Africa και γνώθι σαυτόν

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα

Σύμφωνα με τον Χαρμίδη του Πλάτωνα, είναι το παλαιότερο από τα τρία Παραγγέλματα που ήταν χαραγμένα στην είσοδο του Ναού του Απόλλωνος στους Δελφούς. Για την προέλευση του “γνώθι σαυτόν” οι απόψεις διίστανται, δηλαδή δεν ξέρουμε ποιος το είπε, πιθανά διότι κάποιος που λέει κάτι τέτοιο γίνεται  άμεσα  και σύντομα αντιπαθής. Ωραίο ρητό αλλά πρακτικά αδύνατον όπως δείχνει η ιστορία, φιλοσοφία, η μεταφυσική, κλπ.  Με δεδομένο αυτό, ως άνθρωποι έχουμε την δυνατότητα να προσπαθήσουμε να γνωρίσουμε εν μέρη τουλάχιστον τον εαυτό μας – για να μην πω ότι έχουμε και την ευθύνη.

Βεβαίως για να επιτευχθεί αυτό, θα πρέπει να θυμόμαστε  ότι ο εαυτός μας, δηλαδή εμείς, εγώ, εσείς κι όλοι οι άλλοι δε διαφέρουμε μεταξύ μας κι άρα, εάν  θα θέλαμε να δούμε κάποιο πρόοδο σε αυτό το εγχείρημα θα πρέπει να κάνουμε τον κόπο να γνωρίσουμε και τους άλλους – μια και no man is an island όπως λένε.

Αν πάμε αρκετά πίσω στον χρόνο όμως θα διαπιστώσουμε ότι οι πρόγονοι μας και των «άλλων»  ζούσαν στην Αφρική.  Στην Αφρική μεγάλωσε ο άνθρωπος κι εκεί βρίσκεται και το μεγαλύτερο ποσοστό  της γενετικής ποικιλομορφίας: είναι ένας γενετικός πλούτος  που μόνο πρόσφατα έχουμε αρχίσει να  εξερευνούμε, να αναλύουμε, να καταγράφουμε και να μελετάμε με πιο ανοικτό μυαλό, προσπαθώντας να μην τυφλωνόμαστε  από  τις πεποιθήσεις, προκαταλήψεις και  τον ρατσισμό αιώνων. Δύσκολο εγχείρημα από όλες τις πλευρές. Όσο δύσκολο είναι και το γνώθι σε αυτόν…

Africa και γνώθι σαυτον

Επιστημονικά κάτι τέτοιο θα είναι συναρπαστικό, ιατρικά θα είναι πολύτιμο καθώς υπάρχει μια  γενετική ποικιλομορφία, μια  γενετική ποικιλία ασθενειών, μεταλλάξεων κ.ο.κ. που διαφέρουν πολύ από εκείνες που εμφανίζονται στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα τα Δυτικά πρωτόκολλα αντιμετώπισης να τις παραβλέπουν τελείως ή να μην τις αναγνωρίσουν καν. Μαζί έρχεται και η ποικιλομορφία της γενετικής αντίδρασης σε ασθένειες.  Υπάρχουν μεταλλάξεις για κώφωση, μια άλλη για κυστική ίνωση, κ.ά. που βρίσκονται μόνο σε κάποιες χώρες της Αφρικής κι άρα είναι άγνωστες στον υπόλοιπο κόσμο, πράγμα που δεν μειώνει καθόλου τον αριθμό των ατόμων που υποφέρουν από αυτές – αντιθέτως τον αυξάνει καθώς δεν υπάρχει κατάλληλη ιατρική αντιμετώπιση (διάγνωση, παρακολούθηση,  αγωγή).  Υπάρχουν επίσης  μοριακές μεταλλάξεις του ανοσοποιητικού συστήματος (λογικό αποτέλεσμα των μεταλλάξεων), όπως υπάρχουν και μεταλλάξεις από μια γεωγραφική περιοχή σε άλλη. Γιατί αυτό μας προκαλεί εντύπωση; Δεν συμβαίνει το ίδιο ακριβώς με την χλωρίδα και την πανίδα εντός και εκτός χωρών; (Βέβαια συμβαίνει όλο και λιγότερο όσο καταστρέφουμε τον πλανήτη μας, οδηγώντας τον σε μια ομοιομορφία που τον σκοτώνει.)

Η ιδέα εδώ είναι απλή: η κατανόηση της γενετικής ποικιλομορφίας της Αφρικής, θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα  τα συστήματα λοιμώξεων και ανοσοποιητικού σε όλο τον κόσμο. Σε έναν κόσμο που πλέον έρχεται, θέλει-δεν-θέλει, όλο και πιο κοντά καθώς οι μετακινήσεις των λαών αυξάνουν χρόνο με τον χρόνο για διάφορους λόγους, φέροντας μαζί με τους ανθρώπους και ό,τι «κουβαλάει»  ένας άνθρωπος μέσα του και έξω του, το οποίο θα το μοιραστεί ή για το οποίο θα τσακωθεί με τον νέο του γείτονα. 

