Εσύ σε ποια πραγματικότητα ζεις;

Συντάκτης: Γεωργία Μυστριώτη

UPDATED ARTICLE

Η πραγματικότητά μας προκύπτει από τα λεγόμενα “βαφτίσια του μυαλού” μας, όπως λέει χαρακτηριστικά η Εύη Ξυραφά. (βλ. Βιβλίο “Θέλω-Πιστεύω-Μπορώ: Τα 3 κλειδιά της ζωής).

Ωστόσο, πώς διαμορφώνονται αυτά; Ιδού η απάντηση!

Πώς διαμορφώνουμε τον κόσμο μας;

Ο κόσμος μας διαμορφώνεται με βάση τα δεδομένα μας. Τον «συνδημιουργούμε» μαζί με άλλους, ακόμα και τον ίδιο τον εαυτό μας. Στην παιδική μας ηλικία, τα δεδομένα είναι συγκεκριμένα και με βάση αυτά διαμορφώνουμε τον κόσμο μας. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν γνωρίζουμε ότι όλα αυτά μετατρέπονται σε υποσυνείδητες αντιλήψεις, οι οποίες περιέχονται στο «φίλτρο αντίληψής μας», μέσα από το οποίο βλέπουμε και ερμηνεύουμε τον κόσμο.

Πώς χτίζεται το φίλτρο αντίληψης

Όλα ξεκινάνε από την παιδική μας ηλικία όταν επιζητούμε οδηγούς επιβίωσης, πρότυπα, που θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε αυτό τον τόσο παράξενο κόσμο “των μεγάλων”. Όπως ένα μικρό κουταβάκι εξερευνά κάθε γωνιά του καινούργιου του σπιτικού, έτσι και ένα παιδί προσπαθεί να γνωρίσει κάθε πτυχή του καινούργιου του κόσμου. Με την ίδια περιέργεια, με την ίδια λαχτάρα, με το ίδιο πάθος.

Και όπως ένα σπίτι είναι γεμάτο παγίδες για το μικρό μας κουτάβι, έτσι και ο κόσμος είναι γεμάτος παγίδες για ένα μικρό παιδί. Μόνο που οι παγίδες του κόσμου δεν πονάνε μόνο το σώμα, αλλά κυρίως την ψυχή του τρυφερού ακόμη ανθρώπου.

Σύντομα λοιπόν το παιδί καταλαβαίνει ότι ο μόνος τρόπος να μπορέσει να ανταπεξέλθει και εν τέλει να επιβιώσει, είναι να εμπιστευτεί τους μόνους ανθρώπους οι οποίοι σίγουρα θέλουν το καλύτερο για εκείνο, τους γονείς του. Φυσικά δεν γνωρίζει πως οι γονείς του είναι και εκείνοι άνθρωποι, για το παιδί, οι γονείς του είναι τα καλύτερο παράδειγμα προς μίμηση, οι γονείς του είναι θεοί!

Ούτε όμως και οι ίδιοι αντιλαμβάνονται πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος τους, για εκείνους είναι απλά…γονείς!

Δημιουργείται έτσι μια σχέση πολύ ισχυρή, αλλά όχι στην ίδια βάση. Ενώ οι γονείς νομίζουν ότι απλά διαπαιδαγωγούν το παιδί τους, στην πραγματικότητα διαμορφώνουν την ίδια του την αντίληψη για την πραγματικότητα. Χρειάζεται να περάσουν πολλά χρόνια έως ότου το παιδί να αποκτήσει την δική του αντιληπτική ικανότητα, αλλά τότε είναι ήδη αργά… Αργά μεν, αλλά σίγουρα όχι και το τέλος!

Φανταστείτε ότι κρατάτε ένα πρίσμα μπροστά στα μάτια σας. Είναι διαυγές και φέρει πολλές γωνίες και κοψίματα. Κοιτώντας μέσα από αυτό ο κόσμος φαίνεται τόσο διαφορετικός! Παραμορφωμένα κτίρια, πολλαπλά αντίγραφα, σίγουρα πολύ μα πολύ διαφορετικός! Αυτό το πρίσμα που αλλοιώνει την πραγματικότητα, είναι αυτό που έχει ο κάθε άνθρωπος μπροστά του. Είναι το αποτέλεσμα της εκπαίδευσης από τους γονείς, από την κοινωνία, από την εκκλησία και το σχολείο.

Δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά μόνο υποκειμενική

Έτσι αυτόματα η πραγματικότητα διαχωρίζεται σε αντικειμενική και υποκειμενική. Η αντικειμενική πραγματικότητα είναι αυτή που απλά… υπάρχει, όπου ένας παρατηρητής με καθαρό βλέμμα μπορεί ν’ αντιληφθεί. Η υποκειμενική πραγματικότητα είναι διαφορετική για κάθε έναν από εμάς και που σίγουρα αποκλίνει, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο από την αντικειμενική. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόκλιση, τόσο πιο δύσκολη είναι η αρμονική συμβίωση του ατόμου με το σύνολο.

