Μπορεί η παραμονή σε εξωτερικούς χώρους με πράσινο να ωφελεί τους ανθρώπους με σχιζοφρένεια;

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα

Σε ασθενείς με σχιζοφρένεια, η έκθεση σε χώρους πρασίνου συνδέθηκε με λιγότερα συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και ψύχωσης και καλύτερο ύπνο.

Η ερεύνα είναι πρόσφατη, δημοσιευμένη στο New England Journal of Medicine, ένα από τα καλύτερα ιατρικά περιοδικά. Γενικά, ας λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι έχουν γραφεί πραγματείες και έρευνες επι ερευνών τις τελευταίες δεκαετίες – μην πω αιώνες- για το πόσο καλό μας κάνει μια βόλτα (έστω) στο πάρκο ή στο δάσος, στην έξοχη, κλπ, πόσο ηρεμεί, πόσο χαλαρώνει, πόσο ξεκουράζει νοητικά.

Γιατί; Διότι ο ανθρωπινός εγκέφαλος έχει φτιαχτεί με βάση τον εξωτερικό χώρο, για να επιβιώνει στην φύση, διότι ο άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε για εσωτερικούς χώρους, για τέσσερις, στενούς τοίχους που του στερούν την κίνηση, την όραση, την όσφρηση, την αίσθηση της αφής και της ακοής διαφορετικών ήχων, τον αέρα, την καθημερινότητα των άλλων πλασμάτων, την αίσθηση ότι είναι αναπόσπαστο μέρος του κόσμου που του δίνει χαρά και τη γνώση ότι έχει πάμπολλα να μάθει χωρίς να είναι μόνος σε αυτην την εξερεύνηση.

Μαζί με αυτά, έρχονται κι άλλα πράγματα: η αγάπη γα το τοπίο γύρω μας, ο σεβασμός για την ζωή των ζώων και της φύσης που μας κληροδοτήθηκε, εμπειρίες που δεν προσφέρουν τα κτίρια, μια κινητικότητα σωματική και την ακόλουθη έκκριση ορμονών που μας δίνει μια, ανεξήγητη ίσως αλλά πραγματική, αίσθηση χαράς και ευεξίας, την αντίληψη, καθώς κοιτάμε τον ορίζοντα (που τον έχουμε ξεχάσει) ότι ζούμε μέσα σε ένα απέραντο σύμπαν, ότι δεν είμαστε το κέντρο του μεν, όμως είμαστε γεμάτοι δυνατότητες που θα ανακαλύψουμε σιγά-σιγά.

Τα ξέρουμε όλα αυτά. Δεν τα κάνουμε πράξη, αλλά κάπου μέσα μας τα ξέρουμε. Απ την άλλη, όπως λέω συχνά-πυκνά, οι έρευνες είναι απαραίτητες για να μας δείχνουν την αλήθεια εκείνων που «οσφιζόμαστε» ή για να μας ξυπνήσουν από τον λήθαργό μας. (μπήκα λίγο απότομα σήμερα, κάνετε όμως λίγη υπομονή διότι κάπου αλλού το πάω)

Η έρευνα

Τίτλος: Μπορεί η έκθεση στη φύση να είναι ωφελεί τους ασθενείς με σχιζοφρένεια;

Joel Yager, NEJM, 2020, 23 Sep.

Περίληψη έρευνας: Σε ασθενείς με σχιζοφρένεια, η έκθεση σε χώρους πρασίνου συνδέθηκε με λιγότερα συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και ψύχωσης και καλύτερο ύπνο.

Λαογραφία και ανέκδοτα, αλλά λίγες επιστημονικές παρατηρήσεις (π.χ. NEJM JW Psychiatry May 2019 και JAMA Psychiatry 2019) δείχνουν ότι η έκθεση στη φύση είναι καλή για την ψυχική μας υγεία. Οι τρέχοντες ερευνητές χρησιμοποίησαν οικολογικές στιγμιαίες εκτιμήσεις για να διερευνήσουν τη σχέση ψυχιατρικών συμπτωμάτων με την εγγύτητα σε πράσινους χώρους (περιοχές χλόης, δέντρων, ή άλλης βλάστησης που κατασκευασμένοι για ψυχαγωγικούς ή αισθητικούς λόγους στα αστικά περιβάλλοντα) στη Βοστώνη, ΗΠΑ.

Ομάδες έρευνας

37 ασθενείς με σχιζοφρένεια που υποβλήθηκαν σε θεραπεία σε κοινοτικό κέντρο ψυχικής υγείας (μέση ηλικία, 38, 54% λευκοί, 62% με πτυχίο γυμνασίου ή παραπάνω) και 26 υγιείς μάρτυρες (μέση ηλικία, 30, 77% Ασιάτες, 92% με απολυτήριο λυκείου ή άνω). Για 3 μήνες, κάθε συμμετέχων απαντούσε άμεσα (δηλ την στιγμή που ετίθετο) σε ερωτήματα μέσω smartphone 3 φορές την εβδομάδα, αξιολογώντας έτσι άμεσα τον βαθμό του άγχους, την κατάθλιψη, την κοινωνικότητα, και τα ψυχωτικά συμπτώματα. οι ακριβείς γεω-εντοπισμοί τους καταγράφηκαν σε απόσταση 50 μέτρων μέσω GPS. Τα δεδομένα του GPS επέτρεψαν επίσης τον υπολογισμό της πυκνότητας βλάστησης των τοποθεσιών που βρίσκονταν οι συμμετέχοντες όταν απάντησαν.

Τα αποτελέσματα της έρευνας

Οι ασθενείς με υψηλή έναντι χαμηλής έκθεσης σε χώρους πρασίνου είχαν χαμηλότερες μέσες βαθμολογίες για το άγχος, την κατάθλιψη, και τα ψυχωτικά συμπτώματα και καλύτερο ύπνο (όλα τα ευρήματα με σημαντικές διαφορές), αλλά χαμηλότερες βαθμολογίες κοινωνικότητας (μέτριου μεγέθους διαφορές). Στην ομάδα ελέγχου, οι μετρήσεις των παραπάνω παραμέτρων από την έκθεση σε χώρους πρασίνου ήταν μικρές ή αμελητέες, εκτός από το άγχος (μέτριου μεγέθους διαφορές). Πολύ λογικό, όταν η ομάδα έλεγχου ήσαν υγιή άτομα που δεν υπέφεραν από αϋπνία, κατάθλιψη ή ψυχωτικά συμπτώματα, αλλά μόνο από το καθημερινό άγχος, το όποιο έδειξε βελτίωση. Υπ’ όψιν επίσης ότι οι υγιείς βρίσκονται συχνά σε πάρκα και χώρους φυσικούς, ενώ οι σχιζοφρενείς είναι συνήθως κλεισμένοι μέσα σε 4 τέσσερις τοίχους ενός λευκού νοσοκομείου. Άρα, πριν καν αρχίσει το πείραμα, η ομάδα των ασθενών με σχιζοφρένεια βρίσκεται σε μειονεκτική θέση έναντι της ομάδας ελέγχου: το πράσινο, τα δέντρα, κλπ, είναι γι αυτούς μια σπάνια εμπειρία.

Τι μας λέει η έρευνα;

Μας εκπλήσσουν αυτά τα αποτελέσματα; Τι μας λέει η μελέτη; Λέει, στην ουσία ότι, ότι ισχύει για όλους εμάς, τους «φυσιολογικούς», ισχύει και για τους ασθενείς με σχιζοφρένεια και άρα, κατά λογική επέκταση για όλους όσους πάσχουν από ψυχικά και σωματικά νοσήματα.

Ως εδώ καλά. Όπως έχουμε πει, είμαι υπέρ των ερευνών. Όμως, αναρωτιέμαι: έχουμε φτάσει, ως ανθρωπότητα, με ό,τι αυτό σημαίνει, στον 21ο αιώνα να χρειαζόμαστε έρευνες προκείμενου να αντιληφθούμε το προφανές;

Ή έχουμε απομακρυνθεί τόσο από το προφανές, την ανθρώπινη διάσταση και κατάσταση, την ανθρώπινη ανάγκη για ενσυναίσθηση και κατανόηση, για συμπόνια, για λίγο ήλιο, λίγη θέα, έναν περίπατο – απλά πράγματα και όμως εντελώς απαραίτητα- που πλέον δεν τα βλέπουμε; Το γεγονός ότι γίνονται σήμερα τέτοιες έρευνες, μήπως μας λέει αυτό ακριβώς; Μήπως μας λέει ότι ακόμη βλέπουμε τους ψυχικά ασθενείς ως κάτι λιγότερο-από-ανθρώπους; Οτι μήπως, εν τέλει, δεν είμαστε και τόσο «πολιτισμένοι»; Ότι ο «πολιτισμός» δεν είναι τα smartphones, αλλά κάτι άλλο από το οποίο απομακρυνόμαστε;

Το προφανές και το όχι τόσο προφανές: «που πάμε;»

Δεν είναι προφανές ότι η παραμονή σε δάση, πάρκα, κάπου όπου το πράσινο και η θέα αφθονούν θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα; Σε όλους; Εχουμε ξεχάσει ότι τα παιδιά προτιμούν να περπατούν στο χώμα, στο χόρτο, οπουδήποτε παρά στο μπετόν που τους παρέχουμε τόσο απλόχερα;

Έχουμε ξεχάσει την ίδια την φύση του ανθρώπου; Την ίδια μας την φύση; Μήπως θα έπρεπε να μας θλίβει αυτό; Με έναυσμα αυτήν την έρευνα, ας αναρωτηθούμε. Ας αναρωτηθούμε, ειδικά αυτήν την εποχή που ένας ιός και τα συνεπακόλουθά του μας καταδυναστεύουν, πόσο έχουμε απομακρυνθεί μεταξύ μας, από την φύση και από την φύση μας.

Ας αναρωτηθούμε εάν πράγματι αυτό είναι που θέλουμε. Θέλουμε να αφήσουμε να συμβεί κάτι τέτοιο; Διότι η απραξία κι η σιωπή είναι μορφές αδιαφορίας και συναίνεσης και θα έχουν αυτό το αποτέλεσμα: Μια απομάκρυνση από το Ον: από το ανθρώπινο ον και το ον της φύσης. Και η σχιζοφρένεια, η κατάθλιψη κ.ο.κ., δεν απέχουν και πολύ από αυτό- απέχουν, στην πραγματικότητα, πολύ, μα πολύ λίγο. Ας αναρωτηθούμε λοιπόν σοβαρά: Που πάμε; Προς τι; Και, βρε παιδιά, γιατί;

Στο κάτω-κάτω, «δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ οξείας σχιζοφρένειας και ενός κόσμου σε πόλεμο». – Gary Zuk.

Συντάκτης: Μάριαμ Συρεγγέλα,

Influence:

Έχει σπουδάσει ψυχολογία με μεταπτυχιακές σπουδές στο Illinois Institute of Technology (USA) και Surrey University (UK). Έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα και στο Ιράν…