Ευτυχισμένος: γεννιέσαι ή γίνεσαι; (μέρος 1ο)
Πριν αποφασίσουμε αν η ευτυχία είναι κάτι με το οποίο γεννιέσαι ή κάτι το οποίο μπορείς να το διδαχτείς, θα πρέπει να ακολουθήσουμε το παράδειγμα του Σωκράτη και να ορίσουμε το υπό συζήτησιν θέμα μας. Τι είναι λοιπόν ευτυχία; Είναι μια αίσθηση ελαφρότητας, το συναίσθημα όταν ζεις κάτι έντονο και ευχάριστο, μια πληρότητα και χαρά. Πώς θα κρατήσουμε λοιπόν αυτό το συναίσθημα όσο περισσότερο μπορούμε;
Κάποιοι λένε πως η ευτυχία δεν είναι παρά ένας μύθος που δημιούργησε η κοινωνία για να σε κάνει να δουλεύεις και εν συνεχεία να καταναλώνεις. Άλλοι αφιερώνουν ολόκληρη τη ζωή τους στο να την κατακτήσουν. Κάποιοι άλλοι τη συναντάνε στα απλά, καθημερινά πράγματα. Αυτοί οι τελευταίοι είναι και οι πιο τυχεροί, όπως χαρακτηριστικά λέει και ο ψυχολόγος και διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια Μάρτιν Σέλιγκμαν στο βιβλίο του Αυθεντική Ευτυχία (Authentic Happiness). Γιατί αυτός που έχει κατακτήσει την ευτυχία είναι και ο μόνος που μπορεί να τη διδάξει και να τη μεταδώσει.
Θετική Ψυχολογία- η επιστήμη της ευτυχίας
Η θετική Ψυχολογία, όπως ονομάζεται ο νέος αυτός κλάδος, εστιάζεται στην προαγωγή της ευζωίας, της ευημερίας και της ικανοποίησης από τη ζωή, μελετώντας τον ρόλο των θετικών συναισθημάτων, χαρακτηριστικών, κινήτρων και ικανοτήτων των ανθρώπων.
Αντί να θεματολογεί τα ελαττώματα και τις αδυναμίες της ανθρώπινης ψυχής, ο νέος αυτός κλάδος ψυχολογίας εστιάζει το ενδιαφέρον στο δυναμικό του χαρακτήρα. Οι οπαδοί της Θετικής Ψυχολογίας πιστεύουν πως η αναγνώριση και “άσκηση” αυτών των στοιχείων οδηγεί στην άντληση μεγαλύτερης ψυχικής ικανοποίησης απ’ ό,τι η διαρκής ενασχόληση με τη διόρθωση των αδυναμιών. Η ευτυχία διδάσκει και διδάσκεται..
Ο νέος κλάδος είχε συλλάβει το πνεύμα των καιρών. Από τη μια πλευρά βρισκόταν μια κοινωνία, η οποία παρα την οικονομική άνεση είχε χάσει, τουλάχιστον στα μάτια της, την ευτυχία κι από την άλλη μια επιστήμη, οι ερευνητές της οποίας υπήρξαν επί μακρόν βασανιστικά μονόπλευροι..
Παρ’ όλο που ποσοστό 70% των ανθρώπων δεν παρουσιάζουν συμπτώματα ψυχολογικών διαταραχών, δεν είναι αυτομάτως ευτυχείς. Κατά τον Μάρτιν Σέλιγκμαν, “η απουσία κατάθλιψης δεν είναι ευτυχία, αλλά κενό και η συμπλήρωση αυτού του κενού με θετικά στοιχεία αποτελεί στόχο της Θετικής Ψυχολογίας”.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Ζυρίχης Β. Ρουχ, “η ευτυχία εξαρτάται λιγότερο από τα υλικά αγαθά και περισσότερο από τον χαρακτήρα και την κοσμοθεώρηση. Μπορεί κανείς με συγκεκριμένες διεργασίες να φτάσει στην ευτυχία, αφού αυτή δεν είναι ζήτημα “μοίρας” και μόνον”.
Ο Κρίστοφερ Πίτερσον, υποστηρίζει πως “ο χαρακτήρας σχετίζεται με τις πλευρές της προσωπικότητας, που εκτιμώνται υπό ηθικό πρίσμα”- έτσι η Θετική Ψυχολογία ασχολείται με τις ιδιότητες του χαρακτήρα που σχετίζονται με την ευχαρίστηση που παίρνουμε απ’ ό,τι βιώνουμε. “Ειδικοί που ακολούθησαν το νέο ρεύμα μελέτησαν ιστορικά, φιλοσοφικά, θρησκευτικά, ηθικά και ψυχολογικά στοιχεία και όρισαν δεκάδες θετικές ιδιότητες του χαρακτήρα από τις οποίες εξαρτάται η ευτυχία -όπως η δέσμευση, η εξεύρεση νοήματος στη ζωή, η αίσθηση δικαιοσύνης, το θάρρος, η απόλαυση, η πίστη σε ανθρώπους και ιδανικά, η δημιουργικότητα, η κρίση, η δίψα για μάθηση, η αντοχή, ο ενθουσιασμός κ.α.”.
Πώς θα την κατακτήσουμε
Όλοι είμαστε εξοικειωμένοι -ίσως και περισσότερο από όσο θα έπρεπε- με τα αρνητικά συναισθήματα, όπως είναι ο θυμός, η ζήλια, ο φόβος, η ντροπή και η λύπη. Η θετική ψυχολογία εστιάζει εκεί όπου κυριαρχούν η ελπίδα, η χαρά, το ενδιαφέρον και η ικανοποίηση, η αισιοδοξία, το νόημα της ζωής και η ψυχική ανθεκτικότητα, τα οποία μας ωθούν να εξελιχθούμε και να προοδεύσουμε. Στην Ελλάδα έχει ιδρυθεί η Ελληνική Εταιρία Θετικής Ψυχολογίας, που προωθεί το νέο κλάδο της ψυχολογίας.
Τα «κλειδιά» της θετικότητας
Η θετική στάση ζωής δε περιλαμβάνει ένα μόνιμο χαμόγελο κολλημένο στα χείλη μας και μια εθελοτυφλία σε ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Υπάρχουν ορισμένα βασικά «κλειδιά» που ενισχύουν τα θετικά συναισθήματα και την ικανοποίηση που αυτά επιφέρουν. Ας δούμε ποια είναι τα κυριότερα σύμφωνα με τις θεωρίες της θετικής ψυχολογίας.
1. Το νόημα της ζωής
Η θετική ψυχολογία μας προτρέπει να ακολουθήσουμε μια πιο θετική στάση ζωής. Να υιοθετήσουμε ένα θετικό μοτίβο, το οποίο μας χαρίζει ικανοποίηση και μας οδηγεί στην προσωπική μας βελτίωση και στην εκπλήρωση ενός προσωπικού, υποκειμενικού σκοπού που θα μας δώσει την αίσθηση της προσωπικής αξίας και μιας θετικής δυναμικής στα αρνητικά γεγονότα.
Με απλά λόγια, το μυστικό είναι να δώσουμε ένα θετικό νόημα στο σύνολο της ύπαρξής μας.
2. Η ψυχολογική ανθεκτικότητα
Γιατί κάποιος καταρρέει μπροστά σε μια δυσκολία, ενώ κάποιος άλλος όχι; Η ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε με αποτελεσματικότητα τις αντιξοότητες της ζωής ονομάζεται ψυχική αντοχή ή ανθεκτικότητα. Οι σχέσεις, οι φίλοι και οι συγγενείς είναι ένας προστατευτικός παράγοντας. Δείγμα ψυχολογικής ανθεκτικότητας είναι το να καταλαβαίνουμε πότε χρειαζόμαστε βοήθεια, πότε να την αναζητάμε και η πίστη ότι σε κάθε περίπτωση δεν είμαστε έρμαια των συνθηκών.
3. Το απολαμβάνειν
Η ικανότητα να χαιρόμαστε με τα μικρά πράγματα που συμβαίνουν στην καθημερινή μας ζωή και να μην τα αφήνουμε να μας προσπερνούν είναι κάτι που, σύμφωνα με τους εκπροσώπους της θετικής ψυχολογίας, μπορούμε να καλλιεργήσουμε και να ενισχύσουμε.
Η ευτυχία διδάσκεται
Απαντώντας, λοιπόν, στο αρχικό μας ερώτημα: η ευτυχία διδάσκεται. Μπορούμε να μάθουμε να εκτιμάμε τα απλά καθημερινά πράγματα στη ζωή μας, να ξεχωρίζουμε ποια από αυτά μας εξελίσσουν ως ανθρώπους και να βρίσκουμε την ευτυχία στους γύρω μας και στους στόχους μας. Στο χέρι μας είναι να κατακτούμε και να καλλιεργούμε καθημερινά την ευζωία και το αίσθημα της ικανοποίησης. Και, κυρίως, να το μεταδώσουμε και στους γύρω μας.
