Τα απομεινάρια μιας μέρας (ΝΟΜΠΕΛ 2017)

Συντάκτης: Άρης Γαβριηλίδης, Συγγραφέας - Εικαστικός

Influence:

Να ένα καθαρά αγγλικό μυθιστόρημα, τιμημένο με βραβείο Booker, που μεταφράστηκε σε 24 γλώσσες και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Άντονι Χόπκινς, αλλά είναι γραμμένο από έναν Ιάπωνα.  Αυτό εξηγείται εύκολα από το γεγονός ότι ο Καζούο Ισιγκούρο, Νόμπελ λογοτεχνίας 2017, γεννήθηκε στο Ναγκασάκι το 1954, αλλά μεγάλωσε στη Μεγάλη Βρετανία. Ζει στο Λονδίνο με τη σύζυγο και την κόρη του.

Πριν συνεχίσουμε, ας αφήσουμε το οπισθόφυλλο το  βιβλίου να μας μιλήσει για το έργο:

«Εντέλει, τι έχουμε να κερδίσουμε αναλογιζόμενοι συνεχώς το παρελθόν, κατηγορώντας τον εαυτό μας για το γεγονός πως η ζωή μας δεν εξελίχθηκε όπως θα θέλαμε;

Ο Καζούο Ισιγκούρο ζωγραφίζει με την πένα του το συγκινητικό πορτρέτο του Στίβενς, του τέλειου μπάτλερ, και του κόσμου του, που ξεθωριάζει στον απόηχο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Στίβενς, ύστερα από δεκαετίες υπηρεσίας στο Ντάρλινγκτον Χολ, μόνος του μια μέρα στην αγγλική ύπαιθρο, ξεκινά ένα ταξίδι στο παρελθόν σε μια προσπάθεια να καθησυχάσει τον εαυτό του ότι έχει υπηρετήσει την ανθρωπότητα προσφέροντας τις υπηρεσίες του στον «μεγάλου ηθικού αναστήματος τζέντλεμαν» Λόρδο Ντάρλινγκτον. Όμως, στη μνήμη του παραμονεύουν αμφιβολίες για την αληθινή φύση της «μεγαλοσύνης» του Λόρδου Ντάρλινγκτον, και ακόμα μεγαλύτερες αμφιβολίες για τη φύση της δικής του ζωής.

Ένα σύγχρονο κλασικό μυθιστόρημα, μια όμορφη αναπόληση της ζωής ανάμεσα σε δύο πολέμους σε μια αγγλική έπαυλη, μια καθηλωτική επίκληση σε χαμένα όνειρα και χαμένους έρωτες».

Η αλήθεια είναι ότι  πάντοτε προσελκύουν το ενδιαφέρον ιστορίες που εξελίσσονται μέσα σε μια έπαυλη της αγγλικής εξοχής με  αναρίθμητα δωμάτια, αριστοκράτες, λόρδους, μπάτλερ και μια στρατιά από υπηρέτες. Έχουν γραφτεί πλήθος βιβλίων και έχουν γυριστεί πολλές ταινίες ή σήριαλ (π.χ. «Ο πύργος του του Ντάουντον») σε τέτοια ατμόσφαιρα.

Στο συγκεκριμένο βιβλίο, ο συγγραφέας είχε την πρωτότυπη ιδέα να βάλει ένα μπάτλερ της παλιάς εποχής να εξιστορεί κομμάτια της ζωής του. Έχει σημασία ο προσδιορισμός «της παλιάς εποχής», τότε που, όπως μας εξηγεί ο κύριος Στίβενς, ο πρωταγωνιστής του έργου, ελάχιστοι ήταν οι μπάτλερ που συγκέντρωναν όλα τα προσόντα για να γίνουν αποδεχτοί σε μια κλειστή «λέσχη», την Hays Society, με τους πιο διάσημους του επαγγέλματος. Μόνιμη και σταθερή φιλοδοξία του κυρίου Στίβενς ήταν να γίνει ένας από αυτούς, θεωρώντας ότι η αξιοπρέπεια είναι το ύψιστο προσόν. Για να διατηρήσει όμως την αξιοπρέπειά του, όπως την εννοούσε τουλάχιστον εκείνος, στον υπέρτατο βαθμό, θυσιάζει έρωτα και προσωπική ζωή. Κρύβεται μονίμως πίσω από την μάσκα του τυπικού μπάτλερ μη διστάζοντας να προτάξει το επαγγελματικό του καθήκον  στον θάνατο του πατέρα του, που ξεψυχούσε σε ένα από τα δωμάτια της έπαυλης.

Εθελοτυφλεί μπροστά στον έρωτα που παρουσιάζεται μπροστά του με την μορφή της δεσποινίδος Κέντον, που εργάζεται ως οικονόμος δίπλα του.  Αγνοεί, ή προσποιείται ότι αγνοεί το διακριτικό της φλερτ, ακόμη κι όταν εκείνη τον προκαλεί ανοιχτά με την ερώτηση «Κύριε Στίβενς, γιατί υποκρίνεσθε;». Εξάλλου, ολόκληρη η ζωή του μπάτλερ ήταν μια υποκρισία, ακόμη κι ο επιτηδευμένος τρόπος που μιλούσε μιμούμενος το στυλ και την φρασεολογία της υψηλής αριστοκρατίας.

Όταν ο εργοδότης του του δανείζει το πολυτελές αυτοκίνητο του για λίγες ημέρες ο κύριος Στίβενς βρίσκεται σε ένα χωριό του οποίου οι κάτοικοι τον περνούν για αριστοκράτη, χωρίς εκείνος να τολμά να τους πει ότι δεν είναι παρά ένας υπηρέτης. Η σκηνή, με χιουμοριστικές νότες, θυμίζει αντίστοιχες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, όταν  ο φτωχός ή άσημος παίρνει την θέση του πλούσιου ή διάσημου (π.χ. Βέγγος-Κακαβάς και  Βουτσάς-Ντούζος).

Στο τέλος της ιστορίας, ο μπάτλερ συναντά, ύστερα από χρόνια, την παντρεμένη πλέον δεσποινίδα Κέντον, για να διαπιστώσει ότι «πρέπει να υιοθετήσω μια πιο θετική θεώρηση και να προσπαθήσω να αξιοποιήσω καλύτερα τα απομεινάρια της μέρας μου», εννοώντας το υπόλοιπο της ζωής του.

Η φράση αυτή έδωσε τον τίτλο στο βιβλίο «The Remains of the Day» που πρέπει να μεταφραστεί κατά την άποψή μου «Τα απομεινάρια της μέρας» και όχι «Τα απομεινάρια μιας μέρας», που δεν αποδίδει ακριβώς το νόημα παραπέμποντας σε μία από τις πολλές ημέρες. Κατά τα άλλα η μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου ήταν άριστη, προσεγμένη ακόμη και στις λεπτομέρειες, όπως η επιλογή της λέξης «υψηπέτης» (αυτός που εμπνέεται από μεγάλες ιδέες) και όχι την συνηθέστερη, αλλά εν προκειμένω λανθασμένη, «υψηπετής» (ο ουρανοκατέβατος, αυτός που  έπεσε από τον ουρανό).

Η πλοκή εξελίσσεται ομαλά, με αλλεπάλληλα flash back, χωρίς ανατροπές, ή τουλάχιστον  μη αναμενόμενες.

Το μήνυμα που δίνει ο συγγραφέας στον αναγνώστη είναι το γνωστό carpe diem (άδραξε την ημέρα), που σημαίνει μην αφήνεις την ζωή σου να περνάει έτσι, εκμεταλλεύσου τις ομορφιές που σου προσφέρει. Κι αν όμως δεν το έχει κάνει έως τώρα, ποτέ δεν είναι αργά. «Το δειλινό είναι το πιο απολαυστικό κομμάτι της ημέρας» λέει συμβολικά στο τέλος του βιβλίου, όπου αφού με την λέξη «ημέρα» συμβολίζει την ζωή, όπως είπαμε πιο πάνω, εδώ με το «δειλινό» εννοεί την μεγάλη ηλικία, στην οποία βρίσκεται ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος.

Έτσι απευθύνεται κυρίως σε αναγνώστες αυτής της ηλικίας για να τους θυμίσει ότι ποτέ δεν είναι αργά, όπως είπαμε προηγουμένως αλλά και  σε νεότερους για να τους θυμίζει έγκαιρα τον κίνδυνο ότι ο υπερβολικός ζήλος για την δουλειά και την καριέρα μπορεί να τους κοστίσει  το νόημα της ζωής.

Με 328 σελίδες από τις εκδόσεις Ψυχογιός, 13η χιλιάδα.

Συντάκτης: Άρης Γαβριηλίδης, Συγγραφέας - Εικαστικός

Influence:

Ο Άρης Γαβριηλίδης, οικονομολόγος, πρώην  διευθυντικό στέλεχος τραπεζών και επιχειρήσεων, ασχολείται ερασιτεχνικά με το γράψιμο…