Ένα απλό παράδειγμα απόκλισης

Ένα παιδί έχει εγκαταλειφθεί από τον έναν γονιό του. Σαν ενήλικας μέσα σ’ έναν όχι και τόσο πετυχημένο γάμο και με ένα παιδί αποφασίζει τελικά να χωρίσει. Η αντικειμενική πραγματικότητα είναι ότι καθήκον και προτεραιότητα του κάθε ανθρώπου είναι να είναι ευτυχισμένος και πρέπει άμεσα να προβεί σε ό,τι ενέργεια είναι απαραίτητη προκειμένου αυτό να επιτευχθεί. Στην αντικειμενική πραγματικότητα ο γονιός – σύντροφος χωρίζει και ο νέος του ρόλος είναι πλέον μόνο εκείνος του γονιού, έχοντας πολύ καλές σχέσεις με το παιδί του και γιατί όχι και με τον πρώην σύντροφό του. Και οι δύο γονείς ξαναφτιάχνουν τις ζωές τους, με μεγαλύτερη επιτυχία αυτή την φορά και όλοι είναι ευτυχισμένοι. Το παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον αρμονικό.

Η υποκειμενική πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετική. Ο θλιμμένος σύντροφος έχοντας βιώσει ως παιδί την εγκατάλειψη αδυνατεί να αναζητήσει την προσωπική του ελευθερία. Κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με εγκατάλειψη του δικού του παιδιού αυτή τη φορά! Έτσι, καταπιέζει ή αρνείται την ευτυχία του στο όνομα της “προστασίας” και “μη εγκατάλειψης” του παιδιού! Η δική του υποκειμενική πραγματικότητα του απαγορεύει να κάνει οποιαδήποτε κίνηση. Έτσι, καταπιεσμένος, μένει μέσα σ’ ένα περιβάλλον με εντάσεις, ξεσπάσματα οργής, βία σε κάθε μορφή της (ειδικά της αμείλικτης εσωτερικής βίας) και το παιδί του μεγαλώνει σ’ ένα περιβάλλον δυσαρμονικό, ανθυγιεινό και με τόσες λάθος διδαχές!

Ένα άλλο πιο απλό παράδειγμα αποτελεί το πείραμα του σκύλου του Pavlov. Ένας σκύλος εκπαιδεύεται να ταΐζεται στο άκουσμα ενός κουδουνιού. Μετά από λίγο καιρό, το άκουσμα του κουδουνιού από μόνο του κάνει τον σκύλο να αποζητά την τροφή του. Σύμφωνα με την αντικειμενική πραγματικότητα το κουδούνι και η τροφή είναι δυο ξεχωριστές ενέργειες, αλλά σύμφωνα με την υποκειμενική πραγματικότητα του σκύλου, είναι αλληλένδετες. Με απλά λόγια, το πρίσμα που έχουμε μπροστά στα μάτια μας ως ενήλικες, δεν μας επιτρέπει να αντιληφθούμε τα γεγονότα γύρω μας όπως αυτά είναι, αλλά ως τι συναισθήματα αυτά γεννάνε μέσα μας.

Η αφαίρεση του διαθλαστικού πρίσματος

Αυτή είναι η προσπάθεια όλων των επιστημών που ασχολούνται με την ψυχή και τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, να βοηθήσουν τον άνθρωπο να αλλάξει το φίλτρο αντίληψής του. Μπορεί όμως αυτό να επιτευχθεί από το ίδιο το άτομο μόνο του; Επειδή το πρίσμα δεν αναγνωρίζεται από μόνο του, αλλά αποτελεί ένα κομμάτι της ίδιας της προσωπικότητας του ατόμου, είναι ουσιαστικά αδύνατο να γίνει αντιληπτή η ύπαρξή του. Και όσο περνάει απαρατήρητο, είναι δυστυχώς και αδύνατη οποιαδήποτε ενέργεια για την αφαίρεσή του.

Εσύ σε ποια πραγματικότητα ζεις;

Κάποιος για παράδειγμα ο οποίος είναι παθολογικά ζηλιάρης, ενώ για τους άλλους αυτό είναι οφθαλμοφανές και δημιουργεί τεράστιες δυσκολίες σε κάθε σχέση του, για τον ίδιο είναι πάντοτε οι άλλοι που φταίνε, που δεν του δίνουν την πρέπουσα σημασία ή φροντίδα και φυσικά ο ίδιος πάντα άτυχος. Ίσως έτσι να καταλαβαίνετε γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι πάντα “κατατρεγμένοι” και πάντα “άτυχοι” ως προς τις επιλογές τους. Αυτή η “κακοτυχία”, είναι το αποτέλεσμα της δυσαρμονίας που οι ίδιοι δημιουργούν στην ζωή τους, βάση των επιλογών τους!

