Η τελειομανία στα παιδιά

Συντάκτης: Σάννα Νάνου, Φιλόλογος και Επιμελήτρια – Διορθώτρια Κειμένων

Είχα γνωρίσει κάποτε έναν νεαρό άνδρα με πλούσιο ιστορικό επιτυχιών. Ήταν έξυπνος και εξωστρεφής. Στα μαθητικά του χρόνια απολάμβανε τον έπαινο από τους άλλους, αλλά κάτι δεν πήγαινε καλά. Καθώς μιλούσαμε, ανακάλυψα την τελειομανία του. Ένιωθε κατάθλιψη και ήταν εξαντλημένος. Ο ίδιος δεν μπορούσε να συμβαδίσει με τις απαιτήσεις που είχε θέσει στον εαυτό του. Είπε: «Οι δάσκαλοί μου θεωρούν ότι είμαι προικισμένος. Δεν έχουν ιδέα πόσο χρόνο αφιερώνω σε κάθε μία από τις εργασίες μου. Τώρα, θα πρέπει να συμβαδίσω με αυτές τις προσδοκίες, αλλά δεν νομίζω ότι μπορώ να συνεχίσω να το κάνω!» Μερικές φορές οι γονείς δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσουν τα σημάδια της τελειομανίας στα παιδιά τους και αργότερα νιώθουν αβοήθητοι και ένοχοι όταν τα βλέπουν να έχουν κατάθλιψη και άγχος.

Η έρευνα δείχνει ότι η τελειομανία είναι μια γενετική προδιάθεση και ότι το περιβάλλον και οι εμπειρίες των ατόμων αποτελούν βασικούς συντελεστές στη διαμόρφωσή της. Οι γονείς θέλουν τα παιδιά τους να επιτύχουν, να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους και το πιο σημαντικό να είναι ευτυχισμένα. Η αναζήτηση της τελειότητας δεν αποτελεί απαραίτητα εμμονή, αλλά όταν απαιτούμε από τον εαυτό μας να είναι συνεχώς τέλειος σε όλα, συνήθως τον σπρώχνουμε σε έναν συνεχή αγώνα για το ανέφικτο. Αναγνωρίζοντας τα σημάδια της μη υγιούς τελειομανίας, είναι το πρώτο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Κοινά συμπτώματα τελειομανίας

Ακαμψία. Όταν η Άννυ ήταν πέντε χρονών, αγαπούσε το κόψιμο χαρτιών, αλλά η μαμά της κάθε φορά έκρυβε το ψαλίδι. Η μητέρα της γνώριζε ότι η κόρη της θα διαμαρτύρονταν. Έτσι, η Άννυ αντιδρούσε ορισμένες φορές με ακραίο τρόπο και πετούσε πράγματα από την απογοήτευσή της. Αν υπήρχαν αλλαγές στη ρουτίνα της, οι γονείς της έπρεπε να δώσουν αρκετό χρόνο και αρκετές λεκτικές προειδοποιήσεις για την αποφυγή φιάσκου. Γι’ αυτό λοιπόν αν τα παιδιά σας παρουσιάζουν ακαμψία και συχνές εμπειρίες κατάρρευσης, παρατηρήστε τις συμπεριφορές και καταγράψτε τες σε ημερολόγιο. Αποκλείστε την πείνα, την κούραση, τη σωματική ασθένεια και τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

Απομόνωση. Ο Ανδρέας ήταν ένας κανονικός μαθητής, αλλά όταν ήξερε ότι την επομένη ημέρα θα μάθαινε τον βαθμό από ένα διαγώνισμά του, αρνούνταν να πάει στο σχολείο. Ο ίδιος αισθανόταν άρρωστος και ανήσυχος στην ιδέα ότι οι συμμαθητές του θα τον ρωτούσαν για τους βαθμούς του. Δεν ήθελε να γίνει θέμα ότι ήταν «πάρα πολύ έξυπνος.» Παράλληλα, αν και οι βαθμοί ήταν σημαντικοί γι’ αυτόν, οι φίλοι του και οι συμμαθητές του δεν έδειχναν ενδιαφέρον για τους δικούς τους βαθμούς. Ένιωθε διαφορετικός και απομονωμένος. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν παιδιά που αισθάνονται ανασφάλεια για τις ικανότητές τους και συγκρίνουν συνεχώς τον εαυτό τους με τους άλλους. Μπορεί να δείχνουν απροθυμία να συναναστρέφονται με άλλα παιδιά που πιστεύουν ότι «είναι καλύτερα» από αυτούς.

Τα υψηλά πρότυπα και η κριτική. Όταν τα παιδιά και οι έφηβοι αποτυγχάνουν στις προσπάθειές τους, λανθασμένα πιστεύουν ότι έχουν κάποιο ελάττωμα. Ανησυχούν για την επικριτική στάση των γύρω τους ή την απόρριψη των συμμαθητών τους, και προσπαθούν να αντισταθμίσουν την αποτυχία και την ανεπάρκειά τους. Πριν από λίγο καιρό, μια έξυπνη νεαρή γυναίκα είχε θέσει έναν μη ρεαλιστικό στόχο για τον εαυτό της στο Πανεπιστήμιο. Επέλεξε δύσκολα μαθήματα γιατί πίστευε ότι οι φίλοι και η οικογένειά της είχαν αυτήν την προσδοκία. Έλεγε: «Όλοι γνωρίζουν ότι είμαι έξυπνη και δεν μπορώ να τους απογοητεύσω». Η μη υγιής τελειομανία της προκάλεσε συναισθήματα κατάρρευσης και κλονισμού. Ένας άλλος νεαρός ένιωθε συχνά προδομένος και απογοητευμένος από τους φίλους του. Αυτό τον έκανε να νιώθει μόνος.

Όλα ή τίποτα. Μερικές φορές οι γονείς νιώθουν σύγχυση όταν βλέπουν το τέλειο παιδί τους να γίνεται νωχελικό και αδιάφορο. Σκέφτονται ότι το παιδί τους είχε υψηλούς βαθμούς, ήταν πολύ υπεύθυνο και αξιόπιστο και είχε ένα απόλυτα καθαρό δωμάτιο. Όλα αυτά όμως ανήκουν στο παρελθόν. Εκπλήσσονται στις ακραίες αυτές αλλαγές. Στην πραγματικότητα, το παιδί δεν μπορεί να τηρήσει την ισορροπία, και κουρασμένο πια τα αφήνει όλα στο έλεος. Αυτά τα παιδιά δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν πώς να διατηρήσουν υγιή ισορροπία στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Νιώθουν αποτυχημένα, με αποτέλεσμα να πάσχουν από κατάθλιψη, και να κυριεύονται από έντονη απογοήτευση.

Η αναβλητικότητα. Ορισμένα παιδιά επιθυμούν να παραδώσουν τέλειες εργασίες. Ωστόσο, ξέρουν ότι αυτό το εγχείρημα θα είναι ιδιαίτερα κουραστικό. Έτσι,  επιλέγουν να καθυστερήσουν τις εργασίες τους αποφεύγοντας το άγχος και τις φέρνουν εις πέρας την τελευταία στιγμή. Την επόμενη ημέρα αισθάνονται εξαντλημένα κάνοντας καταστροφολογικές σκέψεις για το μέλλον τους. Οι ίδιοι εντόπισαν την ατέλειά τους στη συγκεκριμένη κατάσταση της λεγόμενης «τελευταίας στιγμής», και γι’ αυτό νιώθουν ένα τίποτα πια.

Αν τα παιδιά σας παρουσιάζουν τις παραπάνω συμπεριφορές κρατήστε τις κεραίες σας ανοιχτές.  Μπορείτε να απευθυνθείτε σε έναν παιδοψυχολόγο.

Συντάκτης: Σάννα Νάνου, Φιλόλογος και Επιμελήτρια – Διορθώτρια Κειμένων

Η Σάννα Νάνου γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1983. Σπούδασε στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης…