεπιστημιακές απαιτήσεις 
• αβεβαιότητα για την επαγγελματική αποκατάσταση 
• οικονομική πίεση 
• συνεχής έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης 
• διαδικτυακός εκφοβισμός 
• πίεση για επιτυχία και αποδοχή. 

Η πρόσφατη Επιτροπή του The Lancet Psychiatry προειδοποιεί ότι οι νέοι αντιμετωπίζουν πρωτόγνωρες προκλήσεις, όπως η εργασιακή ανασφάλεια, η κλιματική κρίση και οι ψηφιακές πιέσεις, οι οποίες επηρεάζουν βαθιά την ψυχική τους υγεία. 

Το burnout δεν αφορά μόνο τη δουλειά

Η επαγγελματική εξουθένωση αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους λόγους απουσίας από την εργασία.

Δεν εμφανίζεται μόνο σε στελέχη επιχειρήσεων αλλά και σε:

• εκπαιδευτικούς 
• επαγγελματίες υγείας 
• γονείς 
• φροντιστές ηλικιωμένων 
• εργαζομένους εξ αποστάσεως. 

Τα κυριότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• έντονη κόπωση 
• έλλειψη κινήτρων 
• δυσκολία συγκέντρωσης 
• συναισθηματική εξάντληση 
• μειωμένη απόδοση 
• αίσθημα αποτυχίας. 

Η οικονομική αβεβαιότητα επιβαρύνει την ψυχική υγεία

Οι συνεχείς αυξήσεις στο κόστος ζωής, οι οικονομικές κρίσεις και η επισφαλής εργασία δημιουργούν ένα περιβάλλον χρόνιας ανασφάλειας.

Έρευνες δείχνουν ότι όσοι αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά:

• κατάθλιψης 
• αγχωδών διαταραχών 
• διαταραχών ύπνου 
• χρήσης αλκοόλ ή άλλων εξαρτήσεων. 

Η ψυχική υγεία και οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες αλληλεπιδρούν στενά, δημιουργώντας συχνά έναν φαύλο κύκλο.

Πότε πρέπει να αναζητήσουμε βοήθεια;

Δεν είναι φυσιολογικό να αισθάνεται κάποιος συνεχώς εξαντλημένος ή δυστυχισμένος.

Αξίζει να απευθυνθεί σε ειδικό όταν εμφανίζονται για εβδομάδες:

• επίμονη θλίψη 
• έντονο άγχος 
• κρίσεις πανικού 
• αϋπνία 
• απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες 
• κοινωνική απομόνωση 
• δυσκολία στη δουλειά ή στις σπουδές 
• συνεχής ευερεθιστότητα 
• σκέψεις απελπισίας. 

Η έγκαιρη παρέμβαση αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες πλήρους αποκατάστασης.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να προστατεύσουμε την ψυχική μας υγεία;

Η πρόληψη δεν εξαλείφει όλους τους κινδύνους, όμως μειώνει σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης σοβαρών προβλημάτων.

Οι ειδικοί προτείνουν:

Διατηρήστε σταθερό πρόγραμμα ύπνου

Η ποιοτική ξεκούραση βοηθά τον εγκέφαλο να ρυθμίζει καλύτερα τα συναισθήματα.

Ασκηθείτε τακτικά

Ακόμη και 30 λεπτά γρήγορου περπατήματος μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεση μέσω της αύξησης των ενδορφινών.

Ενισχύστε τις πραγματικές σχέσεις

Οι συναντήσεις πρόσωπο με πρόσωπο λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στη μοναξιά και το άγχος.

Περιορίστε τον χρόνο στις οθόνες

Η ισορροπημένη χρήση της τεχνολογίας βοηθά στη μείωση της ψυχικής κόπωσης.

Φροντίστε τη διατροφή

Η μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, ψάρια, όσπρια και ελαιόλαδο, έχει συσχετιστεί με καλύτερη ψυχική υγεία μέσω της θετικής επίδρασης στον άξονα εντέρου-εγκεφάλου.

Μιλήστε χωρίς φόβο

Η αναζήτηση βοήθειας από ψυχολόγο ή ψυχίατρο αποτελεί πράξη πρόληψης και φροντίδας, όχι αδυναμίας.

Η ψυχική υγεία είναι επένδυση για ολόκληρη την κοινωνία

Η ψυχική υγεία δεν αφορά μόνο τα άτομα που αντιμετωπίζουν μια διάγνωση. Αποτελεί βασικό πυλώνα της συνολικής υγείας, της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής ανάπτυξης. Όσο αυξάνονται οι πιέσεις της σύγχρονης ζωής, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για πολιτικές που ενισχύουν την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και την ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Η καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος, η εκπαίδευση γύρω από την ψυχική ευεξία, η ενίσχυση των κοινοτικών δομών και η δημιουργία ισχυρότερων κοινωνικών δεσμών μπορούν να αποτελέσουν καθοριστικά βήματα για την αντιμετώπιση αυτής της «σιωπηλής πανδημίας». Η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν είναι πολυτέλεια· είναι προϋπόθεση για μια υγιή, παραγωγική και ισορροπημένη κοινωνία. 

Συντάκτης: Flowmagazine,

Influence:

Ο στόχος του flowmagazine.gr είναι να προβάλλει τις θετικές ιδέες, δράσεις και πληροφορίες από την Ελλάδα και τον κόσμο…