Εάν αξιολογούμε…..πώς και τι αξιολογούμε;

Μιλούσαν δυο φίλοι, Ο Ζαφείρης κι ο Ιωακείμ:

Ζαφείρης: Ψάχνω βρε συ για ουρολόγο…ξέρεις κανέναν;

Ιωακείμ: Βεβαίως και ξέρω!

Ζαφείρης : Μμμμμ, είναι καλός λες;

Ιωακείμ: Καλός; Εξαίρετος! Έχει την καλύτερη γνώμη για μένα…

Ένας ποικιλόμορφος κόσμος

Μάλλον πλέον έχουμε όλοι καταλάβει ότι ζούμε σε ένα κόσμο πολυμορφικό, περίπλοκο, ποικίλο, έγχρωμο, σπαρμένο με διαφορετικές φυλές, πολιτισμούς, κοινωνίες, συνήθειες, έθιμα, ανθρώπους (αυτό είναι το δυνατό μας σημείο) και ταυτόχρονα παρόλη αυτήν την, επί αιώνες, τεράστια ποικιλομορφία ζωής, διατηρούμε μία δυσκολία αποδοχής όλου αυτού, μια τάση έλξης προς το γνωστό και απώθησης από το άγνωστο για εμάς. (αυτό είναι από τα αδύνατα μας σημεία). 

Κι όμως καθημερινά, έχουμε έναν κόσμο που αλλάζει πιο γρήγορα από εμάς, έναν κόσμο χωρίς τα πάλαια «σύνορα», όπου κάθε χώρα πλέον φιλοξενεί και είναι πατρίδα μη –ομογενών, όπου Άγγλοι, Ινδοί, Πορτογάλοι, Πακιστανοί, Γάλλοι, Αφρικανοί, Έλληνες και Αφγανοί κι ένα σωρό άλλοι περπατούν και ζουν πλάι-πλάι. Είναι ωραιότατη αυτή η «πολύχρωμα πλούσια πολιτισμική πολυκοσμία» που δεν είναι πρόσκαιρη και περαστική, που στέκει γερά – όσο γερά στέκουν και οι προκαταλήψεις μας απέναντί της.  

Σε έναν κόσμο όμως όπου η διαφοροποίηση είναι αυτό που τον κρατάει ζωντανό και σε κίνηση, όπου η απίστευτη ετερογένεια είναι αυτό που δεν τον αφήνει να αδρανήσει και οι ανάμικτες «αποχρώσεις»  που τον βοηθούν να εξελίσσεται και να ισορροπεί, οι προκαταλήψεις που μας τυφλώνουν σε όλα αυτά είναι καταστροφικές σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα. 

Ας κοιτάξουμε τον τομέα  της υγείας. Σημαντικός, πόσο μάλλον σήμερα με  την συνεχή ροή  και εισροή πληθυσμών από χώρα σε χώρα, την παγκόσμια άμεση ανάγκη  γιατρών και περίθαλψης και τον Covid  τώρα τελευταία να πρωτοστατεί. Μπορούν οι προκαταλήψεις να αποτελούν εμπόδιο; Σύμφωνα με τον γενικό κανόνα ότι οι προκαταλήψεις στέκουν εμπόδιο στα πάντα, ναι. 

Είμαι όμως υπέρ των ερευνών, όπως έχουμε πει. Ας μην ξεχνάμε ότι δεν είναι μόνο οι μετανάστες που μετακινούνται, είναι και οι επαγγελματίες όλων των ειδών, φοιτητές, οικογένειες, υγιείς και  ασθενείς,  άνθρωποι διαφορετικών φυλών, χρώματος και πιστεύω. Ναι, ξάφνου είμαστε όλοι μαζί και δεν μας πολύ-αρέσει  και οι προκαταλήψεις αυτό ακριβώς το έδαφος θέλουν για να φουντώσουν.

Μια νέα πολιτική

Η Αμερικανική Ιατρική Ένωση  υιοθέτησε  μια νέα πολιτική με στόχο την πρόληψη και την καταπολέμηση του ρατσισμού στις πρακτικές και τις πολιτικές υγειονομικής περίθαλψης, διακηρύσσοντας το ρατσισμό “επείγουσα απειλή για τη δημόσια υγεία”. Σύμφωνα με δελτίο Τύπου  “..αναγνωρίζει ρητά το ρόλο του ρατσισμού στη διαιώνιση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας, καθώς και το γεγονός ότι είναι  επίσης  επιζήμιος για τις περιθωριοποιημένες κοινότητες και της κοινωνίας στο σύνολό της”. Επίσης θα υπάρξει ενθάρρυνση των οργανισμών χρηματοδότησης για τη στήριξη  ερευνών  σχετικά με τις επιπτώσεις του ρατσισμού στην υγεία.

Η έρευνα:

“Ασθενείς που εξετάζονται από γιατρούς της φυλής ή της εθνικότητάς τους είναι πιθανότερο να  τους αξιολογήσουν ως καλύτερους  από ότι τους γιατρούς διαφορετικής φυλής ή εθνικότητας,” λέει η Junko Takeshita, επίκουρη καθηγήτρια  δερματολογίας και επιδημιολογίας στο Perelman School of Medicine – University of Pennsylvania  και συγγραφέας της μελέτης στο JAMA Network Open. 

Η έρευνα είχε σκοπό να διερευνήσει τις σχέσεις μεταξύ της φυλής /εθνικότητας, του φύλου και της εμπειρίας των ασθενών. Εξετάσθηκαν 117.589  ερωτηματολόγια  (Τύπου Ganey) που συλλέχθηκαν μετά από επισκέψεις σε εξωτερικά ιατρεία ενηλίκων ασθενών σε διάφορες ιατρικές ειδικότητες εντός του Συστήματος Υγείας του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια μεταξύ  2014 και  2017. Οι ασθενείς ήταν κυρίως λευκοί (81,6%), ακολουθούμενοι από τους έγχρωμους (12,8%), Ασιάτες (3,4%), και Ισπανόφωνους (2,3%). Αυτό που δεν αναφέρει η έρευνα είναι η φυλή των γιατρών, δηλαδή έαν κάποιοι λευκοί εξετάστηκαν από Ααφροαμερικανούς, Ινδούς, κλπ γιατρούς, ούτε το φύλο  των  ασθενών ή γιατρών.

Η μεθοδολογία

Η έρευνα εξετάζει τους ασθενείς σε 6 τομείς: πρόσβαση στα ιατρεία, διαδικασία επίσκεψης,  νοσοκόμα/βοηθός, τον/ την υπεύθυνο γιατρό, προσωπικά ζητήματα και συνολική αξιολόγηση της εμπειρίας της εξέτασης. Οι ασθενείς  αξιολόγησαν την εμπειρία τους σε κάθε τομέα, με βαθμολογία από το 1 (πολύ φτωχό) έως το 5 (πολύ καλό). Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στις απαντήσεις για την «πιθανότητα να συστήσετε αυτόν τον/την γιατρό σε άλλους». 

Τα αποτελέσματα

Διαπιστώθηκε  ότι το 87,6% των γιατρών από την ίδια φυλή / εθνότητα με τον/την ασθενή έλαβε τη μέγιστη βαθμολογία για το ζήτημα αυτό (την σύσταση σε άλλον), ενώ για τους  γιατρούς που δεν ήταν από την ίδια φυλή/εθνότητα μόνo το 82,1% έλαβε τη μέγιστη βαθμολογία. Σύμφωνα με  την Τakeshita, αυτές οι φαινομενικά μικρές στατιστικές διαφορές είναι πολύ σημαντικές στην πραγματικότητα.

Μαζί με την εξέταση φυλετικής / εθνοτικής ομοιότητος, οι ερευνητές διερεύνησαν και το φύλο (άρρεν/θήλυ) ως παράγοντα που θα μπορούσε να επηρεάσει την εμπειρία του ασθενούς. Ωστόσο, σε αντίθεση με τα δεδομένα φυλετικής/εθνοτικής ομοιότητος, οι αναλύσεις που ενσωμάτωναν το φύλο δεν έδειξαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στις αξιολογήσεις.

Αυτή η μελέτη είναι ένα σημαντικό βήμα προς την κατανόηση του τρόπου που διαφορετικοί παράγοντες συμβάλλουν στη δημιουργία της εμπειρίας ενός ασθενούς, αλλά είναι σαφές ότι υπάρχει ακόμα περισσότερη δουλειά να κάνουμε. Πάνω απ ‘όλα, δεν θέλουμε τα ευρήματά μας να αποθαρρύνουν τους γιατρούς από τη φροντίδα για έναν ποικίλο πληθυσμό ασθενών.», λέει η Deirdre Sawinski, αναπληρώτρια  καθηγήτρια νεφρό-ηλεκτρολυτών και υπέρτασης στη Σχολή Ιατρικής Perelman. 

Το νόημα: Είμαστε (λίγο) ρατσιστές…

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η φυλετική / εθνοτική ομοιότητα παίζει στην πραγματικότητα ρόλο στις αλληλεπιδράσεις ασθενούς-γιατρού, και οι ερευνητές ελπίζουν ότι αυτά τα αποτελέσματα θα δημιουργήσουν συζήτηση και δράση για τη βελτίωση της πολιτιστικής θέασης και ικανότητας μεταξύ των γιατρών, έτσι ώστε να είναι διατεθειμένοι να φροντίζουν και να περιθάλπουν  έναν ποικίλο πληθυσμό ασθενών. Να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι και οι γιατροί άνθρωποι είναι κι άρα πέφτουν κι αυτοί «θύματα» των δικών τους προκαταλήψεων, όπως ακριβώς και οι ασθενείς τους.

