Gaslighting: η απόλυτη μέθοδος χειραγώγησης και πώς να την αντιληφθείς

Συντάκτης: Ευαγγελία Μποζαντζόγλου

Το gaslighting παρατηρείται όταν βιώνει κάποιος χειραγώγηση: να του αρνούνται όσα θυμάται από μια συνομιλία ή ένα περιστατικό, να μην πιστοποιούν την εγκυρότητα των συναισθημάτων του, να τον αγνοούν όταν εκφράζει παράπονα και να τον αντιμετωπίζουν με ασέβεια.

Αν και το gaslighting δεν απαντάται μόνο σε συντροφικές σχέσεις, με βάση υπάρχουσες έρευνες, είναι κοινή πρακτική εκεί όπου ασκείται ενδοοικογενειακή βία και μάλιστα μπορεί να αποτρέψει τις γυναίκες από το να αναζητήσουν βοήθεια.

Η ιστορία πίσω από τον όρο 

Η λέξη gaslighting προέκυψε από την ταινία του 1944 με τίτλο Gaslight. Η υπόθεση συνοψίζεται στις προσπάθειες ενός άνδρα να αποσπάσει από τη γυναίκα του σημαντικά περιουσιακά της στοιχεία, ενώ ταυτόχρονα την κάνει να αμφισβητήσει τη λογική της, αρνούμενος γεγονότα, πράξεις και λόγια που της είπε.

Η λέξη αυτή φαίνεται να πρωτοεμφανίστηκε από έναν ανθρωπολόγο το 1960 σε ένα βιβλίο με τίτλο Culture and Personality. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκε από πολλούς ειδικούς ψυχικής υγείας, οι οποίοι μίλησαν για τη χειριστική αυτή τακτική, συνήθως ανθρώπων με ναρκισσιστική δομή προσωπικότητας, που αποπειρώνται να κάνουν έναν άλλο άνθρωπο να αμφισβητήσει την πραγματικότητά του.

Μέθοδοι 

Κάποιος που εφαρμόζει το gaslighting προσπαθεί εσκεμμένα να σας μπερδέψει και πιθανότατα να σας κάνει να αμφιβάλλετε, με στόχο να υπακούσετε σε αυτά που θέλει. 

Ελαχιστοποίηση: Προσπαθούν να ελαχιστοποιήσουν τα συναισθήματά σας, προτείνοντας ότι δεν έχουν σημασία ή κατηγορώντας σας ότι αντιδράτε υπερβολικά.

Αντιπαράθεση: Τείνουν να αμφισβητούν την μνήμη σας, συνθέτουν νέες λεπτομέρειες ή αρνούνται ότι κάτι συνέβη. Μπορεί επίσης να αποποιηθούν την ευθύνη, κατηγορώντας εσάς για μία κατάσταση.

Αναβολή: Αναβάλλουν τις προσπάθειές σας να συζητήσετε ή σας κατηγορούν ότι προσπαθείτε να μπερδέψετε τα συμβάντα.

Εκτροπή: Όταν έχετε μια ανησυχία αναφορικά με την συμπεριφορά τους, αλλάζουν το θέμα, κατευθύνοντας την κουβέντα προς τα εσάς.

Προσποίηση: Μπορεί όταν αναφέρετε ένα συγκεκριμένο γεγονός ή κάτι που είπαν να υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να το θυμηθούν ή ακόμα και να αναφέρουν ότι δεν συνέβη ποτέ.

Δυσφήμιση: Ενδεχομένως μιλώντας για εσάς σε άλλα άτομα να αναφέρουν ότι δεν θυμάστε τα πράγματα σωστά ή ότι τα συγχέετε, πράγμα που μπορεί να βλάψει και την καριέρα σας όταν συμβεί σε επαγγελματικά πλαίσια.

Προειδοποιητικά σημάδια 

Τα προειδοποιητικά σημάδια που δείχνουν ότι πιθανότατα να έχετε πέσει θύμα gaslighting, περιλαμβάνουν: 

  • Δεν αισθάνεστε πλέον ο εαυτός σας
  • Είστε πιο ανήσυχοι και λιγότεροι σίγουροι για τις αποφάσεις σας
  • Αναρωτιέστε αν έχετε γίνει υπερευαίσθητοι
  • Νιώθετε ότι κάνετε τα πάντα λάθος
  • Αισθάνεστε ότι φταίτε εσείς όταν κάτι πάει «στραβά»
  • Απολογείστε συχνά
  • Νιώθετε ότι κάτι δεν πάει καλά αλλά δεν μπορείτε να προσδιορίσετε τι είναι
  • Δικαιολογείτε συχνά τις συμπεριφορές των άλλων
  • Αισθάνεστε απομονωμένοι από τους φίλους ή την οικογένειά σας
  • Δυσκολεύεστε όλο και περισσότερο να πάρετε αποφάσεις

Αντιμετώπιση 

Τι μπορεί να κάνει κάποιος που υποπτεύεται ότι είναι θύμα συναισθηματικής χειραγώγησης; Να διπλο-τσεκάρει την πραγματικότητα. Να μη δέχεται χωρίς επεξεργασία όσα του λέει ο άνθρωπος που φαίνεται ότι τον χειραγωγεί, αλλά να ζητά και τη γνώμη κάποιου άλλου, ίσως ενός φίλου, δασκάλου ή θεραπευτή. Να επιμένει στη δική του πραγματικότητα, κρατώντας κατά νου ότι υπάρχουν πολλές οπτικές στη ζωή και η δική του έχει την ίδια αξία με των άλλων.

Τέλος, να θυμάται ότι κανείς δε μπορεί να τον κατηγορεί για τα συναισθήματά του. Εμείς οι ίδιοι είμαστε που χρειάζεται να επικυρώνουμε τα συναισθήματά μας πρώτοι. Έχουμε κάθε δικαίωμα να νιώθουμε όπως νιώθουμε. Ακόμα κι αν κάποιος επιμένει ότι, δεν είναι το θέμα αυτή η μικρή φωνή μέσα μας που διαμαρτύρεται για όσα λέγονται και γίνονται, είναι σημαντικό να θυμόμαστε, πάντα να είναι αυτή η φωνή το θέμα μας.

Συντάκτης: Ευαγγελία Μποζαντζόγλου,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.