Είναι οι φίλοι αποτελεσματικοί σύμβουλοι;

Πολύ φοβάμαι πως οι φίλοι, ενώ μπορούν να αποτελέσουν ένα πρώτης τάξεως μαξιλάρι για να «πέσει κάποιος στα μαλακά» ή να στραφεί για συμβουλές και καθοδήγηση, δεν μπορούν να αποτελέσουν, συνήθως, ένα αποτελεσματικό μέσο αντίληψης της αντικειμενικής πραγματικότητας. Αυτό συμβαίνει για δυο λόγους. Πρώτον, λόγω του κριτηρίου επιλογής των φίλων κατά την διαδικασία απόκτησής τους. Οι άνθρωποι νιώθουν ασφάλεια μέσα σε ομοίους τους μια και έχουν κοινά ενδιαφέροντα ή το “ίδιο μάτι για την ζωή”. Έτσι, αν και το κάθε πρίσμα είναι διαφορετικό, ο κάθε ένας από εμάς επιλέγει για φίλους του ανθρώπους που το δικό τους πρίσμα παρουσιάζει τον κόσμο με παρόμοιο τρόπο. Αντί λοιπόν για ουσιαστική βοήθεια, αυτό που παίρνει κάποιος από τους φίλους του είναι επιβεβαίωση των επιλογών του και τροφοδότηση του ίδιου φαύλου κύκλου.

Οι φίλοι, φυσικά άθελά τους, ενισχύουν την υποκειμενική πραγματικότητα του ατόμου και το απομακρύνουν από την αντικειμενική. Έπειτα, ο κάθε ένας από αυτούς έχει και το δικό του πρίσμα, οπότε, ακόμη και αν υπάρχει διάθεση για ουσιαστική βοήθεια, ο δρόμος δεν είναι προς την αντικειμενική πραγματικότητα (του συνόλου), αλλά προς μια άλλη υποκειμενική πραγματικότητα (του φίλου).

Αυτό φυσικά δεν είναι απόλυτο, δεν συμπεριφέρονται όλοι οι φίλοι με τον ίδιο τρόπο, θα ήταν τεράστιο λάθος να βάλουμε όλους τους ανθρώπους στο ίδιο τσουβάλι. Αξίζει όμως ν’ αναρωτηθείτε: Πόσες φορές κάποιος δικός σας άνθρωπος σας καταλόγισε ευθύνες; Και όταν έγινε αυτό, πόσες φορές προβληματιστήκατε; Πόσες φορές τσακωθήκατε – δεν με καταλαβαίνεις εσύ – ή νοιώσατε προδομένοι από τον άλλοτε σύμμαχό σας;

Είναι όλοι καλοί ή κακοί;

Δεν θέλουν όλοι οι “κακοί” πάντα το “κακό” μας, ξέρεις. Κάποιοι από αυτούς, είναι “κακοί” γιατί θέλουν πραγματικά το “καλό” μας. Και ενώ είναι πολύ εύκολο να παίξεις τον ρόλο του αγαπημένου μαθητή του Χριστού, είναι πολύ πιο δύσκολο να παίξεις τον ρόλο του Ιούδα, του αγαπημένου του μαθητή που του ζητήθηκε να προδώσει τον Δάσκαλό του.

Αν κάποιος αγαπημένος σας φίλος σας χαλάει το χατίρι, δεν σας χτυπάει με συμπόνια την πλάτη και δεν κάθεται να σας ακούει να μυξοκλαίτε, δεν είναι γιατί δεν σας αγαπάει. Είναι γιατί σας λατρεύει. Είναι γιατί βλέπει την απόκλιση μεταξύ της αντικειμενικής και υποκειμενικής σας πραγματικότητας. Τουλάχιστον αξίζει να το αναρωτηθείτε πριν τον κρίνετε.

Τελικά πώς μπορώ να “δω καθαρά”;

Εσύ σε ποια πραγματικότητα ζεις; Για να το μάθεις, η πιο σίγουρη επιλογή είναι εκείνη της αναζήτησης βοήθειας μέσω ενός ειδικού. Ενός ανθρώπου (ψυχολόγου, ψυχαναλυτή, ψυχιάτρου ή συμβούλου προσωπικής ανάπτυξης) που έχει εκπαιδευτεί στο να αναγνωρίζει την αντικειμενική πραγματικότητα και όπως ένας ειδικός στα διαμάντια καταλαβαίνει από το κόψιμό τους τα πάντα γύρω από αυτά, έτσι και εκείνοι, καταλαβαίνουν τις παραμορφώσεις που προκαλεί το πρίσμα σας. Καταλαβαίνουν την υποκειμενική σας πραγματικότητα, μπορούν να ξέρουν πως βλέπετε τον κόσμο εσείς, μέσα από τα δικά σας μάτια και σιγά σιγά προκαλούν σύγκλιση ανάμεσα στις δυο αυτές πραγματικότητες. Την υποκειμενική και την αντικειμενική.

Το μόνο που χρειάζεται εσείς να κάνετε είναι να αποδεχτείτε πως ο κόσμος δεν είναι φτιαγμένος γύρω από εσάς, αλλά με εσάς. Και να αρχίσετε να εξερευνάτε, σαν να ήσασταν παιδιά την κάθε του γωνιά, έως ότου σταθείτε μέσα του και με καθαρό πλέον βλέμμα, ατενίσετε το υπέρλαμπρο μεγαλείο του!

Συντάκτης: Γεωργία Μυστριώτη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.