«Δεν είμαι ρατσιστής αλλά…»

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά

Δύσκολα παραδέχεται κάποιος ότι είναι ρατσιστής. Ωστόσο υπάρχουν πολλές μορφές ρατσισμού όπως είναι συγκεκαλυμμένος ρατσισμός. Μήπως λοιπόν είμαστε ρατσιστές, αλλά δεν το γνωρίζουμε;

Πολλοί από εμάς, άλλοι σε θεωρητικό επίπεδο, άλλοι σε προσωπικό, βιωματικό επίπεδο και άλλοι ως μάρτυρες τέτοιων φαινομένων, ενδεχομένως να γνωρίζουμε την έννοια του ρατσισμού στην ακραία της μορφή. Λέγοντας ακραία μορφή, εννοούμε την εκδήλωση ρατσιστικής ιδεολογίας με έκδηλο, μη αμφισβητήσιμο τρόπο, πολλές φορές συνοδευόμενη και από αντίστοιχες βίαιες πράξεις, είτε λεκτικές είτε σωματικές.

Ωστόσο, θα θέλαμε σε αυτό το άρθρο να πλαισιώσουμε την μορφή αυτή του ρατσισμού που παρουσιάζεται ως συγκεκαλυμμένος ρατσισμός. Η πολυπλοκότητα του θέματος σε αυτή τη μορφή ρατσισμού εντοπίζεται στις μορφές αυτές που οι τρόποι εκδήλωσής τους, ή ακόμα και τα γενεσιουργά τους αίτια, δεν είναι εμφανείς αλλά έμμεσοι.

Η μορφή αυτή ρατσισμού είναι η μορφή κοινωνικών, φυλετικών, οικονομικών, σεξιστικών, ακόμα και ηλικιακών διακρίσεων, η οποία υποβόσκει στην καθημερινότητά μας, χωρίς να είναι ευδιάκριτη και προφανής, ούτε άμεσα παραδεκτή, αλλά μεταμφιεσμένη με δήθεν λογικά επιχειρήματα (π.χ. «αν δεν είχε ντυθεί έτσι δεν θα τις συνέβαινε τίποτα»), συγκαλυμμένες ιδεολογίες σε φράσεις όπως «Δεν είμαι ρατσιστής αλλά..», αλλά και μορφές που ένα κοινωνικό υποκείμενο αδυνατεί να αντιληφθεί ότι βιώνει ή ασκεί το ίδιο.

«Δεν είμαι ρατσιστής αλλά ..»

Η πολυπλοκότητα του φαινομένου, η έκτασή του, και οι βαθιά ριζωμένες ιδεολογίες, προκαταλήψεις και στερεότυπα, είναι δύσκολο να αποκαλυφθούν στον ιστό της κοινωνίας με τρόπο εμφανή. Η έρευνα δείχνει ότι, ενώ στις σύγχρονες κοινωνίες πολλοί άνθρωποι διακηρύττουν ότι έχουν ισοδύναμες αξίες, τελικά οι συμπεριφορές τους, υποθάλπουν υποσυνείδητες προκαταλήψεις. Έτσι, ο σύγχρονος άνθρωπος μέσω των «δυτικών ή δυτικότροπων» κοινωνιών, οι οποίες εμφανώς στηλιτεύουν τον ρατσισμό, ανέπτυξε άλλες μορφές ρατσισμού με πιο παθητικές μεθόδους, όπως για παράδειγμα, μην παίρνοντας θέση σε ζητήματα ρατσισμού που συμβαίνουν γύρω του, όσο αυτά δεν τον αφορούν, ή άλλες με τεχνικές εκλογίκευσης των ακραίων συναισθημάτων και διαφοροποιήσεων που θέτουν, και που σε βάθος αισθάνονται, ή βιώνουν, «νομιμοποιώντας» τα έτσι πίσω από πολιτικά, οικονομικά ή άλλα γεγονότα τα οποία λαμβάνουν μέρος στην κοινωνική καθημερινότητα. Ο ρατσισμός αυτού του είδους συχνά λειτουργεί υποσυνείδητα και ελλοχεύει σε γωνιές της ζωής μας που φαινομενικά είναι ισορροπημένες. Πολλές φορές, βρίσκει ευκαιρία να αποκαλυφθεί, σε περιστάσεις που φαινομενικά τον «αιτιολογούν», όπως για παράδειγμα από μια πολιτισμική, πολιτική ή ανθρωπιστική κρίση, έως μία ¨λάθος στυλιστική επιλογή¨ που δικαιολογεί την αιτία του ρατσισμού. Στην μάχη αυτή των ιδεολογιών άλλες φορές βρισκόμαστε στη θέση του θύματος και άλλες του θύτη.

Ο ρατσισμός αυτός μπορεί να εντοπισθεί σε διάφορες μορφές της κοινωνίας μας και της καθημερινότητάς μας, όπως στον εργασιακό μας χώρο, στις διαπροσωπικές μας σχέσεις, στα σχολεία μας, στις ιδεολογικές προεκτάσεις της επικαιρότητας, καθώς επίσης και στον τρόπο που αυτή διοχετεύεται, μέσω κατευθυνόμενων ειδησεογραφιών, στην θέση μας στην κοινωνία και ποιοι ρυθμιστικοί παράγοντες την καθορίζουν, ακόμα και το πόσο μακριά «επιτρέπεται» να φθάσουν οι προσδοκίες μας και τα όνειρά μας.

Η δυσχέρεια του ζητήματος έγκειται στη μορφή του και στο κατά πόσο είναι εύκολο να την αναγνωρίσουμε και να αποδεχτούμε ότι συμβαίνει. Μεγάλο μέρος της καταπολέμησης ενός προβλήματος βρίσκεται στην κατανόηση του και στην κατανόηση της έκτασης του.

Με αφορμή την Παγκόσμια ημέρα κατά του ρατσισμού στις 21 Μαρτίου, αλλά και με τα πολιτικά γεγονότα που μας αναγκάζουν να βρεθούμε στην αιχμή του δόρατος, ας αναλογιστούμε όλοι τις επιπτώσεις του συγκεκαλλυμένου ρατσισμού, και ας επενδύσουμε σε κοινωνίες που προάγουν τον ανθρωπισμό, μη επιτρέποντας τις εκάστοτε καταστάσεις να ορίσουν την ακεραιότητα της ανθρωπιστικής μας ποιότητας.

Συντάκτης: Φλώρα Φωκά,

Influence:

Οι βασικές σπουδές  που απέκτησα έχουν ως αντικείμενο την  Ελληνική Φιλολογία και Γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Τρέφω μεγάλο ενδιαφέρον για την ανάλυση και επεξεργασία κειμένων…