Σε πολλές περιπτώσεις ο τρόπος που μεγαλώνουμε μας μαθαίνει να είμαστε πάντα διαθέσιμοι, και το να λέμε «όχι» μοιάζει σχεδόν …
Γιατί δυσκολευόμαστε να πούμε «όχι»;
Για κάποιους ανθρώπους, το «όχι» είναι μία από τις πιο δύσκολες λέξεις. Δέχονται προσκλήσεις ενώ θα προτιμούσαν να μείνουν σπίτι, κάνουν χάρες όταν δεν έχουν ούτε χρόνο ούτε ενέργεια και παραμένουν σε καταστάσεις που τους πιέζουν. Όχι επειδή πραγματικά το θέλουν, αλλά επειδή φοβούνται ότι, αν αρνηθούν, θα στενοχωρήσουν κάποιον.
Το να νοιαζόμαστε για τους άλλους είναι φυσικό. Το πρόβλημα αρχίζει όταν θεωρούμε ότι είναι δική μας δουλειά να τους κρατάμε συνεχώς ευχαριστημένους.
Όταν το «δεν θέλω» δεν μας φαίνεται αρκετό
Ένας φίλος θέλει να βρεθείτε, αλλά εσείς είστε κουρασμένοι. Κάποιος ζητά μια χάρη που θα σας πιέσει. Ο σύντροφός σας κάνει σχέδια για το μέλλον και εσείς δεν είστε ακόμη σίγουροι.
Σε τέτοιες στιγμές, ένας άνθρωπος που έχει συνηθίσει να ευχαριστεί τους άλλους μπορεί να μη σκεφτεί πρώτα «τι θέλω εγώ;». Το μυαλό του πηγαίνει κατευθείαν στο «πώς θα νιώσει ο άλλος αν αρνηθώ;».
Κάπως έτσι αρχίζουν οι συνεχείς υποχωρήσεις. Λέμε «ναι» για να αποφύγουμε μια δύσκολη συζήτηση, την απογοήτευση ή τις ενοχές. Για λίγο όλα μοιάζουν ήρεμα. Όταν όμως αυτό γίνεται συνήθεια, συσσωρεύονται κούραση, εκνευρισμός και παράπονο.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αρνηθούμε;
Οι λόγοι δεν είναι ίδιοι για όλους. Μερικές φορές, όμως, η δυσκολία αυτή έχει ρίζες στα πρώτα χρόνια της ζωής.
Ένα παιδί που μεγαλώνει προσπαθώντας συνεχώς να καταλάβει τη διάθεση των ενηλίκων μπορεί να μάθει να παραμερίζει όσα θέλει το ίδιο. Αν μια αντίρρηση προκαλεί θυμό, ένταση ή απόρριψη, ίσως καταλήξει στο συμπέρασμα ότι είναι ασφαλέστερο να μη ζητά πολλά και να προσαρμόζεται.
Το μοτίβο μπορεί να ακολουθήσει τον άνθρωπο και αργότερα. Ως ενήλικας, ίσως αισθάνεται ότι πρέπει να είναι πάντα διαθέσιμος, εξυπηρετικός και «εύκολος» στις σχέσεις του. Αυτό συχνά περιγράφεται ως people-pleasing.
Έτσι, ακόμη και μια απλή άρνηση μπορεί να δημιουργεί δυσανάλογο άγχος.
Οι ενοχές δεν αποδεικνύουν ότι κάναμε κάτι κακό
Αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε. Μπορούμε να αισθανόμαστε ενοχές ακόμη κι όταν η απόφασή μας είναι απολύτως λογική.
Το να μη δεχτούμε μια πρόσκληση δεν μας κάνει αγενείς. Το να χρειαζόμαστε χρόνο μόνοι μας δεν είναι εγωισμός. Και το να απομακρυνθούμε από μια σχέση που δεν μας κάνει καλό δεν σημαίνει ότι είμαστε κακοί άνθρωποι.
Όταν λέμε συνεχώς «ναι» ενώ μέσα μας θέλουμε να πούμε «όχι», κάποια στιγμή το κόστος φαίνεται. Μπορεί να νιώθουμε εξαντλημένοι, πιεσμένοι ή θυμωμένοι με ανθρώπους στους οποίους εμείς οι ίδιοι δεν βάλαμε ποτέ ξεκάθαρα όρια.
Ευγένεια δεν σημαίνει υποχώρηση
Το να βάζουμε προσωπικά όρια δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνουμε απότομοι ή αδιάφοροι. Μπορούμε να είμαστε ευγενικοί και ταυτόχρονα ξεκάθαροι.
Δεν χρειάζεται επίσης κάθε «όχι» να συνοδεύεται από μια μεγάλη δικαιολογία.
«Σε ευχαριστώ που με σκέφτηκες, αλλά δεν μπορώ αυτή τη φορά».
«Δεν αισθάνομαι άνετα με αυτό».
«Χρειάζομαι λίγο χρόνο για μένα».
Αυτές οι φράσεις δεν επιτίθενται σε κανέναν. Απλώς εκφράζουν ένα όριο.
Η διεκδικητική επικοινωνία βρίσκεται ακριβώς εκεί: ανάμεσα στην παθητικότητα και την επιθετικότητα. Αναγνωρίζουμε τις ανάγκες του άλλου, χωρίς να αντιμετωπίζουμε τις δικές μας σαν να έχουν μικρότερη αξία.
Μια υγιής σχέση μπορεί να αντέξει ένα «όχι»
Ένας συνηθισμένος φόβος είναι ότι, αν αρχίσουμε να αρνούμαστε, θα χάσουμε ανθρώπους από τη ζωή μας. Όμως μια σχέση που βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό δεν καταρρέει επειδή κάποιος είπε «όχι».
Ο άλλος μπορεί φυσικά να απογοητευτεί. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξουμε την απόφασή μας για να εξαφανίσουμε τη δυσαρέσκειά του.
Αντίθετα, όταν κάποιος χρησιμοποιεί συστηματικά ενοχές, πίεση ή συναισθηματικούς εκβιασμούς για να παρακάμπτει τα όριά μας, αξίζει να εξετάσουμε πιο προσεκτικά τη δυναμική της σχέσης.
Το ζητούμενο δεν είναι να πάψουμε να ενδιαφερόμαστε για τους ανθρώπους γύρω μας. Είναι να σταματήσουμε να θεωρούμε ότι η φροντίδα των άλλων απαιτεί να αγνοούμε τον εαυτό μας.
Μερικές φορές ένα «όχι» είναι ακριβώς αυτό: ένας καθαρός και ειλικρινής τρόπος να προστατεύσουμε τον χρόνο, την ενέργεια και την ψυχική μας ισορροπία.
