Αφιέρωμα στον Βωβό Κινηματογράφο – Μέρος Β

Συντάκτης: Νίκος Κομπολάκης

Η έβδομη – για κάποιους η μεγαλύτερη – τέχνη έχει γίνει πλέον 123 ετών. Όλα αυτά όμως δεν θα υπήρχαν – τουλάχιστον όχι στην μορφή και την εξέλιξη που τα έχουμε τώρα – αν δεν υπήρχαν τα πρώτα 35 χρόνια της τέχνης αυτής. Τα χρόνια του βωβού κινηματογράφου. Συνεχίζουμε το δεύτερο μέρος του αφιερώματος στον βωβό κινηματογράφο με τους πρωταγωνιστές κωμικών ταινιών.

Μέρος ΙΙ: Οι ογκόλιθοι της κωμωδίας

Ένα βασικό είδος του βωβού – το κυρίαρχο – ήταν η κωμωδία. Οι κωμικοί που αναδείχτηκαν ήταν πολλοί και καλοί. Δύο καλλιτέχνες όμως ξεχώρισαν με την παρουσία και το έργο τους. Ο Τσάπλιν και ο Κίτον, κατάφεραν για διαφορετικούς λόγους ο καθένας να γίνουν οι σπουδαιότερες μορφές της ανταγωνιστικής βωβής κωμωδίας.

Τσάρλι Τσάπλιν, ο αλητάκος

Ο Τσάπλιν κατάφερε να γίνει η πιο αναγνωρίσιμη φιγούρα του βωβού σινεμά, και μια από τις πιο αναγνωρίσιμες φιγούρες των τεχνών γενικότερα. Θεωρείται ο σπουδαιότερος ηθοποιός του βωβού σινεμά και ένας από τους δέκα σπουδαιότερους στην ιστορία της έβδομης τέχνης. Στις ταινίες του, που ήταν σκηνοθέτης και παραγωγός ο ίδιος, κατάφερνε να βγάζει συναίσθημα και ταυτόχρονα να κάνει σκληρή κριτική στα κοινωνικά δρώμενα της εποχής του.

Το Χαμίνι (1921)

Η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του που έγινε παγκόσμια επιτυχία, περιγράφει τη σχέση του αλητάκου με ένα ορφανό αγόρι που βρίσκει παρατημένο στα σκουπίδια, όταν αυτό είναι νεογέννητο. Συγκίνηση, τρυφερότητα, αστείες σκηνές με κλωτσιές και τρεχαλητό και γεννιέται το σύμπαν του Σαρλό.

Ο Χρυσοθήρας (1925)

Η ταινία με την οποία ήθελε να τον θυμούνται. Ειδικά εφέ που κόβουν την ανάσα – το σπίτι στην άκρη του γκρεμού ακόμα στοιχειώνει το θεατή. Ο Σαρλό σε αυτή την ταινία δίνει σκηνές ανθολογίας που έχουν αντιγραφεί και τις έχουμε δει όλοι ξανά και ξανά. Ο πεινασμένος σύντροφος του τον βλέπει σαν κοτόπουλο και αρχίζει να τον κυνηγάει για να τον φάει. Το γεύμα του πεινασμένου Σαρλό με ένα παπούτσι που το καταναλώνει σαν να τρώει μια πεντανόστιμη μακαρονάδα και τέλος η καταπληκτική σκηνή με τον χορό που μας προσφέρει με τα ψωμάκια.

Τα φώτα της Πόλης (1931)

Με τον ομιλούντα κινηματογράφο στην άνθησή του, ο Σαρλό εμφανίζεται δύο χρόνια μετά την τελευταία ταινία του βωβού, σε ένα πείσμα του Τσάπλιν να επιλέγει ξανά το βωβό για πει την ομορφότερη του ιστορία. Ο Σαρλό ερωτεύεται μια τυφλή ανθοπώλη και προσπαθεί να τη βοηθήσει. Το στιλιζάρισμα της ταινίας είναι μοναδικό, το σενάριο ευρηματικό και οι σκηνές που βγάζουν γέλιο, όπως η σεκάνς της πυγμαχίας, αξέχαστες. Το συγκινητικό τέλος της ταινίας – προσωπική μου άποψη – είναι ο πιο όμορφος διάλογος στην ιστορία του σινεμά.

Μοντέρνοι καιροί (1936)

Η τελευταία εμφάνιση του Σαρλό στο σινεμά είναι και η πιο απολαυστική. Μπλεγμένος στα γρανάζια της μηχανής, παγιδευμένος στο αυτόματο σύστημα ταΐσματος, «κλειδωμένος» στη θέση του να σφίγγει συνεχώς μπουλόνια, ο Σαρλό φωνάζει με τον βουβό του τρόπο για μια κοινωνία που αλλάζει, για έναν πλανήτη που αρχίζει να εξαρτάται ασφυκτικά από την τεχνολογία. Λίγο πριν το τέλος ακούγεται η φωνή του Σαρλό σε ένα αποχαιρετιστήριο τραγούδι. Η ζωή του σινεμά πρέπει να συνεχίσει χωρίς τον αλητάκο πλέον.

Μπάστερ Κίτον, ο αγέλαστος κλόουν

Σε αντίθεση με τον Τσάπλιν, ο Μπάστερ Κίτον υπήρξε ένας άνθρωπος με χαμηλό προφίλ, που είχε σαν αποτέλεσμα η καλλιτεχνική του αξία να αναγνωριστεί πολύ αργότερα. Ο Κίτον υπήρξε εφάμιλλος σε ταλέντο με τον Τσάπλιν. Η διαφορά τους ήταν ότι ενώ ο Αλητάκος ήταν ένας πρόσχαρος χαρακτήρας που γελούσε παρόλο που φορούσε κουρέλια και δεν είχε να φάει, η περσόνα που ανέπτυξε ο Κίτον ήταν γενικά ένας αξιοπρεπής νέος άντρας, ο οποίος έμπλεκε σε αδέξιες για τον ίδιο καταστάσεις και κατέληγε να τρέχει, να πέφτει, να κάνει τούμπες και γενικά να ακροβατεί σε κάθε σκηνή των έργων του, με ένα αγέλαστο, ανέκφραστο πέτρινο πρόσωπο.

Η φιλοξενία μας (1923)

Η πρώτη από τις μεγάλου μήκους ταινίες του Κίτον, αφορά έναν μορφωμένο νέο άντρα που βρίσκεται στο πιο ακατάλληλο σημείο την πιο ακατάλληλη στιγμή. Βρίσκεται μπλεγμένος ανάμεσα σε μια βεντέτα δύο οικογενειών. Ο χαρακτήρας του αγέλαστου και άτυχου νέου άντρα μόλις είχε κάνει την εμφάνισή του.

Νεαρός Σέρλοκ (1924)

Ένας νέος και ονειροπόλος που εργάζεται σε ένα σινεμά προβάλλοντας ταινίες, ονειρεύεται να γίνει ιδιωτικός ντετέκτιβ. Η ευκαιρία δεν θα αργήσει να του δοθεί και θα μπλεχτεί σε ξεκαρδιστικές καταστάσεις. Χαρακτηριστικό και αξιομνημόνευτο είναι το μοντάζ που έχει κάνει ο ίδιος στη σεκάνς με το όνειρο στο θάλαμο προβολής. Το μοντάζ είναι γενικά ένα από τα πολύ δυνατά στοιχεία του Κίτον στις ταινίες του.

Ο Στρατηγός (1926)

Η πιο διάσημη ταινία του και μια από τις 100 πιο σημαντικές στην ιστορία του κινηματογράφου. Στον αμερικάνικο εμφύλιο ένας νότιος που του απαγορεύουν να συμμετάσχει στον πόλεμο λόγω σωματοδομής, απογοητευμένος φοβάται ότι θα χάσει την αγαπημένη του. Όταν οι βόρειοι απάγουν την κοπέλα του και μαζί το τραίνο του, αποφασίζει να πάρει πίσω και τις δύο μεγάλες του αγάπες, με θάρρος και τόλμη. Η αρχή μιας σειράς απολαυστικών και πολύ αστείων σκηνών (γκαγκ) αρχίζει. Η πιο σπουδαία κωμωδία του βωβού μόλις έχει φτιαχτεί. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ταινίας είναι ότι έχει μια από τις πιο ακριβές σκηνές στην ιστορία του σινεμά. Η πτώση ενός τραίνου από μια γέφυρα.

Συντάκτης: Νίκος Κομπολάκης,

Influence:

Από πολύ μικρή ηλικία, καταπιανόμουν με τη συγγραφή και τη μανιώδη ανάγνωση. Το διάβασμα είναι ένας μόνιμος σύντροφος από τα παιδικά μου χρόνια…