Γιατί αποτυγχάνεις ενώ προσπαθείς;

Σου έχει τύχει ποτέ να κυνηγάς κάτι με όλη σου την καρδιά, να το θέλεις πραγματικά και να προσπαθείς ξανά και ξανά, αλλά να μην τα καταφέρνεις; 

Να θέλεις να αυξήσεις τον τζίρο σου, να προσελκύσεις καλύτερους πελάτες, να αλλάξεις καριέρα ή να δημιουργήσεις μια ζωή πιο κοντά σε αυτό που ονειρεύεσαι — και όμως, στην πράξη να μένεις στάσιμος;

Αυτό το φαινόμενο είναι πολύ πιο συχνό απ’ όσο νομίζουμε. Και το πιο σημαντικό; Συνήθως δεν έχει να κάνει με ικανότητες, γνώσεις ή ευκαιρίες. Πολύ συχνά, το εμπόδιο είναι αόρατο.

Το αόρατο εμπόδιο: οι περιοριστικές πεποιθήσεις

Αυτό που μας κρατά πίσω ονομάζεται περιοριστικές πεποιθήσεις. Πρόκειται για βαθιά ριζωμένες σκέψεις, συνήθως ασυνείδητες, που θεωρούμε αληθινές και αυτονόητες — αλλά στην πραγματικότητα περιορίζουν τη σκέψη και τη δράση μας.

Είναι σαν να ζούμε μέσα σε ένα νοητικό “κουτί”. Δεν βλέπουμε όλες τις δυνατότητές μας, άρα δεν μπορούμε και να τις αξιοποιήσουμε. Και όσο αυτό το κουτί μένει αόρατο, δεν μπορούμε να το σπάσουμε. Γι’ αυτό και ονομάζονται “περιοριστικές πεποιθήσεις”, γιατί περιορίζουν τη σκέψη μας, την οπτική μας, τις δυνατότητες και φυσικά και τα αποτελέσματά μας.

Πώς ξέρεις αν έχεις περιοριστικές πεποιθήσεις;

Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι εύκολο να εντοπίσουμε μόνοι μας αυτές τις πεποιθήσεις. Ο λόγος είναι ότι αφού είναι δικές μας πεποιθήσεις μας φαίνονται “φυσιολογικές”, άρα σωστές. Πρέπει κάποιος τρίτος να μας αφυπνίσει, δείχνοντάς μας πώς στην πραγματικότητα αυτά που πιστεύουμε δεν ισχύουν, αλλά δεν έχουμε εξετάσει και ποτέ την εγκυρότητά τους.

(Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο συχνά στα σεμινάρια και στο coaching, ζω αυτές τις στιγμές! Κάποιος ανακαλύπτει μόνος του με τεράστια έκπληξη ότι αυτό που πιστεύει χρόνια ολόκληρα δεν είναι έγκυρο, δεν είναι ωφέλιμο, δεν είναι χρήσιμο και δεν είναι καν δικό του. Απλώς έχει συνηθίσει να το πιστεύει χρόνια γιατί “κάποιος” του το μετέδωσε. Είναι μια στιγμή κυριολεκτικής μεταμόρφωσης όταν το βλέπεις ο ίδιος με τα “μάτια σου”). 

Αλλά δυστυχώς δεν μπορούμε να το κάνουμε εύκολα μόνοι μας, γιατί απλούστατα δεν βλέπουμε τον εαυτό μας αντικειμενικά, αλλά μόνο υποκειμενικά. Γι’ αυτό και πολλοί άνθρωποι ζουν με αυτές για χρόνια ή δεκαετίες, χωρίς να το συνειδητοποιούν.

Πώς καταλαβαίνεις ότι έχεις περιοριστικές πεποιθήσεις

Υπάρχουν τρία βασικά σημάδια:

1. Στασιμότητα στους στόχους σου
   Αν κυνηγάς έναν στόχο για μήνες ή και χρόνια χωρίς ουσιαστική πρόοδο, αυτό είναι ισχυρή ένδειξη ότι κάτι σε μπλοκάρει εσωτερικά. Ναι μεν θέλεις…αλλά και ταυτόχρονα κάτι άλλο δεν θέλεις, που δεν ξέρεις καν τι είναι. Συμβολικά γι’ ονόμασα το βιβλίο μου “Θέλω-Πιστεύω-Μπορώ: Τα 3 κλειδιά της ζωής”, γιατί κυριολεκτικά αυτά είναι τα 3 βήματα επίτευξης κάθε στόχου. Το θέμα είναι ότι πιθανώς αγνοείς τι πραγματικά περιλαμβάνουν αυτά τα 3 βήματα. Κι έτσι μπορεί συνειδητά να λες “θέλω να πετύχω…”, αλλά ταυτόχρονα να σαμποτάρεις τον εαυτό σου άθελά σου σε αυτόν τον στόχο.

Ακούγεται οξύμωρο σωστά; Είναι όμως πέρα για πέρα αληθινό και συμβαίνει πολύ συχνά.

2. Αρνητικά συναισθήματα γύρω από τον στόχο
   Φόβος, απογοήτευση, άγχος, αμφιβολία, χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αυτά δεν εμφανίζονται τυχαία — συχνά συνοδεύουν εσωτερικές συγκρούσεις. Τα αρνητικά συναισθήματα πάντως είναι λογικό να μας εμποδίζουν γιατί στην ουσία μας αποδυναμώνουν. Ρουφάνε εσωτερικά την ενέργειά μας, οπότε δεν έχουμε δύναμη να επικεντρωθούμε στο στόχο μας.

3. Ψυχολογική αποδυνάμωση μέσω της γλώσσας
   Φράσεις όπως “είναι δύσκολο”, “δεν μπορώ”, “δεν είμαι ικανός”, “δεν έχω χρόνο” δεν περιγράφουν την πραγματικότητα· τη διαμορφώνουν.

Όταν λες συνεχώς ότι κάτι είναι δύσκολο, ο εγκέφαλος αρχίζει να το αντιμετωπίζει ως εμπόδιο αντί ως πρόκληση. Επίσης μαθαίνεις να πιστεύεις ότι τα εμπόδιά σου είναι αιτίες, ενώ στην πραγματικότητα είναι αποτελέσματα, κι αυτό είναι κομβική διαφορά. 

Δηλαδή αν όντως δεν έχεις χρόνο, γιατί δεν έχεις χρόνο; Έτσι γεννήθηκες με έλλειψη χρόνου;

Ή μήπως απλώς παραγέμισες το χρόνο σου με πράγματα που δεν αξίζουν… το χρόνο σου;

Το “πόδι στο γκάζι και στο φρένο”

Φαντάσου ότι προσπαθείς να οδηγήσεις ένα αυτοκίνητο έχοντας ταυτόχρονα πατημένο γκάζι και φρένο. Θέλεις να προχωρήσεις, αλλά κάτι μέσα σου σε κρατά πίσω. Έτσι λειτουργούν οι περιοριστικές πεποιθήσεις:

• Το ένα κομμάτι σου θέλει αλλαγή, ανάπτυξη, εξέλιξη. 
• Το άλλο φοβάται, αντιστέκεται, προστατεύει το “γνωστό”, βαφτίζοντάς το μάλιστα εντελώς λανθασμένα ως “ζώνη άνεσης”.

Το αποτέλεσμα είναι στασιμότητα. Μικρές ανόδοι και πτώσεις, αλλά συνολικά καμία πραγματική αλλαγή.

Από πού έρχονται αυτές οι πεποιθήσεις;

Οι περισσότερες περιοριστικές πεποιθήσεις δεν είναι δικές μας. Διαμορφώνονται από την παιδική ηλικία, το οικογενειακό περιβάλλον, τις εμπειρίες, την κοινωνία και τα μηνύματα που δεχόμαστε συνεχώς.

Μέχρι περίπου τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, ο εγκέφαλος “γράφει” εσωτερικά προγράμματα. Αυτά τα προγράμματα συχνά λειτουργούν αυτόματα στην ενήλικη ζωή, χωρίς να τα αμφισβητούμε.

Και το πιο σημαντικό: επειδή τα έχουμε συνηθίσει, τα θεωρούμε φυσιολογικά.

Πώς αναγνωρίζεις τις δικές σου πεποιθήσεις

Υπάρχουν τρεις πρακτικοί τρόποι:

1. Λίστες και ερεθίσματα
   Η τεχνητή νοημοσύνη ή έτοιμες λίστες με περιοριστικές πεποιθήσεις μπορούν να λειτουργήσουν σαν “καθρέφτης”. Όταν δεις μία έτοιμη λίστα με πεποιθήσεις για ένα θέμα, π.χ. το χρήμα, είναι πιο εύκολο να αναγνωρίσεις τι σε εκφράζει από όλα αυτά. Ή με ποια από αυτές συμφωνείς σε τι βαθμό. Αλλά αν σου ζητούσε κάποιος να βρεις μόνος σου 10 περιοριστικές πεποιθήσεις σου για το χρήμα, δεν θα έβρισκες ούτε 5, ενώ μπορεί να έχεις άπειρες, που αγνοείς ότι είναι περιοριστικές. (γιατί όπως είπαμε ξανά, εσένα σου φαίνονται “φυσιολογικές” μόνο και μόνο γιατί είναι δικές σου).

2. Τεστ αυτογνωσίας
   Ερωτηματολόγια που σε καλούν να δεις πώς σκέφτεσαι για τον εαυτό σου (π.χ. “είμαι ικανός”, “είμαι άξιος”, “είμαι δυνατός”) βοηθούν να καλλιεργήσεις αυτογνωσία και να δεις πώς σκέφτεσαι πραγματικά για τον εαυτό σου. Είναι εντυπωσιακό το πόσο συχνά αδικούμε τον εαυτό μας, χωρίς λόγο (συχνά περισσότερο και από όσο μας αδικούν άλλοι)!

3. Αυτοπαρατήρηση στη γλώσσα σου
   Άκου πώς μιλάς στον εαυτό σου. Οι λέξεις που χρησιμοποιείς αποκαλύπτουν τις πεποιθήσεις σου. Αν λες “πρέπει”, “δεν μπορώ”, “είναι δύσκολο”, τότε ήδη λειτουργείς μέσα από περιορισμό.

Πώς ξεπερνιούνται οι περιοριστικές πεποιθήσεις (5 βήματα)

Μόλις εντοπίσεις μια πεποίθηση, μπορείς να την επεξεργαστείς συνειδητά.

1. Αναγνώρισε το συναίσθημα
   Τι νιώθεις όταν σκέφτεσαι τον στόχο σου; Φόβο; Άγχος; Απογοήτευση; Το συναίσθημα είναι το πρώτο “σήμα”.
2. Εντόπισε τη σκέψη πίσω από το συναίσθημα
   Ποια σκέψη το προκάλεσε; Αυτή είναι συνήθως η περιοριστική πεποίθηση.

3. Ρώτησε: είναι αληθινή;
   Μπορείς να την αποδείξεις αντικειμενικά; Υπάρχουν γεγονότα ή αποδείξεις που την τεκμηριώνουν ή είναι καθαρά δική σου; Αν όχι, δεν είναι γεγονός — είναι πεποίθηση.

4. Ρώτησε: με βοηθάει;
   Σε ωφελεί να το πιστεύεις αυτό ή σε περιορίζει;

5. Ρώτησε: είναι δική μου;
   Από πού προέρχεται; Είναι δική σου εμπειρία ή κάτι που έχεις “μάθει” να πιστεύεις από κάποιον άλλον; (γονείς, φίλους, σχολείο, κοινωνία…)

Αν μια πεποίθηση δεν είναι έγκυρη, δεν είναι ωφέλιμη, δεν είναι χρήσιμη και δεν είναι δική σου, τότε χάνει τη δύναμή της. Για ποιό λόγο να θες να την κρατήσεις όταν αναγνωρίσεις ότι δεν είναι έγκυρη και μόνο σε βλάπτει; 

Η αντικατάσταση της πεποίθησης

Το τελευταίο βήμα είναι να την αντικαταστήσεις με μια νέα, πιο λειτουργική σκέψη ή ενδυναμωτική πεποίθηση..

Για παράδειγμα:

• “Το χρήμα διαφθείρει” → “Το χρήμα ενισχύει αυτό που ήδη είμαι και μπορεί να δημιουργήσει αξία όταν χρησιμοποιείται σωστά” 

Το σημαντικό δεν είναι να πείσεις τον εαυτό σου με το ζόρι, αλλά να επιλέξεις μια σκέψη που να σε ενδυναμώνει και να σε κινητοποιεί. Μία πεποίθηση που να την επιλέγεις συνειδητά, γιατί θέλεις να σε εκφράζει και σε ωφελεί. Βλέπετε τη διαφορά;

Το αποτέλεσμα: από το φρένο στο γκάζι

Όταν οι περιοριστικές πεποιθήσεις αρχίζουν να χάνουν τη δύναμή τους, κάτι αλλάζει θεμελιωδώς: δεν χρειάζεται πια να παλεύεις με τον εαυτό σου. Η ενέργεια που πήγαινε στην εσωτερική αντίσταση, τώρα κατευθύνεται στη δράση. Και τότε η πρόοδος δεν είναι πια τυχαία — γίνεται φυσικό αποτέλεσμα.

Ώρα για αυτογνωσία

Θα ήθελες να δεις κι εσύ αντικειμενικά κατά πόσο οι πεποιθήσεις σου για έναν τομέα, πραγματικά σε ωφελούν ή σε βλάπτουν;

Αν ναι, μην διστάσεις να το ανακαλύψεις σε μια δωρεάν συνεδρία coaching μαζί μου. Θα σε βοηθήσω να δεις άμεσα και πολύ καθαρά εάν ο τρόπος σκέψης σου σε ενισχύει στην επίτευξη των στόχων σου. 

Κλείσε ραντεβού εδώ για μια 15λεπτη, δωρεάν εμπειρία αυτογνωσίας.

https://www.believeinyou.gr/coaching_intro

Συντάκτης: Εύη Ξυραφά, Σύμβουλος προσωπικής ανάπτυξης

Influence:

Σύμβουλος προσωπικής και επαγγελματικής ανάπτυξης, Εκπαιδεύτρια Ανθρώπινου Δυναμικού σε θέματα HR και Επικοινωνίας…