Η ιδέα εδώ έχει να κάνει με τις προκαταλήψεις μας. Να θυμηθούμε ότι το χρώμα του δέρματος ενός ατόμου έχει μικρή βιολογική σημασία.  Απλά βοηθά στη  διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ: (α) προστασία  του δέρματος από τον καρκίνο που προκαλούν οι υπεριώδεις  ακτίνες του φωτός  και  (β) την σύνθεση  βιταμίνης D. Όσο μακρύτερα έχεις γεννηθεί απ’ τον ήλιο, τόσο πιο άσπρος θα είσαι. Είναι απλό. Και όσο πιο άσπρος είσαι, τόσο λιγότερη αντοχή έχεις στον ήλιο.

Africa και γνώθι σαυτον

Υπάρχει μια ειρωνεία εδώ καθώς επιμένουμε ότι η επιστήμη πρέπει να στέκει μόνη, ανεπηρέαστη από προκατάληψη – πράγμα αδύνατον. Η ξενοφοβία, που είναι ένα αποτέλεσμα των προκαταλήψεων υπάρχει πάντα. Οι ρατσιστικές συμπεριφορές ενισχύθηκαν τον 19ο αιώνα από τον ενθουσιασμό για τη φυσική ανθρωπολογία και την ευγονική. Η  πρώτη προσπάθησε να ταξινομήσει τους ανθρώπους με βάση ορατά χαρακτηριστικά όπως το χρώμα του δέρματος, το σχήμα του κεφαλιού και τα χαρακτηριστικά του προσώπου, τα οποία κληρονομούνται γενετικά. Εάν αυτή ήταν μια ουδέτερη ανάλυση θα ήταν ανεπαίσθητη, όμως όχι μόνον δεν ήταν ουδέτερη, αλλά ταξινομούσε, κατέτασσε και αξιολογούσε κατά το δοκούν, δηλαδή βάση  συνειδητών  και μη προκαταλήψεων, λειψών γνώσεων  και μιας γενικότερης υπέρμετρης υπεροψίας των τότε ερευνητών.

Το αποτέλεσμα το ξέρουμε όλοι: Οι λευκοί  Ευρωπαίοι τοποθετήσαμε τους εαυτούς μας στην κορυφή  του «ανθρώπου» και οι μαύροι Αφρικανοί  τοποθετήθηκαν  αυτόματα  και δίχως δεύτερη σκέψη στο κατώτατο μέρος της κλίμακας. Προσθέστε σε αυτό την ευγονική και τα αποτελέσματα είναι τοξικά.

Η προσπάθεια κατανόησης και μελέτης της Αφρικανικής γενετικής ποικιλομορφίας, ελπίζουμε ότι θα ανατρέψει την «κληρονομιά»  – που απερισκεπτί αποδεχτήκαμε – των προκαταλήψεων και φόβων που ενίσχυσαν αυτές τις απόψεις, υπερισχύοντας της όποιας λογικής και ανθρωπιάς. Το σκεπτικό όμως που τις γέννησε  και τις τροφοδότησε είναι ακόμα βαθιά ριζωμένο σε πάρα πολλούς από εμάς ώστε να επιτευχθεί μια αλλαγή εύκολα ή σύντομα. Αλλά για εκείνους των οποίων ο νους ή και η ψυχή είναι πιο ανοιχτά, η προσπάθεια αυτή μπορεί να  συμβάλει σε μια μεγάλη αντίκρουση των δογμάτων εκείνων των παραπλανημένων Βικτοριανών Ευρωπαίων κυρίων- τους οποίους δυστυχώς εξακολουθούμε να ακολουθούμε σε έναν μεγάλο βαθμό, αν όχι συνειδητά, τότε σίγουρα ασυνείδητα.

Africa και γνώθι σαυτον

Η γενετική ποικιλομορφία είναι σημαντική: βοηθά στη διατήρηση της υγείας ενός πληθυσμού, συμπεριλαμβάνοντας αλληλόμορφα  γονίδια που μπορεί να είναι πολύτιμα για την αντίσταση σε ασθένειες, παράσιτα, μεταλλάξεις, κ.ο.κ.  Σε μια αλλαγή περιβάλλοντος, συνθηκών και καιρού ένας πληθυσμός με μεγαλύτερη μεταβλητότητα αλληλόμορφων γονιδίων θα είναι καλύτερα σε θέση να εξελιχθεί ώστε να προσαρμοστεί στο νέο του περιβάλλον.

Η μελέτη  της γενετικής ποικιλομορφίας είναι μια νέα επιστήμη, ναι. Είναι όμως και μια επιστήμη που ελπίζουμε οτι θα μας φέρει πιο κοντά στους «άλλους», σε εκείνους που λανθασμένα θεωρούμε ξένους προς εμάς- που θα μας βοηθήσει να τους κατανοήσουμε, να τους ακούσουμε, να τους δούμε , να τους «αξιολογήσουμε» ξανά από την αρχή και μαζί να δούμε και να επαναξιολογήσουμε και εμάς – ξανά από την αρχή.

Γνωρίζουμε τον εαυτό μας μέσα από τους άλλους: αυτό δεν θα πρέπει να το ξεχνάμε ποτέ. Δίχως τον «άλλον»  απέναντι μας, δεν θα είχαμε καμιά, μα καμία εικόνα, καμία γνώση, καμία συνείδηση του εαυτού μας ως οντότητας.

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα,

Influence:

Έχει σπουδάσει ψυχολογία με μεταπτυχιακές σπουδές στο Illinois Institute of Technology (USA) και Surrey University (UK). Έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα και στο Ιράν…