Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες: ποιες είναι και ποια τα χαρακτηριστικά τους

Συντάκτης: Σταυρίνα Κούτρη

Οι λεγόμενες μαθησιακές δυσκολίες αφορούν άτομα τυπικής ανάπτυξης σε όλους τους τομείς, πλην της μάθησης. Τώρα γνωρίζουμε τι συμβαίνει και μπορούμε να αποφύγουμε τις λανθασμένες πρακτικές του παρελθόντος.

Οι παλαιότερες γενιές θα θυμούνται σίγουρα από τα μαθητικά τους χρόνια τη χαρακτηριστική φράση «δεν τα παίρνει το παιδί τα γράμματα». Με τα χρόνια, χάρη στην εξέλιξη των επιστημών, τέτοιου τύπου εκφράσεις περνούν σιγά σιγά στο παρελθόν. Πλέον μιλάμε για τις ευρέως γνωστές μαθησιακές δυσκολίες. Οι ειδικοί σήμερα είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τη φύση των ελλειμμάτων σε παιδιά με χαμηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις  και να δομούν θεραπευτικά προγράμματα για την αντιμετώπισή τους.

ΕΜΔ: δεν συνδέονται με νοητική στέρηση ή ψυχολογικά προβλήματα

Σε αυτό το άρθρο θα αναφερθούμε συγκεκριμένα στις Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΕΜΔ).Με αυτόν τον όρο αναφερόμαστε σε ένα σύνολο διαταραχών που χαρακτηρίζονται από δυσκολίες τόσο στον προφορικού όσο και στον γραπτό λόγο. Ο χαρακτηρισμός «Ειδικές» χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει πώς οι δυσκολίες δεν είναι απόρροια κινητικών διαταραχών, ελλειμμάτων σε αισθητηριακά όργανα, νοητικής υστέρησης ή ψυχολογικών/συναισθηματικών προβλημάτων, καθώς επίσης δεν περιλαμβάνει και περιπτώσεις κατά τις οποίες περιβαλλοντικοί, οικονομικοί ή πολιτισμικοί παράγοντες λειτουργούν ως μειονέκτημα για τη διαδικασία της μάθησης. Με άλλα λόγια, τα άτομα που εμφανίζουν ΕΜΔ είναι άτομα τυπικής ανάπτυξης σε όλους τους τομείς, εκτός από αυτόν της μάθησης.

Δυσλεξία, δυσγραφία και δυσαριθμησία

Άτομα με ΕΜΔ παρουσιάζουν διαταραχή σε μία ή περισσότερες από τις θεμελιώδεις ψυχολογικές διαδικασίες που εμπλέκονται στην κατανόηση ή την παραγωγή της γλώσσας σε προφορικό ή γραπτό επίπεδο. Αυτή εκδηλώνεται ως ατελής ικανότητα του παιδιού να κατανοήσει (ακουστικά), να σκεφτεί, να μιλήσει, να διαβάσει, να γράψει ή να κάνει μαθηματικούς υπολογισμούς. Οι κύριες διαγνώσεις που ανήκουν στην κατηγορία των ΕΜΔ είναι η δυσλεξία, η δυσγραφία και η δυσαριθμησία.

Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες: ποιες είναι και ποια τα χαρακτηριστικά τους

Δυσλεξία: Πρόκειται για την πιο κοινή δυσκολία, αφού το 70%-80% των μαθητών με ΕΜΔ εμφανίζουν δυσκολίες στην ανάγνωση.  Χαρακτηρίζεται από δυσκολία στην ακριβή/ευφραδή ανάγνωση λέξεων και φτωχές ικανότητες ορθογραφίας και αποκωδικοποίησης. Οι δευτερεύουσες συνέπειές της πιθανόν να περιλαμβάνουν προβλήματα στην κατανόηση μέσω ανάγνωσης, ακόμα και μειωμένη αναγνωστική εμπειρία που είναι ικανή να εμποδίσει την ανάπτυξη λεξιλογίου και του γνωστικού υποβάθρου του παιδιού.
Να σημειωθεί ότι υπάρχουν και περιπτώσεις παιδιών που παρουσιάζουν αναγνωστικές δυσκολίες χωρίς την παρουσία δυσλεξίας. Αυτή είναι μία ξεχωριστή κατηγορία ΕΜΔ που αναφέρεται κι ως «δυσαναγνωσία».

Δυσγραφία: Άτομα με δυσγραφία συνήθως παρουσιάζουν ένα συνδυασμό δυσκολιών στις ικανότητες που σχετίζονται με τη γραπτή έκφραση. Χαρακτηριστικά αυτής αποτελούν τα πολλαπλά γραμματικά και ορθογραφικά λάθη, τα λάθη στη χρήση σημείων στίξης, η μη συνεπής διατήρηση κενών ανάμεσα στις λέξεις, η φτωχή οργάνωση της παραγράφου  και η υπερβολικά φτωχή καλλιγραφία.

Δυσαριθμησία: Περιλαμβάνει δυσκολίες που σχετίζονται με την εκμάθηση βασικών μαθηματικών εννοιών (π.χ. ποσότητα), τη συγκράτηση μαθηματικών δεδομένων και την κατανόηση του τρόπου οργάνωσης των προβλημάτων στο πλαίσιο της σελίδας. Άτομα με δυσαριθμησία μπορεί επίσης να έχουν φτωχή κατανόηση των μαθηματικών συμβόλων, δυσκολία στο να πουν την ώρα και στο να αποστηθίσουν/οργανώσουν τους αριθμούς,αλλά και πρόβλημα με τις μετρήσεις.

Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες: ποιες είναι και ποια τα χαρακτηριστικά τους


Διαβάστε επίσης: Τι είναι η δυσλεξία και πώς θα την αναγνωρίσετε;


Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Οι δυσκολίες αυτές εμφανίζονται από την πρώτη τάξητου δημοτικού και παραμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας εκπαίδευσης, έως το λύκειο ή το πανεπιστήμιο. Πολλά παιδιά βρίσκουν τρόπο να τις καλύπτουν, αυτό όμως δεν σημαίνει πώς δεν ταλαιπωρούνται από αυτήν την κατάσταση. Αν παρατηρείτε πώς το παιδί σας δυσκολεύεται με τα μαθήματά του ή ο/η εκπαιδευτικός βλέπει πώς το παιδί δεν συμμετέχει στο μάθημα ή δεν ακολουθεί το ρυθμό της τάξης και των συμμαθητών του, μη διστάσετε να απευθυνθείτε σε κάποιον ειδικό. Ένας ειδικός παιδαγωγός θα αξιολογήσει το παιδί και θα δομήσει εξατομικευμένο πρόγραμμα θεραπείας βασισμένο στις δυσκολίες του παιδιού. Σε πολλές περιπτώσειςκαι ανάλογα με τα ευρήματα της αξιολόγησης, πιθανόν να κρίνεται απαραίτητη και η έναρξη συνεδριών με έναν λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή ή/και ψυχολόγο για την σφαιρική αντιμετώπιση του προβλήματος. 

Συμβουλές για γονείς και εκπαιδευτικούς

Η ύπαρξη κάποιας ΕΜΔ επιβαρύνει το άτομο ψυχολογικά, με αποτέλεσμα πολλά παιδιά να παρουσιάζουν συμπεριφορές όπως αντίσταση για προσέλευση στο σχολείο και αποχή από τη συμμετοχή στην τάξη. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητος ο λεπτός και ορθός χειρισμός αυτών των περιπτώσεων.

Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες: ποιες είναι και ποια τα χαρακτηριστικά τους

Προσπαθήστε:

  • Να επαινείτε το παιδί για την προσπάθειά του
  • Να το κατευθύνετε προς τομείς που απολαμβάνει κι έχει ικανότητες
  • Να το ενθαρρύνετε συνεχώς
  • Να υπάρχει επικοινωνία με τον/την εκπαιδευτικό προκειμένου να εφαρμοστούν μέθοδοι μάθησης κατάλληλες για το παιδί στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό

Διαβάστε επίσης: Πώς ενίσχυσα την αυτοπεποίθηση των παιδιών μου


Πηγές

Τζιβινίκου, Σ. (2015) Μαθησιακές Δυσκολίες-Διδακτικές Παρεμβάσεις

Κατσιπόντη Α., Κούτρη Α. (2021) Η γνώση των δασκάλων δημοτικής εκπαίδευσης για τις Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες και την Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα και η στάση απέναντί τους http://repository.library.teimes.gr/xmlui/handle/123456789/10340

Συντάκτης: Σταυρίνα Κούτρη,

Influence:

Γεννημένη και μεγαλωμένη στην πολύπλευρη πρωτεύουσα, διανύοντας την δεκαετία των ρίσκων και των μεγάλων αλλαγών για την ώρα…