«Αν το προσφυγικό ήταν πρόβλημα, θα είχε λύση;»

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα

«Αν το προσφυγικό ήταν πρόβλημα, θα είχε λύση;» Δημήτρης Χριστόπουλος, Εκδ. Πόλις, 2020. Άρα δεν είναι πρόβλημα; Άρα δεν έχει λύση; Τι απ’ όλα; Αν μη τι άλλο, είναι ένα βιβλίο που δεν θέτει το «πρόβλημα» ως πρόβλημα, αλλά ως φαινόμενο, δηλαδή ως γεγονός που υφίσταται, που δεν ήρθε ξαφνικά κι αναπάντεχα  και που πρέπει να αντιμετωπιστεί, αντί να «σκουπίζεται» κάτω απ’ το χαλί  μιάς δήθεν  νομοθεσίας και της άγνοιας.

Ο Δ. Χριστόπουλος  τοποθετεί το προσφυγικό-μεταναστευτικό (διότι υπαρχει διαφορά) στο ιστορικό και γεωγραφικό του  βάθος ώστε να απομυθοποιήσει και να καταλαγιάσει τα  πάθη που τείνει να ξεσηκώνει  παντού, και τις δαιμονοποιήσεις που έπονται.

«Οι άνθρωποι δεν είναι πέτρες για να τους πετάξεις κάπου και να μείνουν για πάντα στο ίδιο σημείο.» Η πρόταση εμφανίζεται προς το τέλος του βιβλίου, όμως υπάρχει ανάμεσα από τις λέξεις σε  όλο το βιβλίο: Οι άνθρωποι δεν είναι πέτρες για να τους πετάς και να τους κλωτσάς, για να τους παρατάς και να τους ξεχνάς.  Υπάρχει η καθαρά ανθρωπιστική θέαση που είναι και η πρώτη, υπάρχουν επίσης και τα εξής: (α) αργά ή γρήγορα σίγουρα θα κτυπήσεις εσύ πάνω σε μια μεγαλύτερη πέτρα, (β) όταν μπλέκεσαι με πέτρες μπορεί να έχεις κατολίσθηση του βουνού και (γ) ακόμη και οι πέτρες μετακινούνται με  τις αλλαγές, πόσο μάλλον οι άνθρωποι.

Το βιβλίο αναφέρεται στο μεταναστευτικό γενικά, επικεντρωνόμενο στην κρίση του Ανατολικού Αιγαίου απ’ το 2015 και μετά.

Μιλάει για το τι είναι «σύνορο», όρο που επαναλαμβάνουμε ελεύθερα αλλά δίχως να ορίζουμε τι είναι ακριβώς, άρα το πώς τον αντιλαμβανόμαστε, και πως τον χρησιμοποιούμε. Για το τι είναι ο «μετανάστης», το γιατί ο κόσμος μεταναστεύει και για την θέση της Ελλάδος που την καταστά όχι μόνο πέρασμα, αλλά πλέον «τείχος» προστασίας της Δ. Ευρώπης.

Εξηγεί με απλά λόγια την νομοθεσία  του προσφυγικού/ μεταναστευτικού της Ε.Ε. και της Ελλάδος, την «ανασφάλεια δικαίου», τη συμφωνία του Δουβλίνου και τις άλλες που ακολούθησαν, το γεγονός ότι το κύμα μετανάστευσης του 2015 δεν  «έπεσε απ τον ουρανό», αλλά ήταν αναμενόμενο, ότι η χρήση της Ελλάδος ως  τόπος παραμονής/ εγκλωβισμού των μεταναστών είναι ο τρόπος της Ε.Ε. να κλείνει τα μάτια, εξευμενίζοντας από τη μία τους πολίτες της όσον άφορα την «δεκτικότητα» της προς αυτούς τους πληθυσμούς κι απ’ την άλλη, βοηθώντας στη θέαση «της μετανάστευσης ως απειλή». Σαφώς και τους δεχόμαστε στην Ευρώπη αφού η Ελλάδα είναι μέρος της Ε.Ε. – αλλά ως εκεί. Νομικά και γεωγραφικά λοιπόν βρίσκονται στην Ευρώπη, στην πραγματικότητα όμως βρίσκονται σε στρατόπεδα που είναι no man’s land. 

Και ύστερα στρέφεται προς την Ελλάδα: το κράτος, την γραφειοκρατία, την νομοθεσία, την Ελληνική κοινωνία που αρνείται να δει ότι πρέπει να μάθει να ζει με την μετανάστευση, καθώς το αρνείται και η πολιτεία και οι πολιτικοί της.Το να παρακάμπτει η πολιτεία τέτοια ζητήματα δεν είναι λύση, είναι καταστροφή των ηθικών θεμελίων της κοινωνίας και της δημοκρατίας, δηλαδή των δικών μας, μια και εμείς, ο καθένας μας, είμαστε η κοινωνία. 

Κι εδώ βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την δικαιοσύνη και την ανθρωπιά μας- ως χώρα, ως πολίτες, ως άτομα. Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς πως «γυρίζει ο τροχός», πως από συμπονετικοί πολίτες που τείναμε χείραν βοηθείας στους πρόσφυγες στην αρχή της κρίσης, τώρα, που αντιλαμβανόμαστε ότι δεν θα φύγουν, ότι θα μείνουν, αλλάζουμε συμπεριφορά. Το πρόσκαιρο το βοηθάς πιο εύκολα από το μόνιμο.

Ο μέγιστος κίνδυνος είναι να τα συνηθίσουμε όλα αυτά, να συνηθίσουμε το κακό που επιτελείται μπροστά  στα μάτια μας.

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, σε απλή γλώσσα (δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε νομικά) και με καλή βιβλιογραφία (αν κι εγώ θα ήθελα περισσότερη). Είναι μια περιεκτική και σύγχρονη ιστορική αφήγηση  του μεταναστευτικού του Α. Αιγαίου, της ΕΕ, της Ελλάδος κι ημών  των ιδίων.. είναι λίγο σαν ξυπνητήρι, λίγο σαν γροθιά.

«Είμαστε όλοι συνταξιδιώτες…».

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα,

Influence:

Έχει σπουδάσει ψυχολογία με μεταπτυχιακές σπουδές στο Illinois Institute of Technology (USA) και Surrey University (UK). Έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα και στο Ιράν…