“Τα δεδομένα  τονίζουν γιατί είναι πιο σημαντικό από ποτέ να έχουμε ένα ποικίλο εργατικό δυναμικό ιατρών που να ομοιάζει με όλους τους διαφορετικούς τύπους ασθενών που φροντίζουμε, συμπεριλαμβανομένων διαφορετικών φύλων και διαφορετικών φυλών”, λέει η Sawinski, ώστε να αποφεύγονται όσο το δυνατόν προβλήματα προκαταλήψεων, ώστε να συνηθίζουμε στο «διαφορετικό». 

Τα δεδομένα στην πραγματικότητα τονίζουν ότι τονίζει και η ζωή γύρω μας: Δεν ζούμε μόνοι! Ποτέ δεν ζούσαμε μόνοι. Τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν την ανάγκη για τα  συστήματα υγείας να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα των σιωπηρών προκαταλήψεων και τη διαφοροποίηση του εργατικού δυναμικού των γιατρών. «Σε ένα περιβάλλον υγειονομικής περίθαλψης, φυλετικές και εθνοτικές προκαταλήψεις μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την παροχή υγειονομικής περίθαλψης και, τελικά, να οδηγήσουν σε ανισότητες και αδικίες στον τομέα της υγείας.”, λέει η Junko Takeshita. Είναι κατανοητό ότι  κάτι τέτοιο θα επηρεάσει ευρύτερα και αρνητικά και την  κοινωνία. Από την άλλη, είναι η ίδια η ευρύτερη  κοινωνία που επηρεάζει τις εσωτερικές της μικρο-κοινωνίες όπως ένα νοσοκομείο, μια κλινική, κλπ.

Αυτά στον τομέα της υγείας. Στους άλλους τομείς τι γίνεται; Γίνεται ακριβώς το ίδιο καθώς η προκατάληψη δεν έχει στεγανά και τείνει να απλώνεται παντού σαν το νερό, με τον ίδιο «αθόρυβο», γρήγορο και υπόγειο τρόπο.

Ποιο είναι το μέτρο; Εάν το μέτρο είμαστε εμείς…

Πιο απλά: αξιολογούμε ευκολότερα θετικά αυτό που μας είναι πιο οικείο, πιο «κοντά» σε εμάς, που μας μοιάζει, που το έχουμε συνηθίσει, γυρνώντας την πλάτη σε οτιδήποτε άλλο, πριν ακόμη το δούμε. Ναι, είναι ανθρώπινο από τη μια. Από την άλλη, αυτή η συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από μια πλήρη έλλειψη λογικής και από εκείνον τον εγωισμό που λέει: « Ό,τι είναι σαν κι εμένα είναι καλό!» . Αρα, συνεπάγεται σιωπηρά, ό,τι δεν είναι σαν εμένα δεν είναι καλό;  Άρα, το μέτρο είμαι εγώ, που είμαι τέλειος/α; 

Ποιος από εμάς δεν το έχει κάνει αυτό; Ποιος δεν το έχει σκεφτεί; Έστω ενδόμυχα. Έστω φευγαλέα; Έστω χωρίς να το θέλει;

Ας έχουμε υπ’ όψιν μας ότι βρισκόμαστε σήμερα σε έναν κόσμο που αλλάζει τάχιστα, όπου η ποικιλομορφία φυλών και ανθρώπων είναι μέρος της καθημερινότητάς μας και μια πραγματικότητα αδιαχώριστη από μας. Και ας συλλογιστούμε, όπως λέει ο C.L. Strauss, ότι « ο πολιτισμός συνεπάγεται την συνύπαρξη πολιτισμών που παρουσιάζουν μεταξύ τους την μέγιστη ποικιλομορφία..,.» , και ότι είναι ακριβώς αυτή η ποικιλομορφία που έχει ως αποτέλεσμα  την ακούσια και εκούσια συνεργασία κι άρα και την άνθηση κάθε πολιτισμού.

Σε έναν τέτοιο κόσμο, μήπως θα πρέπει να αναθεωρήσουμε λίγο τις απόψεις και τις προκαταλήψεις μας; Να κάνουμε λίγο χώρο στους άλλους, να δώσουμε ευκαιρίες που κι εμείς θα θέλαμε να μας δώσουν, να δούμε τις όποιες «διαφορές» ως απλά εξωτερικά χαρακτηριστικά, κι αντί να τα κρίνουμε να βρούμε τα θετικά τους, όπως θα θέλαμε κι άλλοι να δουν τα δικά μας θετικά;

Και μετά να σκεφτούμε: Όταν «αξιολογούμε», όταν δηλαδή δίνουμε αξία σε κάποιον, με ποιά κριτήρια το κάνουμε; 

• Έχουμε όντως κριτήρια;
• Ή κυριαρχεί το συναίσθημα;

Είμαστε πραγματικά σε θέση να αξιολογήσουμε, δηλαδή να κρίνουμε κάποιον άλλον πέραν του εαυτού μας;

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα,

Influence:

Έχει σπουδάσει ψυχολογία με μεταπτυχιακές σπουδές στο Illinois Institute of Technology (USA) και Surrey University (UK). Έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα και στο Ιράν…