Δίπλα σε μια σειρά πολύχρωμα σπίτια στο Portobello Road του Λονδίνου, πάνω σε μια γκαραζόπορτα, ένα πρόσφατο graffiti «κραυγάζει» ανάμεσα …
Εξεγέρσεις στην Ευρώπη για τα μέτρα του ιού- Μέρος Β
Συνεχίζοντας το άρθρο για τις εξεγέρσεις στην Ευρώπη για τα μέτρα του ιού (δείτε εδώ το πρώτο μέρος), αναλύουμε βαθύτερα την ψυχολογία των πολιτών που οδηγούνται σε εξεγέρσεις. Φταίνε οι κυβερνήσεις; Φταίει η πανδημική κόπωση;
Και ποια είναι η λύση; Είναι η βία; Σίγουρα όχι, γιατί σε καταστάσεις βίας όλοι χάνουν, ακόμα κι αυτοί που δεν φταίνε. Ας εξετάσουμε λοιπόν το θέμα λίγο βαθύτερα…
Πανδημική κόπωση και απελπισία
New York Times: «Η συλλογική εξάντληση – γνωστή ως πανδημική κόπωση-έχει προκύψει ως ένας τρομερός αντίπαλος για τις κυβερνήσεις που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην δημόσια συνεργασία προκειμένου να μειωθεί η καμπύλη μόλυνσης.
Μια μεγάλη πανδημική-κόπωση μπορεί να τροφοδοτήσει έναν φαύλο κύκλο: Ένα κουρασμένο κοινό τείνει να είναι λιγότερο προσεκτικό, προκαλώντας περισσότερες λοιμώξεις και περιορισμούς που με τη σειρά τους επιδεινώνουν την κόπωση.»
Οι άνθρωποι όμως δεν κουραζόμαστε από έναν μόνο παράγοντα. Κουραζόμαστε, αγανακτούμε, θυμώνουμε και χάνουμε την υπομονή μας από τον συνδυασμό και την πρόσθεση και συσσώρευση πολλών παραγόντων, καθώς το ένα πράγμα αναπόφευκτα φέρνει το άλλο, αλυσιδωτά, σε έναν φαύλο κύκλο αυξανόμενου άγχους, φόβου και απελπισίας.
Ένα χαρακτηριστικό της απελπισίας είναι η έλλειψη διεξόδου σε μια υπάρχουσα κατάσταση κι άρα η αναζήτηση μιας νέας οδού. Ένα χαρακτηριστικό του φόβου είναι η ταχεία εξάπλωσή του, άρα μετά η άμυνα, άρα η επίθεση κι ένα χαρακτηριστικό του όποιου εγκλεισμού είναι η έλλειψη ελευθερίας κι άρα η αναζήτηση ελευθερίας – έξω και βίαια.
Και ενώ μαίνονται όλα αυτά, οι δημοκρατικές κυβερνήσεις μιλάνε ασταμάτητα για ομαδική και προσωπική ευθύνη. Ερώτηση: Είναι η ομαδική ευθύνη μια απολυταρχική αρχή; Δηλαδή η τυφλή συγκατάθεση σε μια ιδέα και την πράξη της που καταστρέφει οτιδήποτε δεν είναι αυτή η ιδέα; Άρα οτιδήποτε της αντιτίθεται είναι εχθρός, δίχως να ερευνηθεί περαιτέρω η ύπαρξη σε αυτήν κάποιας λογικής ή ανθρωπιάς; Ναι, θα μπορούσε. Εάν θα μπορούσε, τότε τι είναι η ατομική ευθύνη; Είναι η επιλογή υπακοής ή μη-υπακοής στην ομαδική ευθύνη;
Μια εξέγερση, έστω μια διαμαρτυρία στους δρόμους, τι είναι;
Εξεγέρσεις εναντίον ποίου;
Αυτές είναι αρχικές και γενικές ερωτήσεις. Η κύρια ερώτηση εδώ είναι: τι είναι οι διαμαρτυρίες στις Ευρωπαϊκές χώρες ενάντια των μέτρων κατά του Covid; Είναι διαμαρτυρίες; Είναι εξεγέρσεις; Με βάση τον ορισμό της εξέγερσης (βλέπε άρθρο Εξεγέρσεις στην Ευρώπη για τα μέτρα του ιού) είναι εξεγέρσεις. Είναι εμπλοκές πολιτών με αστυνομία, άοπλων με ένοπλους, με δακρυγόνα, με ασπίδες, με μολότοφ, με βία… είναι εναντίον ποίου ακριβώς; Κανενός. Άρα εναντίον τίνος πράγματος; Όχι και πολύ συγκεκριμένων κυβερνητικών μέτρων που έχουν παρθεί (κάτω από την πίεση εξάπλωσης του ιού και πανικού), χωρίς πρότερη μελέτη (αδύνατον αυτό), χωρίς αποτελέσματα (διότι τα μέτρα δεν μπορούν να εφαρμοστούν 100%), αλλά με σκοπό την προστασία των πολιτών- πράγμα όμως που επιθυμούν και οι ίδιοι οι πολίτες.
