Ενσυναίσθηση: η ικανότητα να μπαίνουμε στη θέση του άλλου (Α΄ μέρος)
.jpg)
Μαθαίνω να μπαίνω στη θέση του άλλου = Κοινωνική επίγνωση = Ενσυναίσθηση
Η κατανόηση της οπτικής ενός άλλου ατόμου δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά δεν αντιλαμβάνονται ότι οι άλλοι άνθρωποι έχουν διαφορετικά συναισθήματα και εμπειρίες από τις δικές τους. Καθώς μεγαλώνουν, απορροφούν περισσότερες πληροφορίες. Συνειδητοποιούν ότι διαφορετικοί άνθρωποι μπορούν να αντιδράσουν διαφορετικά στην ίδια συνθήκη Ωστόσο, τα παιδιά χρειάζονται εμπειρίες και βοήθεια για να αναπτύξουν τις ικανότητές τους για κοινωνική επίγνωση. Όσο περισσότερο τα παιδιά εξασκούνται και αναλύουν τη συμπεριφορά των άλλων και τη δική τους, τόσο περισσότερο θα αναπτύσσονται αυτές οι πολύτιμες ικανότητες.
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Robert Selman η ικανότητα της κατανόησης της οπτικής του άλλου ή αλλιώς της «κοινωνικής επίγνωσης», όπως την ονομάζει ο ίδιος, εξελίσσεται σε πέντε στάδια, που καλύπτουν αντίστοιχα 5 ηλικιακές κατηγορίες. Ας διαβάσουμε την ακόλουθη ιστορία που παρουσίασε ο ίδιος σε ομάδες παιδιών διαφορετικής ηλικίας:
«Η Άννα είναι ένα οκτάχρονο κορίτσι που του αρέσει να σκαρφαλώνει στα δέντρα του πάρκου. Τα καταφέρνει καλύτερα από όλους στη γειτονιά. Μια μέρα, καθώς σκαρφάλωνε σε ένα δέντρο γλίστρησε και πιάστηκε στο χαμηλότερο κλαδί χωρίς να τραυματιστεί. Όταν ο πατέρας της την είδε να πέφτει, ανησύχησε. Της ζήτησε να του υποσχεθεί ότι δεν θα σκαρφαλώσει ξανά σε δέντρα και η Άννα υποσχέθηκε να μην το ξανακάνει.
Αργότερα, την ίδια μέρα, η Άννα και οι φίλοι της συναντούν τον Παναγιώτη. Το γατάκι του σκαρφάλωσε πάνω στο δέντρο και δεν μπορεί να κατέβει. Κάτι πρέπει να γίνει γιατί διαφορετικά το γατάκι μπορεί να πέσει. Η Άννα είναι η μόνη που μπορεί να σκαρφαλώσει πάνω στο δέντρο για να πιάσει και να κατεβάσει το γατάκι, όμως δεν γίνεται να αθετήσει την υπόσχεση που έδωσε στον πατέρα της.»
Μπροστά στο δίλημμα της Άννας και στην ερώτηση:
«Αν η Άννα σκαρφαλώσει στο δέντρο θα πρέπει να τιμωρηθεί;»και
«Άραγε, ο Παναγιώτης θα καταλάβει για ποιο λόγο η Άννα δυσκολεύεται να αποφασίσει;»,
τα παιδιά θα απαντήσουν ανάλογα με την ηλικία τους:
ΗΛΙΚΙΑ 3-6 ετών
Αν και τα παιδιά αναγνωρίζουν ότι ο εαυτός τους και οι άλλοι μπορούν να έχουν διαφορετικές σκέψεις και συναισθήματα, συχνά μπερδεύουν αυτά τα δύο. Τα παιδιά αυτής της ηλικίας προβλέπουν ότι η Άννα θα σώσει το γατάκι επειδή δεν θέλει να τραυματιστεί και πιστεύει ότι ο μπαμπάς της θα έχει παρόμοια άποψη με την κόρη του: «Είναι χαρούμενος γιατί του αρέσουν τα γατάκια».
ΗΛΙΚΙΑ 5-9 ετών
Τα παιδιά αυτά κατανοούν ότι υπάρχουν διαφορετικές οπτικές επειδή τα άτομα έχουν πρόσβαση σε διαφορετικές πληροφορίες. Στην ερώτηση, αν ο πατέρας της Άννας θα αντιδράσει όταν μάθει ότι σκαρφάλωσε στο δέντρο, τα παιδιά αυτής της ηλικίας απαντούν: «Αν δεν μάθει τίποτα για το γατάκι, τότε θα θυμώσει. Αλλά, αν η Άννα του δείξει το γατάκι, τότε μπορεί ν’ αλλάξει γνώμη».
ΗΛΙΚΙΑ 7-12
Τα παιδιά αυτά μπορούν αφενός να μπουν στη θέση ενός άλλου ατόμου και αφετέρου να αντιληφθούν τα δικά τους συναισθήματα, τις σκέψεις και τη συμπεριφορά τους από την οπτική του άλλου. Επίσης, αναγνωρίζουν ότι και οι άλλοι μπορούν να κάνουν το ίδιο. Στην ερώτηση, αν η Άννα θα πρέπει να τιμωρηθεί, απαντούν: «Όχι. Η Άννα γνωρίζει ότι ο πατέρας της θα καταλάβει τους λόγους για τους οποίους σκαρφάλωσε στο δέντρο».
ΗΛΙΚΙΑ 10-15 ετών
Τα παιδιά αυτής της ηλικίας μπορούν να πάρουν απόσταση από μια συνθήκη και να φανταστούν με ποιο τρόπο οι ίδιοι γίνονται αντιληπτοί από ένα τρίτο, ουδέτερο παρατηρητή. Στην ερώτηση, αν η Άννα θα πρέπει να τιμωρηθεί, απαντούν: «Όχι, επειδή η Άννα θεώρησε ότι ήταν πιο σημαντικό να σώσει το γατάκι. όμως γνωρίζει ότι υποσχέθηκε στον πατέρα της να μη σκαρφαλώσει ξανά σε δέντρο. Επομένως, πιστεύει ότι δεν θα τιμωρηθεί αν ο πατέρας της κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους έπρεπε να σκαρφαλώσει στο δέντρο».
ΗΛΙΚΙΑ 14-ενήλικος
Τα άτομα κατανοούν ότι η οπτική από μια τρίτη σκοπιά επηρεάζεται από διάφορες κοινωνικές αξίες και απαντούν στην ερώτηση, αν η Άννα έπρεπε να τιμωρηθεί: «Όχι. Η αξία της σπλαχνικής μεταχείρισης των ζώων δικαιολογεί την ενέργεια της Άννας. Η εκτίμηση που τρέφει ο πατέρας της σε αυτήν την αξία, θα τον εμποδίσει να την τιμωρήσει».
- Συμπερασματικά, διαπιστώνουμε ότι η κοινωνική επίγνωση απαιτεί την ταυτόχρονη επεξεργασία και ανταπόκριση σε πολλαπλά επίπεδα πληροφοριών.
- Καθώς αρχίζουμε να εκτιμούμε την κατάσταση, επεξεργαζόμαστε τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας, όπως εκείνα του ατόμου με το οποίο επικοινωνούμε.
- Στη συνέχεια, εξετάζουμε, συγκρίνουμε και αντιπαραβάλλουμε τις πεποιθήσεις μας με τις πεποιθήσεις του ατόμου ή των ατόμων που εμπλέκονται.
- Παράλληλα, λαμβάνουμε υπόψη και προσαρμόζουμε την επικοινωνία, σύμφωνα με τις προηγούμενες εμπειρίες που είχαμε με τα συγκεκριμένα άτομα, καθώς και τα κίνητρα και τους στόχους, τόσο τα δικά μας όσο και των άλλων.
(Συνεχίζεται…)
