Δημιουργώντας έναν ασφαλή δεσμό με το παιδί σου “ασφαλίζεις” το συναισθηματικό μέλλον του

Συντάκτης: Νεκταρία Κανάρη

Μέσω μελετών διαπιστώνεται η ύπαρξη δεσμού μεταξύ βρέφους και του ανθρώπου που το φροντίζει. Αυτός ο δεσμός είναι, είτε ασφαλής είτε ανασφαλής. Αυτή η σχέση επηρεάζεται από διαφόρους παράγοντες και η σημασία του για την μετέπειτα ανάπτυξη του βρέφους είναι σημαντική.

Τι δείχνουν τα ευρήματα της Ainsworth;

Η Ainsworth διεξήγαγε μελέτη για το πώς αντιδρούν τα βρέφη στη συνθήκη του ξένου. Στη διαδικασία αυτή συγκεκριμένα, παρατηρούσαν την αντίδραση του βρέφους, ενώ εκείνο έπαιζε με έναν ξένο αρχικά με παρούσα τη μητέρα, έπειτα έμενε μόνο του με τον ξένο, στη συνέχεια εντελώς μόνο και τέλος η μητέρα επέστρεφε. Διαπιστώθηκαν μέσω αυτής της διαδικασίας τρία είδη δεσμών μητέρας-βρέφους, ενώ αργότερα προστέθηκε και ένας τέταρτος, όπως παρακάτω:

α) Ο ασφαλής δεσμός, όπου το παιδί παίζει με τον ξένο παρουσία της μητέρας, αναστατώνεται όταν τη χάνει από το οπτικό του πεδίο και όταν εμφανίζεται την αγκαλιάζει και ηρεμεί.

β) Ο αποφευκτικός, όπου αδιαφορεί για το πού βρίσκεται η μητέρα του όταν παίζει με τον ξένο, μπορεί να κλάψει όταν φύγει, αλλά ο ξένος το καθησυχάζει και όταν επιστρέψει η μητέρα αυτό αδιαφορεί.

γ) Ο αμφιθυμικός δεσμός, όπου το παιδί δυσκολεύεται από το πρώτο στάδιο με την παρουσία του ξένου και στρεσάρεται παρόλο που η μητέρα του είναι παρούσα, αναστατώνεται κατά την απουσία της και δεν μπορεί να το ηρεμήσει όταν επιστρέφει. Αντιστέκεται θυμωμένο όταν προσπαθεί να το αγκαλιάσει, ενώ δείχνει να αποζητά την αγκαλιά της.

δ) Τέλος ο αποδιοργανωμένος δεσμός, όπου το παιδί δεν έχει καμιά συνοχή στις ενέργειές του, κλαίει, ουρλιάζει, πλησιάζει τη μητέρα και αρνείται να την κοιτάξει ή ακινητοποιείται όταν η μητέρα βρίσκεται εκεί  (Lightfoot, Cole & Cole, 2014).

ΠΏΣ ΟΜΩΣ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ Ο ΑΣΦΑΛΗΣ ΔΕΣΜΟΣ;

Το πρότυπο υγιούς δεσμού είναι ο ασφαλής. Μέσω αυτού, το παιδί ξεκινώντας από την ασφαλή βάση του, τη μητέρα του, εξερευνά το περιβάλλον. Είναι σκόπιμο να τονισθεί ότι με τη λέξη «μητέρα» εννοείται το άτομο που «προστατεύει μητρικά» το παιδί και δημιουργεί δεσμό μαζί του.

Επιτυγχάνεται λοιπόν ο ασφαλής δεσμός όταν η μητέρα ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού της, το αγκαλιάζει, το χαϊδεύει, το ηρεμεί όταν κλαίει και είναι γενικά υποστηρικτική. Στη φροντίδα του εμπλέκεται όμως και ο πατέρας ή και άλλοι οι οποίοι πολλές φορές αποτελούν πρότυπα αποτελεσματικού δεσμού  (Lightfoot, Cole & Cole, 2014).

asfalis_desmos_miteras_vrefous

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ

Οι παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν τη δημιουργία ασφαλή ή ανασφαλή δεσμού (αποφευκτικός, αμφιθυμικός, αποδιοργανωμένος) είναι το οικογενειακό πλαίσιο. Διάφοροι παράγοντες συμβάλλουν αρνητικά (η μη ευαισθητοποίηση της μητέρας ή του φροντιστή στο κλάμα του βρέφους, στρες γονέων, ασυμφωνία μεταξύ τους, μητρική κατάθλιψη, κακοποίηση κ.α.).

Άλλος παράγοντας που επηρεάζει είναι το πλαίσιο του ιδρύματος. Αν ένα παιδί μεγαλώσει σε ορφανοτροφείο εμφανίζει συνήθως ανασφαλή δεσμό. Αυτό συμβαίνει γιατί οι συνεχείς αλλαγές βάρδιας του προσωπικού, οι πολλές υποχρεώσεις τους δεν επιτρέπουν την αποκλειστική φροντίδα ενός παιδιού και την άμεση ανταπόκρισή τους στις ανάγκες του.

Τέλος, το πολιτισμικό πλαίσιο είναι παράγοντας επιρροής καθώς ο κάθε πολιτισμός μπορεί να έχει διαφορετική ερμηνεία στον ορισμό της ευαίσθητης μητέρας. Παιδιά που  μεγαλώνουν από βρέφη σε κοινότητες (κοινότητες κιμπούτς στο Ισραήλ) τείνουν να αναπτύσσουν αμφιθυμικό δεσμό. Αυτό συμβαίνει διότι η φροντίδα τους γίνεται από πολλά διαφορετικά άτομα και δε λαμβάνουν εξατομικευμένη προσοχή. Όπως φαίνεται ακόμη και αν το βράδυ κοιμούνται στο σπίτι, αυτό δεν είναι αρκετό για τη δημιουργία ενός ασφαλούς δεσμού. Το παιδί χρειάζεται αλληλεπίδραση με τον φροντιστή του (Lightfoot, Cole & Cole, 2014).

ΠΏΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΤΑΙ Η ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Το πρότυπο δεσμού επηρεάζει σημαντικά την μετέπειτα ανάπτυξη των παιδιών. Παιδιά που είχαν αναπτύξει σταθερό δεσμό ως βρέφη, είχαν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και μπορούσαν να ανταπεξέλθουν καλύτερα στις κοινωνικές απαιτήσεις αργότερα.

Σύμφωνα με τον Bowlby (1969) το βρέφος δημιουργεί ένα εσωτερικό μοντέλο εργασίας, το οποίο δημιουργείται μέσω της αλληλεπίδρασής του με το πρωταρχικό άτομο φροντίδας, που συνήθως είναι η μητέρα. Βάσει αυτού του εσωτερικού μοντέλου κτίζονται οι μετέπειτα σχέσεις του, η αντίδρασή του σε νέες καταστάσεις, η έκφραση των συναισθημάτων του.

asfalis_desmos_miteras_vrefous

Το ίδιο υποστηρίζει και ο Γιωσαφάτ (2010), ο οποίος τονίζει πόσο σημαντικά είναι τα χάδια, η συναλλαγή μητέρας-βρέφους, η ανταπόκριση στο βλέμμα του, στο κλάμα, στους ήχους του, ειδικά τον πρώτο χρόνο της ζωή του. «Μιλήστε στα βρέφη και ας νομίζετε ότι δεν καταλαβαίνουν» συμβουλεύει. Τα βρέφη συναισθάνονται, επικοινωνούν και έχουν ανάγκη την αλληλεπίδραση, τους ήχους, την αγκαλιά και την οσμή της μητέρας. Τέλος, ασφαλής δεσμός μητέρας-βρέφους επιφέρει υγιές δεσμό μεταξύ συζύγων αργότερα.

Συντάκτης: Νεκταρία Κανάρη,

Influence:

Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.