Είναι μια εξέγερση που καταλαγιάζει έστω πρόσκαιρα ή είναι μια εξέγερση που προαναγγέλλει κι άλλες μεγαλύτερες και βιαιότερες;
Είναι εξέγερση εναντίον του Covid; Αδύνατον, καθώς ο Covid είναι ιός κι όχι θεσμός- δεν έχει πρόσωπο. Είναι εξέγερση εναντίον μιας πολιτικής που ίσως είναι ο ζων «αντιπρόσωπός» του, που δηλαδή έχει ένα πρόσωπο; Όλα δείχνουν προς το δεύτερο: την πολιτική στάση και θέση.
H «συμβατότητα» ενός μέτρου δεν εξαρτάται από την ουσία του (στόχο), αλλά από την θέση από την οποία το βλέπει η κοινωνία – ή τις θέσεις, δηλαδή κατά πόσο ή όχι συμβαδίζει με την τοποθέτηση, την οπτική και τα συμφέροντά μας. Άρα μοιραία, ένα μέτρο δεν θα «κάνει» για όλους.
Απ’ την άλλη, προκειμένου να γίνει ένα μέτρο πειστικό, πρέπει να περιέχει πληροφόρηση και ουσία, πράγμα που εδώ δεν συμβαίνει καθώς η πληροφόρηση βρίθει από παραπληροφόρηση, θολώνοντας την ουσία του μέτρου και άρα και το οπτικό και συναισθηματικό μας πεδίο.
Υπήρξε διάλογος εδώ κυβερνήσεων και πολιτών; Υπήρξαν συμφωνίες κρατών (τα μέτρα), ίσως αρχικά με την σιωπηρή συγκατάθεση των πολιτών (παρακινούμενη από άγνοια και φόβο, αλλά όχι από γνώσεις), αλλά διάλογος δεν υπήρξε. Αυτό που υπάρχει εδώ, είναι ότι κατά κάποιο τρόπο όλοι έχουν ένα ηθικό δίκιο (π.χ. το δίκαιο της προστασίας, την ελευθερία, το δικαίωμα για ζωή, κλπ) το οποίο όμως δεν μπορεί να συγκεκριμενοποιηθεί ή να πολιτικοποιηθεί, άρα δεν μπορεί ούτε να αποδειχθεί.
Εξέγερση, αντίφαση, αδικία και κίνηση
Είναι εξεγέρσεις που δεν έχουν ένα απτό αντικείμενο, πρόσωπο ή ιδεολογία, των οποίων σκοπός είναι η παύση, η αλλαγή ή η χαλάρωση των μέτρων χωρίς όμως την πρόταση μιας εναλλακτικής. Εδώ δεν μπορούμε καν να πούμε: «Ανακωχή.» Η ανακωχή είναι η ολιγόχρονη παύση εχθροπραξιών και από τις δύο πλευρές, στην προκειμένη των κυβερνήσεων (τα μέτρα) και τους εξεγερθέντες (κατά των μέτρων). Οι δεύτεροι ίσως μπορεί να παύσουν, οι πρώτοι όμως;
Ο ιός δεν είναι νόμος που μπορεί να πάψει να υφίσταται και οι νόμοι που είναι αποτελέσματα του ιού είναι φορές αστείοι διότι είναι μη-εφαρμόσιμοι και άρα φέρνουν μια ολική αγανάκτηση, κούραση και εξάντληση καθώς δεν φέρνουν αποτέλεσμα – ή τουλάχιστον εκείνο στο οποίο αποβλέπουμε εμείς ως πολίτες (την εξάλειψη του ιού και την επαναφορά μιας κανονικότητας στη ζωή μας).
Μέχρι στιγμής τα μέτρα (δηλαδή οι κυβερνήσεις) δεν έχουν καταφέρει την καταστολή της εξάπλωσης. Αλλά κάθε θύμα (θετικό, ασθενής, νεκρός) απομακρύνει όλο και πιο πολύ τις δύο πλευρές που θεωρητικά μάχονται για το ίδιο πράγμα: την διασφάλιση της υγείας, και της κοινωνίας ως σύνολο. (μια κάποια ελευθερία, εργασία, οικονομία, δικαιώματα, κλπ). Εάν λοιπόν προσβλέπουμε στο ίδιο πράγμα, προς τι οι εξεγέρσεις;
Μια εξέγερση έχει σκοπό να απαλείψει μια αδικία. Έχει αντιπάλους με διαφορετικά ιδεώδη. Εδώ ποια είναι τα ιδεώδη όταν θεωρητικά συμπίπτουν; Και κατόπιν τούτου, ποια είναι η καθαυτή αδικία;
Μήπως η αδικία έγκειται στην αντίφαση;
Όταν οι κυβερνήσεις διακηρύττουν τον σεβασμό και την προφύλαξη των πολιτών ενώ ταυτόχρονα παίρνουν μέτρα δίχως διάλογο, άρα δίχως σεβασμό, τα οποία δεν προφυλλάσουν απ’ τον κίνδυνο αλλά τείνουν να χωρίσουν τους πολίτες σε δύο στρατόπεδα (υπέρ/κατά μάσκας), όλο αυτό δεν είναι μια αντίφαση; Είναι. Βέβαια στην προκειμένη ίσως να είναι δικαιολογημένη.Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι η μοναδική αντίφαση, είναι το «κερασάκι στην τούρτα» συσσώρευσης χιλιάδων άλλων ιστορικών αντιφάσεων, όπου οι κυβερνήσεις παίρνουν μέτρα υποσχόμενες το καλύτερο για να αποδειχτεί αργότερα ότι «το καλύτερο» ήταν για τους κυβερνώντες.
Μία εξέγερση είναι μια εκρηκτική κίνηση μιας ομάδας ανθρώπων – είναι γρήγορη και σύντομη που σημαίνει ότι δεν υπάρχει ο χρόνος κοινωνικά και ψυχολογικά για συλλογή πληροφοριών του συμβάντος που πιθανά θα βοηθούσαν στην μελλοντική αποφυγή παρόμοιων εξεγέρσεων. Ας το δούμε σαν μια καμπύλη όπου ο χρόνος της εξέγερσης είναι η κορυφή της κι αμέσως μετά ξαναπέφτει απότομα, δηλαδή το γεγονός περνάει δίχως συλλογή διευκρινίσεων ως προς την αιτία και ουσία του και ξαναγυρίζουμε εκεί που ήμασταν (ακινησία και άγνοια) δίχως κατανόηση του γεγονότος, αλλά με την γεύση της αποτυχίας που πολύ πιθανά θα «ταΐσει» την απελπισία και την επόμενη εξέγερση.
Οργή, παραφροσύνη ή αποσυμπίεση;
Αυτό προκαλεί οργή, δικαιολογημένα και αρχάς και ίσως και αντικειμενικά. Αν μη τι άλλο οι συνεχείς αντιφάσεις προκαλούν έλλειψη εμπιστοσύνης. Ο μικρός που φώναζε «Λύκος! Λύκος!» όταν δεν υπήρχε λύκος κατέληξε να μην γίνεται πιστευτός, κι όταν μια μέρα εμφανίστηκε ο λύκος, ρήμαξε όλο το χωριό. Ποιος έφταιγε; Σίγουρα όχι ο λύκος. Εφταιγε ο πιτσιρικάς που έδινε ψευδείς πληροφορίες βασιζόμενος στην συνεχιζόμενη καλή πίστη των συγχωριανών του και έφταιγαν και οι χωριανοί που αποφάσισαν βασιζόμενοι στην πρότερη κακή συμπεριφορά του πιτσιρικά…
Απ’ την άλλη, οι συνεχείς και μακροχρόνιες πράξεις καταπάτησης της εμπιστοσύνης, άρα αδικίας, είναι οι σπίθες που χρειάζεται μια φωτιά για να φουντώσει. Και η φωτιά καίει τα πάντα στο πέρασμά της, όπως και η παραφροσύνη.
Είναι αυτές οι εξεγέρσεις ενδείξεις παραφροσύνης; Είναι τα μετρά ενδείξεις παραφροσύνης; Είναι οι κυβερνήσεις παράφρονες; Η παραφροσύνη ορίζεται ως ο τρόπος σκέψης που δεν κυριαρχείται από λογική, σύνεση και ωριμότητα. Η παραφροσύνη επίσης είναι ένα χαρακτηριστικό της απελπισίας όπου δεν μπορεί να υπάρξουν κανένα από τα τρία προ-αναφερόμενα.
Εάν οι εξεγέρσεις είναι ένας τρόπος «αποσυμπίεσης» του φόβου και του άγχους που προκαλούν ο ιός, τα μέτρα, ο εγκλεισμός, η οικονομική ανασφάλεια, η συνεχής παραπληροφόρηση, η έλλειψη κοινωνικότητας και εν τέλει η έλλειψη κοινωνικής ισορροπίας, τότε θα συνεχιστούν; Και πώς; Και θα κατασταλούν πάλι πώς;
Εξέγερση και καταστολή είναι πράξεις βίας. Η βία είναι όπως η τσουκνίδα: φυτρώνει εύκολα, εξαπλώνεται γρήγορα και ξάφνου βρίσκεται παντού.
