Ο Πολιτισμός εκπέμπει σήμα κινδύνου… Ακούστε το.

Συντάκτης: Στυλιανή Τηλιακού

Ο πολιτισμός είναι μία έννοια σημασιολογικά φορτισμένη. Γιατί ο πολιτισμός βρίσκεται στο σημείο που βρίσκεται; Ποια είναι η θέση του στον 21ο αιώνα; Πώς μπορούμε να τον διαφυλάξουμε;

Ο «πολιτισμός» στον 21ο αιώνα

Πολιτισμός: μία έννοια που φθίνει τον 21ο αιώνα. Μία λέξη-σύμβολο της χώρας μας. Την έχουμε κατακτήσει, άλλωστε, ανά τους αιώνες… Μία αξία που συνάδει με την αξία τής Δημοκρατίας, (άλλο σύμβολο τής χώρας μας!). Γιατί χωρίς δημοκρατία δεν νοείται η αξία τού πολιτισμού – δεν έχει νόημα. Περιορισμοί από απολυταρχικά καθεστώτα δεν τον αφήνουν να ανθίσει, ούτε να επιτελεί απρόσκοπτα το έργο του, αλλά τον υποτάσσουν.

Έχουμε ξεχάσει τι σημαίνει πολιτισμός;

Τελικά, τι σημαίνει πολιτισμός; Γιατί έχουμε παραγκωνίσει τόσο το νόημα τής λέξης; Γιατί ξεχάσαμε τη σημασία της, τη ζωτική επίδρασή της στην ατομική μας ανάπτυξη και στην καθολική πρόοδο τής κοινωνίας; Η κοινωνία, άλλωστε, αποτελείται και καθρεφτίζει ένα συνονθύλευμα ανθρώπων – με παρόμοια ιδιοσυγκρασία και νοοτροπίες, αλλά και εντελώς διαφορετικών μεταξύ τους (χάρη στην προσωπική ανάπτυξη και στην ατομική ελευθερία να γινόμαστε οι άνθρωποι που θέλουμε).

Αλήθεια, γινόμαστε οι άνθρωποι που θέλουμε και που οραματιζόμαστε; Ή πλάθουμε μια απομίμηση των γύρω μας και των όσων μας περιβάλλουν; Ένα είναι σίγουρο, έχουμε και θα έχουμε πάντα τον πρώτο λόγο στις αξίες που θέλουμε να καθορίζουν τη στάση, το χαρακτήρα, τη συμπεριφορά και τη ζωή μας.

Από πού πηγάζει ο πολιτισμός;

Πώς θα οικοδομήσουμε τις αρετές και τις αξίες μας, αν δεν οραματιζόμαστε, αν δεν αντλούμε έμπνευση μέσω των καλύτερων – των άριστων προτύπων; Και εδώ οι «ακτίνες» τού πολιτισμού έρχονται να μας φωτίσουν. Να απλώσουν το πέπλο τους και να μας συνεπάρουν όλες οι μορφές των καλλιτεχνών και των έργων τους στις Τέχνες και τα Γράμματα. Να μας αγγίξουν και να μας δώσουν δύναμη, να μας μιλήσουν. Κάθε μορφή τέχνης έχει τη δυνατότητα να «χαράξει» ένα μήνυμα στην ψυχή μας. Να μας αφυπνίσει, να μας ταρακουνήσει. Να μας ξεσηκώσει για το καλύτερο.

Κάθε αράδα από τα σπουδαία λόγια των «Μεγάλων» Κλασικών, αλλά και σύγχρονων δημιουργών (δημιουργών που θα έπρεπε να τους ανιχνεύουμε περισσότερο, να ανακαλύπτουμε το μεγαλείο τής ψυχής και του νου τους).

Τι είναι τελικά πολιτισμός;

Πολιτισμός, σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ένα από τα πιο έγκυρα διαδικτυακά λεξικά της Ελληνικής, η «Πύλη για την Ελληνική γλώσσα», είναι το σύνολο των υλικών, πνευματικών, τεχνικών επιτευγμάτων και επιδόσεων, που είναι αποτέλεσμα των δημιουργικών δυνάμεων και των ικανοτήτων του ανθρώπου και που εκφράζεται ιστορικά στους τύπους και στις μορφές οργάνωσης και δράσης τής κοινωνίας, καθώς και στη δημιουργία (υλικών και πνευματικών) αξιών. Οι αξίες, λοιπόν, αυτές είναι το μέτρο σύγκρισης τού (απλά) καλού από το καλύτερο. Μπορούν να γίνουν αρωγός και κανόνας στη ζωή μας, στα εύκολα και στα δύσκολα. Αρκεί εμείς να το θέλουμε, να το επιτρέψουμε. Να τις αφομοιώσουμε και να τις προβάλλουμε προς τα έξω. Σε κάθε ευκαιρία, σε κάθε συναναστροφή μας. Αν επιτρέψουμε να εισχωρήσουν στην καθημερινότητά μας και τις δεχτούμε, θα γίνουν κτήμα μας και με την επαναλαμβανόμενη επιλογή τους η προτίμηση θα μεταμορφωθεί σε έξη, δηλαδή σε συνήθεια. Ωραία λέξη η έξη, αρχαία! Την αγαπούσε ο Αριστοτέλης, την πραγματευόταν στα κείμενά του.

Οι αξίες που πηγάζουν από τον πολιτισμό

Κάπου εδώ, ας μεταφέρουμε μια κορυφαία άποψη-συμπέρασμα των ψυχολόγων. Ο μόνος τρόπος για να νιώθουμε ευτυχισμένοι μακροπρόθεσμα είναι να ζούμε σύμφωνα με τις πραγματικές μας αξίες. Υγεία, αγάπη, ευγνωμοσύνη, καλοσύνη, ακεραιότητα, προσφορά, ανάπτυξη, γαλήνη, οικογένεια – φιλία – συντροφικότητα, ευτυχία και αλληλεγγύη είναι οι σημαντικότερες εξ αυτών. Ας προσθέσει ο καθένας μας ό,τι ακόμη θέλει: ελευθερία, ασφάλεια, πάθος, ειλικρίνεια, ανθρωπιά… Η λίστα ατελείωτη και η αξία αυτών των εννοιών ανεκτίμητη. Νομίζω πως όλα αυτά τα στοιχεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με ό,τι πρεσβεύει ο πολιτισμός. Ανεξαρτήτως χώρας και συνόρων. Είναι πανανθρώπινη αξία και μας επηρεάζει καθολικά.

Η ευθύνη του καθενός μας απέναντι στον πολιτισμό

Ήρθε η ώρα να ευαισθητοποιηθούμε όλοι από το πλήγμα που δέχεται ο χώρος του πολιτισμού στη σύγχρονη εποχή. Αντισταθείτε στην κατάπτωση του ηθικού, πνευματικού ή κοινωνικού επιπέδου. Είναι ευθύνη όλων μας. Μπορούμε να το επιλέξουμε όλοι μας. Ας το κάνουμε εμείς, για εμάς. Άλλωστε, εμείς θα δρέψουμε και τις δάφνες.

Συντάκτης: Στυλιανή Τηλιακού,

Influence: