Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ): Χαρακτηριστικά, Αίτια, Θεραπεία

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) είναι η συνηθέστερη νευροσυμπεριφορική διαταραχή της παιδικής ηλικίας. Τα παιδιά εμφανίζουν υπερκινητικές, απρόσεκτες και παρορμητικές συμπεριφορές οι οποίες δεν συνάδουν με την αναπτυξιακή τους ηλικία.

Οι γνώσεις μας τα τελευταία χρόνια σχετικά με τη ΔΕΠ-Υ έχουν αυξηθεί σημαντικά. Ξέρουμε πλέον πολλά περισσότερα πράγματα για τη νόσο απ’ ότι 30 χρόνια πριν. Μέχρι πρότινος, υπήρχε διάσταση απόψεων για το αν πρέπει να τη θεωρούμε μία, ενιαία διαταραχή ή αν θα έπρεπε να κατηγοριοποιηθεί σε επιμέρους «τμήματα» ανάλογα με τα εκάστοτε συμπτώματα.

Παρόλα αυτά, και σύμφωνα με την 5η έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5), αναγνωρίζονται τρεις επιμέρους τύποι της ΔΕΠ-Υ * :

  • ΔΕΠ-Υ, τύπος ελλειματικής προσοχής
    Τα συμπτώματα της κατηγορίας αυτής περιλαμβάνουν προβλήματα στη διατήρηση της προσοχής, ελλειμματική προσοχή σε λεπτομέρειες, διασπαστικότητα, αδυναμία ολοκλήρωσης ενός έργου, έλλειψη οργάνωσης, ελλείμματα στη μνήμη, απώλεια αντικειμένων, ενδείξεις αφηρημάδας, περιορισμένη ικανότητα στη διατήρησης της εστίασης. Αυτός ο τύπος διαγιγνώσκεται λιγότερο συχνά σε σύγκριση με τους άλλους και είναι λιγότερο εμφανής.
    *Να σημειωθεί πως για την έγκυρη διάγνωση πρέπει να πληρούνται 6 από το σύνολο του καταλόγου των συμπτωμάτων.
  • ΔΕΠ-Υ, τύπος υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας
    Τα συμπτώματα σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνουν ανησυχία, δυσκολία παραμονής στην ίδια θέση, υπερβολική κινητικότητα, θορυβώδες παιχνίδι, υπερδραστηριότητα και αδιάκοπη ομιλία (συμπτώματα υπερκινητικότητας), άστοχες απαντήσεις, δυσκολία στο να περιμένει τη σειρά του, παρεμβατικότητα(συμπτώματα παρορμητικότητας).
    *Να σημειωθεί πως για την έγκυρη διάγνωση πρέπει να πληρούνται 6 από το συμπτώματα της υπερκινητικότητας (5 για άτομα άνω των 17 ετών) & 3 από τα συμπτώματα της παρορμητικότητας.
  • ΔΕΠ-Υ, συνδυασμένος τύπος
    Ο τρίτος αυτός τύπος συνδυάζει συμπτώματα των δύο παραπάνω τύπων. Η ΔΕΠ-Υ εδώ μπορεί να είναι ήπιας, μέτριας ή σοβαρής μορφής.

Η διαταραχή της ΔΕΠ-Υ έχει αρκετές πιθανότητες να εμφανίσει συννοσηρότητα με διαταραχές συμπεριφοράς, διαταραχές άγχους ή συναισθηματικές διαταραχές, οι οποίες επιβαρύνουν το μαθησιακό και γνωστικό επίπεδο του παιδιού. Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ (65%) παρουσιάζουν μία ή και περισσότερες συνυπάρχουσες ψυχικές και αναπτυξιακές διαταραχές που συχνά περιπλέκονται με την εξέλιξη και τη θεραπεία της ίδιας της ΔΕΠΥ.

Αξίζει να σημειωθεί, πως από τις συννοσηρές διαταραχές της ΔΕΠ-Υ, αυτές με τα μεγαλύτερα ποσοστά είναι η Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή (Faraone & Biederman, 1997) και η Διαταραχή Διαγωγής (Szatmari, Boyle & Offord, 1989). Επίσης, έχει παρατηρηθεί πως το 90% των παιδιών με Διπολική Διαταραχή έχουν ΔΕΠ-Υ (Geller & Luby, 1997). Τέλος, τα άτομα με ΔΕΠ-Υ, τείνουν να εμφανίσουν μαθησιακά προβλήματα που χρήζουν ειδικής αγωγής (Barkley, 1998) , προβλήματα με κατάχρηση ουσιών (Barkley et. Al,1990) και διαταραχές στον ύπνο (Barkley, 1998).

Βιβλιογραφία

1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 4th edition. Washington, DC: APA.

2. Barkley, R. A. (2006). Attention-deficit hyperactivity disorder : A handbook for diagnosis and treatment (3rd ed.). New York: Guilford.

3. Hinshaw, S. P. (2002). Preadolescent girls with attention-deficit/hyperactivity disorder: Background characteristics, comorbidity, cognitive and social functioning, and parenting practices. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 70: 1086-1098.

4. Palili, A., Kolaitis, G., et al. (2011). Inattention, Hyperactivity, Impulsivity- Epidemiology and Correlations: A Nationwide Greek Study From birth to 18 Years. J. Child Neurol, 2011, 26: 199-204.
5.Linda Wilmshurst (2017) Αναπτυξιακή Ψυχοπαθολογία, 298-334

6.Κάκουρος, Ε. & Μανιαδάκη, Κ. (2012) Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητα: Θεωρητικές Προσεγγίσεις και θεραπευτική Αντιμετώπιση, Αθήνα: Gutenberg.

7. Willcutt, E.G. & Pennington, B.F.(2000) Comorbidity of reading disability and attention-defivit/hyperactivity disorder: differences by gender and subtype. Journal of Learning Disabilities. 33, p.179-191.

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Influence:

Είμαι απόφοιτος της Λεοντείου Σχολής Νέας Σμύρνης και Αριστούχος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών…