Διαταραχές του δεσμού: Αίτια, Συμπτώματα, Διάγνωση & Αντιμετώπιση

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Στο ανθρώπινο είδος, τα βρέφη έχουν την ανάγκη της φροντίδας και της προσοχής των ενηλίκων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σχέση με τα υπόλοιπα είδη του ζωικού βασιλείου. Σε αυτό το πλαίσιο είναι που δημιουργείται και αναπτύσσεται ο δεσμός των βρεφών με τη μητέρα ή άλλα πρόσωπα του περιβάλλοντος. Το είδος της φροντίδας, των συναισθηματικών ανταλλαγών και της γενικότερης αλληλεπίδρασης, είναι που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα και τη λειτουργικότητα του δεσμού.

Όταν λέμε πως υπάρχουν διαταραχές του δεσμού (ή αλλιώς της προσκόλλησης), σημαίνει πως τα βρέφη και τα νήπια μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα όπου οι βασικές σωματικές ή/και συναισθηματικές ανάγκες αγνοούνται· όταν δηλαδή υπάρχει παραμέλησή τους από τους «σημαντικούς άλλους» του παιδιού. Επιπλέον, παράγοντες όπως η φτώχεια, οι ελλιπείς κοινωνικοί πόροι, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο είναι αίτια που συμβάλλουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό στη διαμόρφωση αλληλεπιδράσεων (θετικών ή αρνητικών) μεταξύ παιδιού και περιβάλλοντος.

Αξίζει να σημειωθεί εδώ πως, τα παιδιά που διαμένουν σε ορφανοτροφεία ενδέχεται να έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν διαταραχές του δεσμού. Παρόλα αυτά έχει επίσης φανεί πως παιδιά τα οποία μεγαλώνουν στο ίδιο ίδρυμα ή και αδέρφια που μεγαλώνουν στο ίδιο διαταραγμένο οικογενειακό περιβάλλον, επεξεργάζονται πολλές φορές τελείως διαφορετικά τις εμπειρίες τους και ως εκ τούτου έχουν συχνά και διαφορετική αναπτυξιακή πορεία και εξέλιξη· κι αυτό έγκειται στις διαφορές στην ιδιοσυγκρασία των παιδιών και στην ενδεχόμενη παρεμβολή κάποιων προστατευτικών παραγόντων ικανών να επηρεάσουν την έκβαση αυτών των εξαιρετικά αρνητικών πρώιμων εμπειριών. Όλα αυτά, λοιπόν, μπορεί να οδηγήσουν στην πρόληψη της εμφάνισης μιας παθολογικής συμπεριφοράς.

Τα συμπτώματα της διαταραχής δεν είναι πάντα ευδιάκριτα· περιλαμβάνουν όμως τα εξής:

  • Αποστροφή στην αφή και τη σωματική αγάπη.

Για τα παιδιά με διαταραχή του δεσμού η αφή και η στοργή θεωρούνται απειλή.

  • Προβλήματα με τον έλεγχο.

Τα περισσότερα παιδιά καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για να διατηρήσουν τον έλεγχο και να μην αισθάνονται διαρκώς αβοήθητα.

  • Προβλήματα θυμού.

Ο θυμός μπορεί να εκφραστεί άμεσα, ή μέσω της χειραγώγησης (παθητικής-επιθετικής συμπεριφοράς).

  • Δυσκολία στην αποδοχή της πραγματικής φροντίδας και στοργής.

Τα παιδιά αυτά μπορεί να συμπεριφέρονται απρόσμενα στοργικά στους ξένους, ενώ ταυτόχρονα επιδεικνύουν ελάχιστη ή καθόλου στοργή στους γονείς τους ή τους στενούς τους συγγενείς (αδέρφια, παππούδες, θείους).

  • Μια υπανάπτυκτη συνείδηση.

Τα παιδιά συχνά ίσως ενεργούν σαν να μην έχουν συνείδηση και αποτυγχάνουν να δείξουν ενοχή, μετάνοια ή τύψεις μετά από άσχημη συμπεριφορά.

Η διάγνωση της νόσου είναι ιδιαίτερα δύσκολη κι αυτό γιατί συχνά συγχέεται με τη Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή (Δ.Α.Δ.). Και στη δεύτερη, η διάγνωση επικεντρώνεται στην αξιολόγηση των κοινωνικών δεξιοτήτων και των διαπροσωπικών σχέσεων του παιδιού. Σε κάθε περίπτωση όμως, υπάρχουν κριτήρια για την έγκυρη διάγνωση των διαταραχών του δεσμού η οποία θα οδηγήσει στην αντιμετώπιση της νόσου· μια αντιμετώπιση που περιλαμβάνει έναν συνδυασμό θεραπειών συμβουλευτικής αλλά και γονεϊκής διαπαιδαγώγησης, ώστε να δημιουργηθεί για το παιδί ένα ασφαλές περιβάλλον διαβίωσης, με θετικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ αυτού και του οικογενειακού και ευρύτερου κοινωνικού του περιβάλλοντος.

Συνοψίζοντας, αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα των διαταραχών του δεσμού, καθώς η αποτυχία ανάπτυξης ενός υγιούς δεσμού μπορεί να αποτελέσει σοβαρό παράγοντα κινδύνου για τη μεταγενέστερη λειτουργικότητα και πορεία του ατόμου, την ποιότητα των μελλοντικών του διαπροσωπικών σχέσεων, την εικόνα για τον εαυτό και την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Γιατί αφορά όλους η εκπαίδευση δεξιοτήτων ζωής;

Συντάκτης: Δήμητρα Πήττα, Εκπαιδευτικός & Επιστήμονας Ψυχικής Υγείας

Influence:

Είμαι απόφοιτος της Λεοντείου Σχολής Νέας Σμύρνης και Αριστούχος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών…