Γιατί είναι τόσο δύσκολες οι σχέσεις ενός ζευγαριού;

Οι σχέσεις ζευγαριού είναι θέμα πολύπλευρο και πολυπαραγοντικό, το οποίο θα μπορούσε να προσεγγιστεί από πολλές διαφορετικές πλευρές π.χ. κοινωνιολογική, φιλοσοφική, θρησκευτική κ.ά., αλλά και πολλές οπτικές γωνίες. Εδώ, θα σταθώ στην ψυχολογική, και μάλιστα επιχειρώντας μια ψυχαναλυτική τομή.

Θα προσπαθήσω έτσι να εμβαθύνω σε κάποια σημεία που ίσως μας βοηθήσουν να φωτίσουμε περισσότερο τις δυσκολίες.

Όλοι αποκαλούν δύσκολες τις σχέσεις των δύο φύλων… Τι συμβαίνει λοιπόν σε δύο ανθρώπους που έχουν την πρόθεση και την ανάγκη να γίνουν ζευγάρι και τα πράγματα περιπλέκονται;

Συνήθως η έναρξη μιας σχέσης γίνεται με τον έρωτα! Αυτός ο φτερωτός θεός της αρχαιότητας συνήθως φέρνει μαζί του την εξιδανίκευση του άλλου, που αυτόματα χρίζεται από τον εαυτό και τη φαντασία ως ένα «καλό αντικείμενο», που θα καλύψει όλες τις ανάγκες του υποκειμένου (ανάγκες ματαιωμένες ή στερημένες της παιδικής μας ηλικίας).

Φυσικά, η πραγματικότητα δεν κυριαρχεί πολύ σ’ όλο το παραπάνω. Αυτό σημαίνει ότι όσο πιο έντονες ή ματαιωμένες είναι οι ανάγκες του εαυτού και όσο πιο ανώριμος ο ίδιος, τόσο περισσότερο ο άλλος επενδύεται με τον μανδύα της «τελειότητας» που συνεπάγεται υπερβολικές προσδοκίες που παραβλέπουν ή παραγνωρίζουν τα πραγματικά του χαρακτηριστικά.

Το αποτέλεσμα είναι η προβολή πάνω στον άλλον όλων των ματαιωμένων προσδοκιών που δεν καλύφθηκαν στη πρώιμη παιδική ηλικία, συνήθως από τη μητέρα.

Αλλά αυτή η φάση της εξιδανίκευσης γρήγορα «σφυρηλατείται» από τις απογοητεύσεις της αδυσώπητης πραγματικότητας και των πραγματικών χαρακτηριστικών του άλλου, πράγμα που οδηγεί στη σταδιακή φθορά του “καλού-εξιδανικευμένου αντικειμένου”, το οποίο, «απογυμνωμένο» πλέον, μετατρέπεται σε κακό-μισητό αντικείμενο που δεν ικανοποιεί αλλά ματαιώνει, προκαλώντας οργή, θυμό, κατάθλιψη κ.ά.

Αυτά τα συναισθήματα οργής, θυμού και ματαίωσης προστίθενται και ακουμπούν στα χνάρια των προηγούμενων παρόμοιων συναισθημάτων που βιώθηκαν κατά τη σχέση με το πρωταρχικό αντικείμενο – μητέρα και έτσι παίρνουν μια πολύ έντονη απόχρωση.

Το πόσο κακό μπορεί να γίνει (να βιωθεί) έχει να κάνει με το μέγεθος των προβολών και προσδοκιών του υποκειμένου από τον άλλον, που με τη σειρά τους αντικατοπτρίζουν τις αντίστοιχες ματαιωτικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας.

Όπως γίνεται φανερό μιλάω για την επανάληψη, μια ασυνείδητη επανάληψη όμως, που το υποκείμενο δεν αντιλαμβάνεται, αλλά αντίθετα νιώθει ότι συμβαίνει ερήμην του.

Γιατί πράγματι όλα τα παραπάνω συμβαίνουν μέσα μας, αλλά ασυνείδητα και ακούσια.

Το παράδοξο όμως είναι ότι το ασυνείδητό μας είναι ένας καλός «σκηνοθέτης», ο οποίος κάνει μια τέτοια επιλογή “συντρόφου-ηθοποιού”, ώστε να επιτρέψει να εκτυλιχθεί στη σκηνή του θεάτρου (στη σχέση), το εσωτερικό δράμα-σενάριο του εαυτού μας.

Αυτές οι προβολές λοιπόν προς τον άλλον, δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας «μανδύας» που τον μεταμορφώνει, καλύπτοντας εντελώς τα πραγματικά του χαρακτηριστικά.

Έτσι, η επιλογή συντρόφου φαντάζει απλή και τυχαία, αλλά ουσιαστικά καθίσταται περίπλοκη και πολλές φορές ακατανόητη.

