3 μύθοι για τη σχέση των νέων με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Συντάκτης: Σάννα Νάνου, Φιλόλογος και Επιμελήτρια – Διορθώτρια Κειμένων

Οι έφηβοι πάντα έλκονται από τους δημόσιους χώρους όπου μπορούν να συναντήσουν τους φίλους τους, να αναζητήσουν νέους φίλους και να μιλήσουν ατέλειωτα με τους συμμαθητές τους για τα θέματα που τους αφορούν μακριά από τους γονείς και άλλες μορφές εξουσίας. Αυτές οι συγκεντρώσεις είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη του ανθρώπου, καθώς μέσα από αυτές οι έφηβοι επεκτείνουν τους κοινωνικούς τους ορίζοντες, πειραματίζονται με διαφορετικές εκδοχές της προσωπικότητάς τους και αναπτύσσουν την αίσθηση της ανεξαρτησίας προκειμένου να γίνουν οι ίδιοι ενήλικες.

Μέχρι σχετικά πρόσφατα, τα μέρη όπου οι έφηβοι αναζητούσαν ο ένας τον άλλον ήταν οι φυσικοί χώροι, αλλά σήμερα συναντιούνται στον κυβερνοχώρο. Πολλοί ενήλικες νιώθουν αμηχανία και ασκούν κριτική θέτοντας ζητήματα περί κοινωνικής απομόνωσης και όχι μόνο. Ένα καταπληκτικό νέο βιβλίο της danah boyd (η ίδια καταγράφει το όνομά της με μικρά γράμματα), με τίτλο It’s Complicated: The Social Lives of Networked Teens μας βοηθά να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει.

Το βιβλίο, που δημοσιεύθηκε από το Yale University Press, είναι προϊόν ενός εκτεταμένου προγράμματος έρευνας. Από το 2005 έως το 2012, η boyd μίλησε με εφήβους, γονείς, εκπαιδευτικούς, βιβλιοθηκονόμους, υπουργούς νεολαίας και άλλους που εργάζονται με τους εφήβους. Έζησε επίσης «αμέτρητες ώρες» μελετώντας τους εφήβους μέσα από τα ίχνη που άφηναν στο διαδίκτυο, στους τόπους κοινωνικής δικτύωσης, στα blogs και άλλα social media. Επιπλέον, η ίδια και η συνεργάτης της, Alice Marwick, διεξήγαγαν συνεντεύξεις σε 166 εφήβους για τις κοινωνικές συνήθειές τους στα μέσα ενημέρωσής τους. Το βιβλίο έρχεται να καταρρίψει 3 μύθους για τη σχέση των εφήβων με την τεχνολογία που συχνά ακούμε σε συζητήσεις μεταξύ των ενηλίκων.

Μύθος 1: Η τεχνολογία δημιουργεί κοινωνική απομόνωση

Ένας έφηβος σε έναν υπολογιστή ή smartphone μπορεί να φαίνεται κοινωνικά απομονωμένος, αλλά ο έφηβος χρησιμοποιεί αυτή τη συσκευή για να ξεπεράσει την κοινωνική απομόνωση, την απομόνωση που εμείς οι ενήλικες έχουμε επιβάλει. Η boyd λέει ότι συχνά ακούει τους γονείς να διαμαρτύρονται ότι οι έφηβοι προτιμούν τους υπολογιστές από πραγματικούς ανθρώπους, αλλά η οπτική των εφήβων είναι αρκετά διαφορετική. Όλοι οι έφηβοι τονίζουν επανειλημμένα ότι θα προτιμούσαν να έρθουν σε επαφή με τους φίλους τους, αλλά δεν έχουν πάντα χρόνο για να το πράξουν.

Μύθος 2: Οι έφηβοι είναι εξαρτημένοι από την τεχνολογία και τα social media.

Σε ένα προηγούμενο δοκίμιο η συγγραφέας περιέγραψε την τάση μας να εφαρμόζουμε τον όρο “εθισμός” σχεδόν σε κάθε είδους δραστηριότητα που απολαμβάνουν οι άνθρωποι και συμμετέχουν σε αυτήν συχνά. Ο όρος αναφέρεται σε μια δραστηριότητα που (α) είναι καταναγκαστική, με την έννοια ότι το άτομο δεν ήταν σε θέση να σταματήσει να το κάνει, ακόμα και με μεγάλη προσπάθεια, και (β) είναι σαφώς πιο επιβλαβής από ό, τι χρήσιμη στο πρόσωπο που ασχολείται με την εν λόγω συμπεριφορά.

Η boyd διαπίστωσε ότι κάποιοι έφηβοι πράγματι ξοδεύουν περισσότερο χρόνο με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από ό, τι θα ήθελαν. Αναγνώρισαν ότι το απολαμβάνουν τόσο πολύ που χάνουν την αίσθηση του χρόνου και σημείωσαν ότι αυτό μειώνει τον χρόνο τους με αποτέλεσμα να μην ασχολούνται με άλλες δραστηριότητες. Αλλά δεν είναι σαφές ότι αν η δραστηριότητα αυτή δεν αποφέρει οφέλη. Και, ακόμη και αν προξενεί κακό η boyd προτείνει ότι η χρήση του εθισμού δεν αρμόζει στην κατάσταση αυτή. Ο εθισμός συνεπάγεται παθολογία και όχι ένα πρόβλημα της διαχείρισης του χρόνου που όλοι μας έχουμε σε διάφορους βαθμούς.

Η boyd επισημαίνει ότι αν χρησιμοποιούμε τον όρο “εθισμό” για να αναφερθούμε σε οποιαδήποτε δραστηριότητα που απολαμβάνουν οι άνθρωποι και στην οποία αφιερώνουν πολύ χρόνο, τότε όντας εθισμένος κανείς στις πληροφορίες και στους ανθρώπους είναι μέρος της ανθρώπινης κατάστασης: προκύπτει από μια υγιή επιθυμία να γνωρίζει το περιβάλλον και να συνδέεται με την κοινωνία. Δεν είναι η ίδια η τεχνολογία που εθίζει τους νέους, αλλά η ευκαιρία να επικοινωνούν με τους συμμαθητές και να μαθαίνουν για τον κόσμο τους. Ο υπολογιστής είναι απλώς το εργαλείο, όπως το τηλέφωνο.

Μύθος 3: Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θέτουν σε μεγάλο κίνδυνο τους εφήβους να υποστούν σεξουαλική παρενόχληση.

Σε μια πανεθνική έρευνα, η boyd και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι το 93% των γονέων εξέφρασαν την ανησυχία ότι το παιδί τους μπορεί να συναντήσει κάποιον ξένο σε απευθείας σύνδεση που θα το βλάψει, ενώ μόνο το 1% από αυτούς δήλωσαν ότι κάποια από τα δικά τους παιδιά είχαν μια αντίστοιχη εμπειρία. Μέχρι στιγμής ο μεγαλύτερος φόβος που εκφράζεται από τους γονείς είναι οι βιαστές και οι παιδεραστές. Αυτό αντανακλά τους φόβους, όπως αποκαλύπτουν και άλλες εθνικές και διεθνείς έρευνες, που αποτελούν τη βάση των αποφάσεων πολλών γονέων να περιορίσουν τα παιδιά τους από δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους, χωρίς την προστασία των ενηλίκων. Παραδόξως, οι ερωτηθέντες στην έρευνα της boyd εξέφρασαν τόσο τον φόβο για τους γιους τους όσο για τις κόρες τους.

Η boyd αναφέρει σχετικά: « Οι διαδικτυακές σεξουαλικές επιθέσεις είναι σπάνιες, και ο συνολικός αριθμός των σεξουαλικών εγκλημάτων σε βάρος ανηλίκων έχει σταθερά πτωτική πορεία από το 1992, γεγονός που υποδηλώνει ότι το διαδίκτυο δεν έχει δημιουργήσει νέα επιδημία». Φυσικά, οι έφηβοι και τα παιδιά θα πρέπει όλοι να είναι προσεκτικοί σχετικά με αυτές τις δυνατότητες, και θα πρέπει να συζητήσουμε με την κοινή λογική τους τρόπους πρόληψής τους, αλλά ο κίνδυνος είναι τόσο μικρός που είναι παράλογο να απαγορεύσετε τα παιδιά να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Συντάκτης: Σάννα Νάνου, Φιλόλογος και Επιμελήτρια – Διορθώτρια Κειμένων

Influence:

Η Σάννα Νάνου γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1983. Σπούδασε στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης…