Ενα παιχνίδι άσκησης που καταπολεμά την άνοια;

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα

Περισσότεροι από 1 στους 9 ανθρώπους (11,3%) ηλικίας 65 ετών και άνω πάσχουν από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Το ποσοστό των ατόμων με άνοια Αλτσχάιμερ αυξάνεται με την ηλικία: 5,3% των ατόμων ηλικίας 65 έως 74 ετών, 13,8% των ατόμων ηλικίας 75 έως 84 ετών και 34,6% των ατόμων ηλικίας 85 ετών και άνω έχουν άνοια Αλτσχάιμερ.

Παγκόσμια νούμερα

Αλλιώς: Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 44 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως που ζουν με τη νόσο Αλτσχάιμερ ή μια συναφή μορφή άνοιας. Στις ΗΠΑ, εκτιμάται ότι 5,5 εκατομμύρια άνθρωποι όλων των ηλικιών πάσχουν από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Υπολογίζεται οτι  το 2021 υπήρχαν πάνω από 55 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως που ζούσαν με άνοια.

Σε όλο τον κόσμο, τα κρούσματα άνοιας αναμένεται να φθάσουν τα 153 εκατομμύρια το 2050, από περίπου 57 εκατομμύρια το 2019, σύμφωνα με νέα στοιχεία για τον παγκόσμιο επιπολασμό.

Τρανταχτά νούμερα. Οι δύο ασθένειες παρουσιάζουν πολλά κοινά και φαίνεται να μην υπάρχει ικανή, εως τώρα, φαρμακευτική αγωγή. Φαίνεται σαν ο ανθρώπιμος εγκέφαλος να ατρoφεί, να αποδιοργανώνεται και σιγά-σιγά να πεθαίνει.

Φαρμακευτική αγωγή;

Μήπως όμως δεν θα πρέπει να ψάχνουμε μόνο για φαρμακευτική αγωγή; Μήπως ενα χημικό δεν είναι πάντα η λύση; Αν και ο αριθμός των ατόμων που ζουν με άνοια αναμένεται να αυξηθεί καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνάει (παλαιότερα δεν υπήρχε αυτό το «πρόβλημα»), τα ποσοστά εμφάνισης της άνοιας φαίνεται να μειώνονται, χάρη στον υγιέστερο τρόπο ζωής που βελτιώνει την καρδιαγγειακή υγεία, σύμφωνα με νέα έρευνα. Αυτό ήδη είναι ένα καλό νέο.

ETH Zurich

Ας το δούμε πιο διεξοδικά, με την έρευνα του ETH Zurich (το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Ζυρίχης)  σε συνεργασία με το Βέλγιο.

Η νέα κλινική μελέτη έδειξε για πρώτη φορά ότι η γνωστική κινητική εκπαίδευση βελτιώνει  σημαντικά τόσο τις γνωστικές όσο και τις σωματικές δεξιότητες των ασθενών με άνοια. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στη μελέτη ένα παιχνίδι γυμναστικής γνωστό ως “Exergame” που αναπτύχθηκε από το  ETH Zurich.

Εδώ και αρκετό καιρό υποψιαζόμαστε ότι η σωματική και η γνωστική προπόνηση έχουν θετική επίδραση στην άνοια”, εξηγεί ο ερευνητής Eling de Bruin (φυσιοθεραπευτής που διεξάγει έρευνα για το πώς η άσκηση με ηλεκτρονικά παιχνίδια μπορεί να οδηγήσει σε πιο υγιή γηρατειά), ο οποίος συνεργάστηκε με τον Patrick Eggenberger στο Ινστιτούτο Επιστημών Ανθρώπινης Κίνησης και Αθλητισμού του ETH της Ζυρίχης. “Ωστόσο, στο παρελθόν ήταν δύσκολο να παρακινήσουμε τους ασθενείς με άνοια να αναλάβουν σωματική δραστηριότητα για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Πρέπει εδω να δώσουμε βάση στο σημαντικό γεγονός οτι ο εγκέφαλός μας ανταποκρίνεται πολύ καλύτερα όταν εκτελούμε μια πράξη ή κίνηση συνειδητα, με δική μας θέληση και πρωτοβουλια (κίνητρο) απ΄ οτι εάν η ίδια πράξη γίνει παθητικά. Υπάρχει νευρολογική εξήγηση και πειράματα που το έχουν αποδείξει αυτό τόσες φορές, ώστε πλέον να μην αμφισβητείται.

Κίνητρο του Senso

Με σκοπό να αλλάξει αυτό,  δηλαδή  να μπορέσει να δοθεί ενα κίνητρο στους ασθενείς, η Eva van het Reve, διδακτορική φοιτήτρια του ETH Ζυρίχης, ίδρυσε το 2013 το spin-off Dividat Senso μαζί με τον  de Bruin και έναν άλλο φοιτητή.

«Θέλαμε να σχεδιάσουμε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα κατάρτισης που θα βελτιώσει τη ζωή των ηλικιωμένων”, λέει η van het Reve. Η ομάδα ανέπτυξε διασκεδαστικές ασκήσεις προκειμένου να ενθαρρύνει τους ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν σωματικές και γνωστικές διαταραχές να συμμετέχουν στην προπόνηση, και έτσι γεννήθηκε η πλατφόρμα προπόνησης Senso.

Η πλατφόρμα αποτελείται από μια οθόνη με το λογισμικό του παιχνιδιού και έναν πίνακα δαπέδου με τέσσερα πεδία που μετρούν τα βήματα, τη μετατόπιση βάρους και την ισορροπία. Οι χρήστες προσπαθούν να ολοκληρώσουν μια ακολουθία κινήσεων με τα πόδια τους, όπως υποδεικνύεται στην οθόνη, εξασκώντας ταυτόχρονα τόσο τη σωματική κίνηση όσο και τη γνωστική λειτουργία. Το γεγονός ότι το παιχνίδι γυμναστικής είναι επίσης διασκεδαστικό διευκολύνει στο να παρακινήσει τα άτομα να ασκούνται τακτικά.

Η έρευνα: γνωστική και σωματική βελτίωση

Οι ερευνητές προσέλκυσαν 45 άτομα για τη μελέτη απο 2 βελγικούς οικούς ευγηρίας, ηλικίας 85 ετών κατά μέσο όρο, ολα με σοβαρά συμπτώματα άνοια. “Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε 2 ομάδες σε τυχαία βάση”, εξηγεί ο de Bruin. “Η πρώτη ομάδα προπονήθηκε για 15 λεπτά με το Senso 3 φορές την εβδομάδα για 8 εβδομάδες, ενώ η δεύτερη ομάδα άκουγε και παρακολουθούσε μουσικά βίντεο της επιλογής τους”. Μετά το πρόγραμμα άσκησης διάρκειας 8 εβδομάδων, μετρήθηκε η σωματική, γνωστική και πνευματική ικανότητα όλων των υποκειμένων σε σύγκριση με την έναρξη της μελέτης.

Τα αποτελέσματα προσφέρουν ελπίδα στους ασθενείς με άνοια και τους συγγενείς τους: η εκπαίδευση με το μηχάνημα Senso ενίσχυσε γνωστικές δεξιότητες, όπως την προσοχή, την συγκέντρωση, την μνήμη και τον προσανατολισμό.

Για πρώτη φορά, υπάρχει ελπίδα ότι μέσω του στοχευμένου παιχνιδιού θα μπορέσουμε όχι μόνο να καθυστερήσουμε αλλά και να αποδυναμώσουμε τα συμπτώματα της άνοιας”, τονίζει ο de Bruin.

Είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό το γεγονός ότι η ομάδα ελέγχου επιδεινώθηκε περαιτέρω κατά τη διάρκεια των οκτώ εβδομάδων, ενώ στην ομάδα εκπαίδευσης καταγράφηκαν σημαντικές βελτιώσεις. “Αυτά τα ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα συνάδουν με την προσδοκία ότι οι ασθενείς με άνοια είναι πιο πιθανό να επιδεινωθούν χωρίς εκπαίδευση”, προσθέτει ο de Bruin.

Όμως, η παιγνιώδης εκπαίδευση δεν έχει μόνο θετικό αντίκτυπο στη γνωστική ικανότητα – οι ερευνητές μπόρεσαν επίσης να μετρήσουν θετικές επιδράσεις στη σωματική ικανότητα, όπως ο χρόνος αντίδρασης. Μετά από μόλις 8 εβδομάδες, τα άτομα της ομάδας εκπαίδευσης αντιδρούσαν σημαντικά πιο γρήγορα, ενώ η δεύτερη ομάδα, η ομάδα ελέγχου επιδεινώθηκε. Αυτό είναι ενθαρρυντικό, καθώς η ταχύτητα με την οποία οι ηλικιωμένοι αντιδρούν στα ερεθίσματα είναι καθοριστικής σημασίας για να μπορούν να αποφύγουν μια πτώση ή ενα παραπάτημα.

Η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον de Bruin εργάζεται τώρα για την αναπαραγωγή των αποτελεσμάτων αυτής της πιλοτικής μελέτης σε άτομα με ήπια γνωστική εξασθένιση – πρόδρομο της άνοιας. Στόχος είναι να χρησιμοποιηθούν μαγνητικές τομογραφίες για να διερευνηθούν πιο αναλυτικά οι νευρικές διεργασίες στον εγκέφαλο που ευθύνονται για τη γνωστική και σωματική βελτίωση.

Ωραία, θα μου πείτε, όμως δεν είμαστε ούτε στην Ζυρίχη, ούτε στο Βέλγιο. Οχι, αλλά είμαστε σε μια χώρα όπου ο καιρός είναι καλός τον περισσότερο χρόνο και μια βόλτα έξω είναι ίσως καλύτερη απο περπάτημα πάνω σε ενα μηχάνημα. (και ναι, υπάρχουν πάμπολες μελέτες που το έχουν δείξει αυτό). Τα αποτελέσματα της παραπάνω έρευνας είναι  πολύ σημαντικά και θα πρέπει να αποτελέσουν κίνητρο για εμάς, δηλαδή για  τους ανθρώπους που αγαπάμε, αλλά και τους εαυτούς μας. 

Ας θυμηθούμε κάτι που έχουμε ξεχάσει: το ανθρώπινο σώμα, το οποίο περιλαμβάνει εγκέφαλο και νου – κι αυτό το έχουμε ξεχάσει- έχει φτιαχτεί για να κινείται, για να περπατάει κυρίως, γεγονός εμφανές κι απ’ τον τρόπο που είναι δομημένο. Το είδος μας επιβίωσε των αιώνων, των παγετών, των ξηρασιών, των πλυμμήρων και  της πείνας περπατώντας, διανύοντας ακούραστα την  γη μας και αλλάζοντας παραστάσεις. 

Τα πιο υγιή, χαμογελαστά και ήρεμα παιδιά είναι τα παιδιά των νομάδων που μεγαλώνουν συνεχώς μετακινούμενα και κινούμενα: ως μωρά λικνιζόμενα στην πλάτη των γονιών τους κι αργότερα περπατώντας τις πεδιάδες και τα βουνά…

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα,

Influence:

Έχει σπουδάσει ψυχολογία με μεταπτυχιακές σπουδές στο Illinois Institute of Technology (USA) και Surrey University (UK). Έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα και στο Ιράν…