Συνοψίζοντας θα έλεγα ότι η επιτυχία μίας σχέσης, ως επί το πλείστον, φαίνεται να καθορίζεται από τα εξής: 

Α) Τις σχέσεις μας με τα πρωταρχικά αντικείμενα μητέρα-πατέρας: αν αυτές ήταν επαρκώς ικανοποιητικές, τότε πιθανόν θα αναζητηθεί η επανάληψή τους μέσα από ένα παρόμοιο μοντέλο σχέσης και μια παρεμφερή επιλογή συντρόφου.

Αν όμως οι σχέσεις αυτές άφησαν ελλείψεις, κενά και ματαιώσεις, τότε η ανάγκη για μια «επανορθωτική εμπειρία» θα επιβάλει μια παρόμοια επιλογή συντρόφου, ώστε να υπάρξει η ελπίδα της «επανόρθωσης». Είναι η περίπτωση πολλών αδιέξοδων σχέσεων π.χ. γυναικών που στην πατρική οικογένεια έχουν βιώσει κακοποίηση και επιλέγουν ασυνείδητα έναν επίσης κακοποιητικό σύντροφο και παραμένουν στη σχέση με στόχο να τον αλλάξουν.

 Έτσι, η σχέση γίνεται μια σισύφεια προσπάθεια του εαυτού να μετατρέψει το κακό αντικείμενο σε καλό, ώστε να του δοθούν αυτά που στερήθηκε στην παιδική ηλικία (αγάπη, αποδοχή, επιβεβαίωση κ.λπ.).

 Β) Τη δομή της προσωπικότητας, αλλά και την ποιότητα και ποσότητα των ελλειμμάτων- τραυμάτων που έχει υποστεί κάποιος τα οποία καθορίζουν τον βαθμό ανωριμότητας, των αμυνών του και της ψυχοπαθολογίας του.

Από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ότι όσο πιο ανώριμος είναι κάποιος και όσο πιο ματαιωμένες υπήρξαν οι ανάγκες του, τόσο πιο έντονη θα είναι η επιθυμία-απαίτηση αυτές να καλυφθούν με απόλυτο και άμεσο τρόπο στο εδώ και τώρα (από τον σημερινό σύντροφο).

 Γ) Το επίπεδο αυτογνωσίας του υποκειμένου: είναι καθοριστικό για τις σχέσεις μας – το να αναγνωρίζουμε τόσο τις συνειδητές, όσο και τις ασυνείδητες ανάγκες και πλευρές του εαυτού μας.

Αυτό μας επιτρέπει να είμαστε σαφείς και ξεκάθαροι, έχοντας μια ρεαλιστική εικόνα εαυτού, γνωρίζοντας και θέτοντας τα όριά μας, αλλά και κατανοώντας τα όρια και τις αδυναμίες του άλλου.

Δ) Επιλογή συντρόφου: π.χ. μια επιλογή βασισμένη σε βαθιά ναρκισσιστικά ελλείμματα του εαυτού, τα οποία ο σύντροφος καλείται να καλύψει «επιδιορθωτικά», σαν να ήταν μια καλή μητέρα, ενδεχομένως έχει μικρές πιθανότητες επιτυχίας, στον βαθμό που κανένας δεν μπορεί ν’ ανταποκριθεί καθολικά σ’ έναν τέτοιο ρόλο.

Κάτι τέτοιο (όταν δηλαδή ο άλλος δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του εαυτού) σε κάποιες προσωπικότητες, μπορεί να δημιουργήσει τεράστια απογοήτευση, θυμό και οργή, στον βαθμό που αναζωπυρώνει το αρχικό τραύμα που βίωσε το υποκείμενο από την πλευρά των γονέων.

Κάποιες φορές δε, ο άλλος μπορεί να βιωθεί τόσο «ματαιωτικά», όταν δεν εναρμονίζεται με τις ανάγκες του εαυτού και να προκαλέσει τέτοια οργή, ώστε να μην αρκεί ο χωρισμός από αυτόν, αλλά να επιζητείται η καταστροφή του και η εξαφάνισή του. Αυτή η πρωτόγονη οργή θα μπορούσε να αποτελέσει κίνητρο για τον ολικό αφανισμό του άλλου (φόνος)… 

Τέλος, θα λέγαμε ότι μια ώριμη επιλογή συντρόφου καθορίζεται και από το δικό μας επίπεδο ωριμότητας ή αλλιώς «όμοιος ομοίω αεί πελάζει», που σημαίνει ότι οι άνθρωποι σχετίζονται μεταξύ τους όταν αισθάνονται ότι βρίσκονται σε παραπλήσια επίπεδα εσωτερικής και συναισθηματικής ωριμότητας, με μικρές σχετικά αποκλίσεις. 

Έλενα Αμμολοχίτου,

Κλινική ψυχολόγος- Ψυχοθεραπεύτρια

Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Αναλυτικής Ομαδικής & Οικογενειακής 

Ψυχοθεραπείας

Συντάκτης: Έλενα Αμμολοχίτου, Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια

Influence:

Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Αναλυτικής, Ομαδικής & Οικογενειακής Ψυχοθεραπείας…