Ψυχολογικές επιπτώσεις των smartphones

Συντάκτης: Καλλιόπη Εμμανουηλίδου, Ψυχολόγος- Συγγραφέας

Influence:

Τα κινητά τηλέφωνα μπήκαν ευρέως στη ζωή μας πριν από 20 περίπου χρόνια. Ήταν από τις εφευρέσεις που έμελλε να αλλάξουν κατά πολύ τον τρόπο ζωής μας αλλά και τις ανθρώπινες σχέσεις, την επικοινωνία και τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον κόσμο γενικότερα.

Αρχικά η αλλαγή έγκειτο στο γεγονός ότι οι άνθρωποι με κινητό τηλέφωνο ήταν πιο εύκολα εντοπίσιμοι, ενώ αποκτήθηκε μια αίσθηση ασφάλειας (αν χρειαστώ βοήθεια, μπορώ να καλέσω στο τηλέφωνο κάποιον). Η επίγνωση όμως του πού βρισκόμαστε ανά πάσα στιγμή άρχισε να γίνεται ασφυκτική και η παρακολούθηση αυτή πιεστική, αφού περιόριζε την αυτονομία. Αν έχεις μαζί σου το κινητό σου τηλέφωνο, δύσκολα μπορείς να ξεχαστείς για λίγο και να μείνεις πραγματικά μόνος.

Η μεγάλη όμως αλλαγή σημειώθηκε με τη χρήση των «έξυπνων τηλεφώνων» (smartphones). Οι νέες αυτές τηλεφωνικές συσκευές περιλάμβαναν πολλαπλές λειτουργίες, υψηλή υπολογιστική ικανότητα και δυνατότητες σύνδεσης. Οι κυριότερες διαφορές ήταν η δυνατότητα λήψης φωτογραφιών υψηλής ποιότητας και η δυνατότητα σύνδεσης στο διαδίκτυο.

Αυτές οι αυξημένες δυνατότητες μετέτρεψαν τις νέες συσκευές, σε συνδυασμό με τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μέσα από αυτές, σε άκρως εθιστικά μηχανήματα που σύντομα εμφάνισαν τις επιπτώσεις στη ζωή του ανθρώπου: μοναξιά, κατάθλιψη, άγχος, σύγκριση με άλλους ανθρώπους (και με τις ωραιοποιημένες εικόνες της ζωής τους), καταναγκαστικός έλεγχος μηνυμάτων και ειδοποιήσεων, πίεση να είμαστε online, διάσπαση προσοχής, μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, χειροτέρευση της μνήμης (πόσες φορές, αντί να προσπαθήσουμε παραπάνω να θυμηθούμε κάτι, ανατρέχουμε στο κινητό μας!) αλλά και κακή ποιότητα ύπνου. Επίσης εμφανίζονται ναρκισσιστικές συμπεριφορές από ανθρώπους που με εμμονή καταγράφουν και προβάλλουν αυτοπορτραίτα ή εικόνες της ζωής τους, φυσικά βελτιστοποιημένες, φιλτραρισμένες και εξιδανικευμένες.

Εκτός από αυτά, έχει παρατηρηθεί και ένα είδος φοβίας που σχετίζεται με τα κινητά τηλέφωνα: με τη λέξη «nomophobia» (no mobile phobia) αποδίδεται ο παθολογικός φόβος που νιώθουν οι άνθρωποι μην τυχόν και μείνουν χωρίς κινητό, χωρίς σήμα, χωρίς μπαταρία. Επίσης πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν το σύνδρομο ψευδούς αίσθησης δόνησης, κατά το οποίο νομίζουν ότι είχαν ειδοποίηση από το κινητό τους, χωρίς να ισχύει κάτι τέτοιο. Ο ύπνος με το κινητό τηλέφωνο στο κομοδίνο, εκτός από την ακτινοβολία που εκπέμπει, δημιουργεί και προβλήματα στην έκκριση μελατονίνης και προκαλεί διαταραχές του ύπνου.

Ένα ακόμα όμως πρόβλημα που προκαλούν τα κινητά τηλέφωνα σήμερα αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις. Οι άνθρωποι αρχίζουν να ξεχνούν πώς είναι να περιμένουν σε μια στάση λεωφορείου, παρατηρώντας το περιβάλλον τους, και βυθίζονται στην οθόνη τους. Βλέπουμε παρέες εφήβων να κάθονται σε ένα παγκάκι μαζί και ο καθένας να κοιτάζει το κινητό του. Παρατηρούμε παιδιά στο αυτοκίνητο που, αντί να παρατηρήσουν τη διαδρομή, να τραγουδήσουν, να παίξουν, να σκεφτούν, παίζουν ένα παιχνίδι στο κινητό. Ο οικογενειακός χρόνος παρεμποδίζεται, με τα παιδιά να διαμαρτύρονται συχνά ότι οι γονείς περνούν πολλή ώρα στο κινητό ή το τάμπλετ τους.

Τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα προσφέρουν στον σύγχρονο άνθρωπο σαφή πλεονεκτήματα, εύκολη πρόσβαση σε χρήσιμες πληροφορίες, γρήγορη επικοινωνία και δυνατότητα για μοίρασμα εμπειριών και εικόνων. Ωστόσο διανύουμε μια εποχή κατάχρησης που σε μεγάλο βαθμό αποσυνδέει πολλούς ανθρώπους από την πραγματική, υπέροχη offline ζωή!

Ένα τεστ εξάρτησης από το κινητό σας τηλέφωνο μπορείτε να βρείτε στην αγγλική γλώσσα σε αυτή τη διεύθυνση:

http://virtual-addiction.com/smartphone-compulsion-test/

Συντάκτης: Καλλιόπη Εμμανουηλίδου, Ψυχολόγος- Συγγραφέας

Influence:

Είμαι ψυχολόγος με μεταπτυχιακά στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία, τη Συμβουλευτική στην Εκπαίδευση και την Εκπαιδευτική Έρευνα και με διδακτορικό με θέμα τη νοημοσύνη, τη χαρισματικότητα και το ταλέντο